جمشيد برزگر

يران که به دليل موقعيت جغرافيايی خاص خود، مسيری مناسب برای ارسال کمک های متفقين به شوروی شناخته شده بود و به همين دليل به پل پيروزی معروف شد

ايران که به دليل موقعيت جغرافيايی خاص خود، مسيری مناسب برای ارسال کمک های متفقين به شوروی شناخته شده بود و به همين دليل به "پل پيروزی" معروف شد، در سوم شهريور ماه سال ۱۳۲۰ به اشغال متفقين درآمد، اما با پايان جنگ، بلافاصله شاهد خروج نيروهايی نبود که به سويش سرازير شده بودند.

گذشته از نقشی که ايران در نبردی که صدها کيلومتر دورتر از مرزهايش جريان داشت ايفا کرد، اين جنگ نيز تاثيراتی چشمگير بر جنبه های گوناگون ايران معاصر بر جای گذاشت.

سقوط رضا شاه و به سلطنت رسيدن محمد رضا شاه پهلوی، از هم پاشيده شدن ارتش، پيدايش فضايی نسبتا آزاد برای مطبوعات و احزاب سياسی، درگير شدن در مجادلات پيروز شدگان در جنگ و تاثيرپذيری زندگی روزانه مردم از حضور نظاميان خارجی، بخشی از مهم ترين پيامدهای جنگ جهانی دوم برای ايران هستند.

واقعيتی ملموس

پس از اشغال کشور، ايران به جبهه متفقين پيوست و به متحدين اعلام جنگ کرد.

با اين حال و اگرچه چنين اقدامی، اجباری و نمادين بود، اما اين کار هم موجب نشد که پس از جنگ، ايران نيز در صف کشورهای پيروز جای گيرد و به نشستی راه يابد که خواستار حضور در آن بود و قرار بود نقشه جهان پس از جنگ را ترسيم کند و سهم هر يک از کشورهای درگير را مشخص سازد.

فارغ از پيامدهای عمده سياسی، با اشغال ايران، جنگ از آنچه که تا آن زمان برای ايرانيان فقط يک خبر بود، به واقعيتی قابل لمس تبديل شد.

سقوط رضا شاه و به سلطنت رسيدن محمد رضا شاه پهلوی، از هم پاشيده شدن ارتش، پيدايش فضايی نسبتا آزاد برای مطبوعات و احزاب سياسی، درگير شدن در مجادلات پيروز شدگان در جنگ و تاثيرپذيری زندگی روزانه مردم از حضور نظاميان خارجی، بخشی از مهم ترين پيامدهای جنگ جهانی دوم برای ايران هستند.

حضور نيروهای خارجی در ايران و هرج و مرج پديد آمده، به ويژه باعث ناياب شدن غله و مواد غذايی و گرانی فراوان شد و به طور محسوسی بر زندگی روزانه ايرانيان اثر گذاشت، تا آنجا که معنای جنگ برای بسياری از شهروندان ايرانی با دشواری هر چه بيشتر زندگی مترادف شد.

با اين حال، حضور نيروهای نظامی خارجی با درگيری های عمده ای همراه نبود. در همان آغاز کار، ارتش توان و به عبارتی اراده مقاومتی در خود نديد و پس از اشغال نيز، جز رويارويی هايی گاه و بی گاه و جزيی بين شهروندان و نظاميان خارجی، تنش حادی روی نداد.

پس از جنگ، نظاميان آمريکايی و بريتانيايی، زودتر ايران را ترک کردند، اما شوروی، پس از ماه ها مذاکره و بحران، سرانجام حاضر به ترک خاک همسايه جنوبی خود شد، گرچه هنگام خروجش، آذربايجان آبستن بحران تازه ای شده بود.

ای ايران

تاثيرات عميق و طولانی اشغال ايران، نه تنها بر زندگی روزمره مردم، بلکه بر سياست و تاريخ و فرهنگ معاصر نيز باقی ماند و از جمله، می توان ساخته شدن سرودی را که خيلی زود به سرود ملی ايرانيان بدل شد، يکی ديگر از دستاوردهای ناخواسته حضور نظاميان خارجی در ايران است.

حسين گل گلاب، تصنيف سرای معاصر درباره چگونگی ساخت، سرودن و اجرای «ای ايران» گفته است: "بعد از جنگ (جنگ جهانی دوم) ايران اشغال شد. سرباز‌های روسی، آمريکايی و انگليسی به ايران آمدند. يک روز در سال ۱۳۲۳، از خيابان هدايت رد می ‌شدم، يک سرباز آمريکايی، يک بقال ايرانی را کتک می ‌زد، خيلی ناراحت شدم، به انجمن موسيقی «خالقی» رفتم. بی ‌اختيار چيزی درست کردم. خالقی برای آن آهنگ ساخت. شد همان سرود معروف «ای ايران» که بنان آن را خواند."