19:04 گرينويچ - چهارشنبه 18 اوت 2004
جمشيد برزگر
جمهوری اسلامی: الگوی چينی يا مدل کره ای؟
سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی، از گروه های صاحب نفوذ در جناح اصلاح طلب درون حاکميت، با انتشار بيانيه ای خطاب به ملت ايران، نسبت به تحولات و حوادث ماه های اخير در عرصه های داخلی و خارجی ابراز نگرانی کرده و هشدار داده که تداوم اقدامات جناح محافظه کار که از آن به عنوان جناح اقتدارگرا نام برده، می تواند کشور را با بحران ها و شرايط دشوارتری مواجه سازد.
در اين بيانيه، تاکيد شده که تداوم توقيف مطبوعات و بستن نشريات اصلاح طلب، محدود كردن آزادی های سياسی و اجتماعی، ضعف و ناهماهنگی در اداره امور كشور، تشديد بحران فعاليت هسته ای ايران، تيرگی روابط ايران و اروپا، ناتوانی در تصميم گيری در عقد سه قرارداد مهم با تركيه و تيرگی روابط با كشور عراق همگی از شرايط بحرانی، ناكارآمدی رويكردها و تفكرات حاكم و آينده ای نگران كننده حكايت می كنند.
سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی، تحليل اين وقايع را بدون در نظر گرفتن نحوه برگزاری و نتايج انتخابات مجلس هفتم ممکن ندانسته و تصريح کرده که دستاوردهای اين انتخابات، حتی در همين زمان چند ماهه، آسيب پذيری نظام را در مواجهه با چالش ها و بحران های داخلی و خارجی دو چندان کرده است.
تمامت خواهی پيش از موعد
به گفته نويسندگان اين بيانيه، "در ابتدای پيروزی اقتدارگرايان، تصور می شد که آنان حداقل برای جلب اعتماد و آرای مردم تا انتخابات رياست جمهوری آينده و تسلط كامل بر مقدرات كشور، از خود خويشتنداری و عقلانيت نشان دهند و در اعمال ديدگاه های خود شتاب نورزند، اما ظاهراً تمايلات تمامتخواهانه و ديدگاههای ماجراجويانه اين جريان، چنان شديد و عميق است كه حتی تلاش عناصر پخته تر و با تجربه تر وابسته به اين جريان نيز نتوانسته از بروز و ظهور پيش از موعد آن جلوگيری كند."
اين سازمان در بيانيه خود در تحليل شرايط کشور، سخن از آن گفته که اقتدارگرايان در جمهوری اسلامی، نه تنها اعتقادی به الگوی چينی ندارند، بلکه استعداد و ظرفيت پيگيری اين الگو را نيز ندارند و الگوی مطلوب آنان، مدل کره شمالی است.
اين سخن، اشاره ای به برخی تحليل های اصلاح طلبان است که پس از پيروزی محافظه کاران در انتخابات مجلس هفتم عنوان می کرد شعارها و اظهار نظرهای چهره های شاخص جناح محافظه کار بيانگر آن است که اين جناح می کوشد با افزايش رشد اقتصادی و کاهش برخی محدوديت های در زمينه های اجتماعی و حوزه های خصوصی، زمينه را برای سرکوب هر چه بيشتر فعالان سياسی فراهم سازد و عملا از الگوی چينی نسخه برداری کند.
اما اکنون سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی، با داوری نسبت به عملکرد دو ماهه مجلس هفتم و اقدامات و اظهارات محافظه کاران، سخن از آن می گويد که نه تنها سرکوب سياسی با شدت پی گرفته می شود، بلکه از رشد و توسعه اقتصادی و افزايش آزادی های فردی و اجتماعی نيز خبری نيست.
مدل کره شمالی به جای چين؟
به گفته اين سازمان، "برخی تصور می كردند جريان اقتدارگرا، الگوی چين را در اداره كشور به كار خواهد گرفت و ضمن مسدودسازی فضای سياسی و باز كردن فضای اجتماعی، رشد و توسعه چشمگير و مستمر و حل مشكلات اقتصادی را برای كشور به ارمغان خواهد آورد، اما تحولات و رخدادهای ماه های اخير به روشنی نشان می دهد كه اقتدارگرايان نه استعداد و ظرفيت پيگيری الگوی چين را دارند و نه اعتقادی بدان. بلكه الگوی مطلوب و ايده آل آنان كره شمالی است."
به همين دليل، "به نظر می رسد اقتدارگرايان اميدوارند با تشديد بحران در عرصه سياست خارجی بتوانند افكار عمومی را از اصلی ترين مسائل داخلی منحرف ساخته و با خلق تابوی دشمن و خطر بالفعل خارجی، فضای داخلی را نظامی، دموكراسی خواهی را بلاموضوع، فضای سياسی را مسدود و زمينه را برای حاكميت استبدادی خود فراهم كنند."
به اين ترتيب، "اقتدارگرايان اميدوارند استراتژی ايجاد بحران و دشمنی در خارج و استبداد در داخل را تا برگزاری انتخابات رياست جمهوری آينده، در فضای سرد و بی روح و پيروزی بی رقيب خويش ادامه دهند و پس از تثبيت موقعيت، احتمالا از طريق مذاكره و در ازای عقب نشينی از مواضع افراطی كنونی و دادن امتيازهای جذاب، طرف خارجی را به چشم پوشی از اوضاع داخلی قانع سازند و به اين ترتيب الگوی كاملی از كره شمالی را به نمايش بگذارند."
شبيه سازی راه تحليل مسائل ايران نيست
در عين حال اين بيانيه، انتخابات رياست جمهوری را فرصتی مغتنم برای پايان بخشيدن به اين روند و نجات کشور دانسته و به همين دليل همگان را به حضور فعال در انتخابات رياست جمهوری سال آينده فرا خوانده است.
سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی در حالی به رغم وجود روابط دوستانه بين کره شمالی و جمهوری اسلامی با لحنی نکوهش آميز از الگوی کره ای سخن می گويد که پيش از اين، آمريکا، ايران را در جوار کره شمالی و عراق در "محور شرارت" جای داده بود.
هرچند سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی، در سال های اخير همواره کوشيده با وضع و نشر تعابير و اصطلاحاتی چون"خودی و غير خودی"، "آرامش فعال"، بازدارندگی سياسی" و اکنون "مدل کره شمالی" در مقام نظريه پرداز جناح اصلاح طلب به تبيين وضعيت کشور بپردازد، اما رويکرد شبيه سازی، تنها به اين سازمان و يا اصلاح طلبان محدود نمی شود.
پس از پيروزی محمد خاتمی در انتخابات رياست جمهوری سال 1376، رقبای محافظه کار نه تنها وی را با ابوالحسن بنی صدر، اولين رييس جمهوری ايران مقايسه می کردند، بلکه با اشاره های تلويحی و آشکار به اتحاد جماهير شوروی و برنامه های گلاس نوست و پورسترويکای ميخاييل گورباچف، آخرين رهبر اتحاد جماهير شوروی، نسبت به خطر فروپاشی جمهوری اسلامی هشدار می دادند.
با وجود رواج چنين شيوه ای در تحليل های سياسی، در مجموع به نظر می رسد که بايد در کارآيی روش هايی اين چنينی برای توصيف دقيق و همه جانبه شرايط ايران درنگ کرد.
ويژگی ها و مختصات عوامل و عناصر تاثير گذار بر فرآيندهای سياسی و اجتماعی در ايران، در نهايت موجب می شوند که با ناديده ماندن پاره های عمده ای از واقعيت ها در شبيه سازی هايی از اين قبيل، تصويری شفاف و روشی قابل اطمينان برای تبيين و درک ساز و کارها و وضعيت اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی و سياسی اين کشور به دست داده نشود.