واژه نامه: رمزگشایی از ارجاعات مسئولان ایرانی به وقایع تاریخ اسلام

  • 19 فوریه 2014 - 30 بهمن 1392
پوستر تبلیغاتی "عماریون"
پوستر یکی گروه "جهاد سایبری" با جمله ای از آیت الله خامنه‌ای: "شما افسران جنگ نرم هستید و عرصه جنگ نرم بصیرتی عمارگونه و استقامتی مالک‌اشتروار را می طلبد"

علی سعیدی، نماینده آیت الله خامنه ای در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، اخیرا گفته است "در زمینه مقابله با طاغوت، رهبری احساس می کند باید صلح حدیبیه امضا شود"، چون برخی مواقع "تغییر در تاکتیک" ضروری است.

این اظهارات، نمونه ای از کاربرد "کلیدواژه های" مرتبط با تاریخ اسلام توسط مسئولان جمهوری اسلامی است. کلیدواژه هایی که معنای سیاسی آنها، با توجه به روایت خاص محافظه کاران ایران از تاریخ شیعه، لزوما با درک رایج در میان شهروندان عادی یکسان نیست.

این مجموعه، به مرور مجموعه ای از کلیدواژه های مرتبط با تاریخ اسلام و شیعه می پردازد که – به ویژه در سال های اخیر – مورد استفاده سیاستمداران محافظه کار ایران و مشخصا رهبر جمهوری اسلامی قرار گرفته اند. با این توضیح که مجموعه حاضر، تنها بخشی از معروف‌ترین اصطلاحات تاریخی مورد استفاده در ایران امروز را شامل می شود و در آینده، به تدریج تکمیل خواهد شد.

صلح حدیبیه

شعب ابی طالب

جنگ بدر

جنگ خیبر

جنگ احزاب (خندق)

جنگ صفین

فتح خیمه معاویه

قرآن بر سر نیزه کردن

حکمیت

صلح امام حسن

واقعه عاشورا / کربلا

ابوموسی اشعری

عمرو عاص

عمار

مالک اشتر

صلح حدیبیه

"صلح حدیبیه" پیمانی است که ۶ سال بعد از هجرت پیامبر اسلام از مکه به مدینه، میان مسلمانان و بت پرستان امضا شد و به موجب آن، طرفین متعهد شدند که تا ۱۰ سال از جنگ با همدیگر و حمله به متحدان طرف مقابل خودداری کنند. با این حال دو سال بعد، به دلیل نقض قرارداد توسط یکی از قبایل متحد بت پرستان، مسلمانان به مکه حمله کرده و آن را فتح کردند.

در ادبیات سیاسی امروز ایران، اشاره به صلح حدیبیه در دو مفهوم انجام می‌شود. یک نگاه، آموزه اصلی ماجرای حدیبیه را موافقت پیامبر اسلام با صلح با بت پرستان مکه می داند و آن را به عنوان سند مجاز بودن ترک مخاصمه –حتی با دشمنان اسلام – مورد توجه قرار می دهد.

نگاه دیگر اما، هدف اصلی صلح حدیبیه را زمینه سازی برای فتح مکه می داند و این پیمان را نمادی از عقب نشینی تاکتیکی برای کسب پیروزی های بزرگ تر بر دشمنان می بیند. به نظر می رسد که بسیاری از محافظه کاران نزدیک به آیت الله خامنه ای، معنای دوم صلح حدیبیه را بیشتر می پسندند.

به عنوان نمونه، یک روز پس از اظهارات خبرساز رهبر جمهوری اسلامی ایران در مورد "نرمش قهرمانانه" در ۲۶ شهریور ۱۳۹۲، سعید جلیلی کاندیدای محافظه کار انتخابات ریاست جمهوری همان سال و مذاکره کننده هسته ای سابق ایران، در مقاله ای که در سایت های مختلف منتشر شد نرمش مورد نظر آقای خامنه ای را با صلح حدیبیه مقایسه کرد. آقای جلیلی نوشت که مسلمانان با این صلح توانستند "از جنگ های تحمیلی" بت پرستان در امان بمانند و با استفاده از همین فرصت بود که "مکه فتح شد".

بازگشت

شعب ابی طالب

"شعب ابی طالب" نام منطقه ای نزدیک به مکه است که پیامبر اسلام و هوادارانش در آنجا پیش از هجرت به مدینه، به مدت سه سال تحت محاصره اقتصادی بت پرستان قرار گرفتند. شدت محاصره اقتصادی به حدی بود که مسلمانان و فرزندان آنها دچار سوء تغذیه شدند و برخی از مورخان، این سه سال را سخت ترین دوره زندگی پیامبر اسلام توصیف کرده اند.

در ادبیات سیاسی ایران، ترکیب "شعب ابی‌طالب" ممکن است اشاره ای به دوران فشار شدید اقتصادی باشد. این ترکیب، در مواردی برای اشاره به شرایط محاصره اقتصادی و تحریم های بین المللی علیه ایران نیز مورد استفاده قرار گرفته است.

به عنوان نمونه، محمود بهمنی رئیس کل بانک مرکزی، در ۲۰ آذر ۱۳۹۰ با اشاره به ضرورت در نظر گرفتن راهکارهایی برای مقابله با تحریم های اقتصادی وضع شده از سوی غرب علیه ایران بر سر پرونده هسته ای گفت: "باید جامعه را به نحوی اداره کنیم که بتوانیم دو سال خود را حفظ کنیم، گویا در شعب ابی‌طالب گرفتار شده ایم."

در واکنشی شدید به این اظهارات، آیت الله خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی، در ۱۹ دی همان سال بدون اشاره مستقیم به رئیس بانک مرکزی، گفت: "این روسیاه‌های بد محاسبه گر، تصور می کنند نظام اسلامی در شرایط شعب ابی‌طالب است، در حالی که ملت ایران امروز در شرایط بدر و خیبر قرار دارد."

بازگشت

جنگ بدر

"جنگ بدر"، نام نخستین جنگ بزرگی است که با حضور محمد پیامبر اسلام، میان مسلمانان و بت پرستان رخ داد. این جنگ، در سال دوم هجری قمری و در نزدیکی مکه به وقوع پیوست و با وجود تعداد کمتر مسلمانان نسبت به دشمنانشان، به یک پیروزی بزرگ برای سپاه اسلام تبدیل شد.

در ایران و به ویژه در میان مقام های حکومتی این کشور، ماجرای "بدر" برای اشاره به یک پیروزی بزرگ -معمولا: پیروزی جمهوری اسلامی بر دشمنان آن- مورد اشاره قرار می گیرد.

به عنوان نمونه رهبر جمهوری اسلامی، در ۳ مرداد ۱۳۹۱ در سخنانی در جمع مسئولان حکومتی، وضعیت کشور را "وضعیت بدر و خیبر" دانست و گفت: "وضعیت بدر و خیبر یعنى تهدید هست، چالش هست، اما بن بست نیست. در بدر امکانات کم بود، اما غلبه حاصل شد. امکانات طرف مقابل، چندین برابر، شاید در بعضى بخش‌ها، غیرقابل مقایسه با امکانات جبهه اسلام بود."

بازگشت

جنگ خیبر

"جنگ خیبر"، نام یکی از نبردهای مهم مسلمانان به رهبری پیامبر اسلام است که در سال هفتم هجری قمری به وقوع پیوست. در نتیجه این جنگ، مسلمانان بر یهودیانی که در منطقه ای به نام خیبر ساکن بودند پیروز شدند و این منطقه را تصرف کردند.

در میان محافظه کاران ایران، ذکر نام "خیبر" برای اشاره به یک پیروزی بزرگ -معمولا: پیروزی جمهوری اسلامی بر دشمنان آن- مورد اشاره قرار می گیرد.

به عنوان نمونه رهبر جمهوری اسلامی، در ۳ مرداد ۱۳۹۱ در سخنانی در جمع مسئولان حکومتی، وضعیت کشور را "وضعیت بدر و خیبر" دانست و گفت: "در خیبر سختى وجود داشت؛ [مسلمانان] رفتند مدتها آنجا ماندند؛ مقاومت دشمن شدید بود؛ اما غلبه پیدا کردند. چالش هست؛ اما در قبال چالش، توان و قدرت و استعداد و ظرفیت هم وجود دارد."

با توجه به اینکه در جنگ خیبر مسلمانان در مقابل یهودیان قرار داشتند، اشاره به این جنگ، بعضا به معنی امیدوار بودن نسبت به پیروزی بر اسرائیل است.

مثلا مهدی طائب، رئیس "قرارگاه عمار"، در ۷ بهمن ۱۳۹۰ در مصاحبه ای با پایگاه اطلاع رسانی دفتر حفظ و نشر آثار آیت الله خامنه ای گفت: "اگر در زمان رسول‌الله صلوات‌الله‌علیه‌و‌آله خیبر شکسته شد، حالا هم این خیبر بزرگ در حال شکستن است. ما در زمان فروریختن خیبر صهیونیسم جهانی هستیم و طنین رسای این پیروزی ما و شکست آنان در همه‌ جهان پیچیده است."

بازگشت

جنگ احزاب (خندق)

"جنگ احزاب" (خندق) در سال پنجم هجری قمری رخ داد و در جریان آن، ائتلافی بزرگ از اعراب بت پرست به شهر مدینه محل استقرار پیامبر اسلام و پیروانش حمله کردند اما شکست خوردند. در جریان این جنگ، عده ای از ساکنان مدینه که به ظاهر اسلام آورده بودند -به اصطلاح: منافقین- و عده ای از یهودیان مدینه -اعضای قبیله "بنی قریظه"- با بت پرستان همدست شدند. مسلمانان بعد از پایان جنگ، اعضای این قبیله را کشتند و محل زندگیشان را تصرف کردند.

اشاره به جنگ احزاب در ادبیات سیاسی جمهوری اسلامی ایران، برای تاکید بر پیروزی حکومت ایران بر ائتلافی از دشمنان -خارجی و داخلی- صورت می گیرد. اشاره به این جنگ، همچنین می تواند به معنی تشبیه مخالفان داخلی جمهوری اسلامی به "منافقین" و "یهودیان بنی قریظه"، در هنگام مقابله این حکومت با دشمنان خارجی باشد.

در همین ارتباط، رهبر جمهوری اسلامی در یک سخنرانی در ۱۹ مهر ۱۳۹۱ گفت: "در جنگ احزاب عده ای منافق و سست ایمان، مومنان را مورد عتاب و خطاب قرار میدادند که چرا کوتاه نمی آیید و سیاست خود را عوض نمی‌کنید."

آیت الله خامنه ای، همچنین در ۲۶ دی ۱۳۸۷، در پیامی به اسماعیل هنیه از رهبران حماس به مناسبت پایان عملیات نظامی اسرائیل در غزه، ضمن متهم کردن برخی دولت های عربی به عدم حمایت از مردم فلسطین اظهار داشت: "خیانتکاران عرب بدانند که سرنوشت آنان بهتر از یهودیان جنگ احزاب نخواهد بود."

حسن نصرالله رهبر گروه حزب الله لبنان نیز، در ۱۶ تیر ۱۳۹۰ گفت که آقای خامنه ای در آغاز جنگ ۳۳ روزه این گروه با ارتش اسرائیل در تابستان ۱۳۸۵، در پیامی خطاب به اعضای حزب الله تاکید کرده است: "این جنگ همچون جنگ خندق است، جنگ احزاب، که قریش، یهود مدینه، عشایر و قبایل با تمام نیرو گرد آمدند."

بازگشت

جنگ صفین

جنگ صفین در سال ۳۷ هجری قمری میان سپاهیان علی بن ابی طالب امام اول شیعیان و معاویة بن ابی سفیان حاکم شام (سوریه فعلی) رخ داد که از پذیرفتن خلافت امام علی خودداری کرده بود.

طبق روایات شیعیان، در پایان این جنگ، مالک اشتر فرمانده سپاه علی در آستانه پیروزی و فتح خیمه معاویه بود، اما سپاهیان معاویه با بر سر نیزه کردن قرآن خواستار آن شدند که طرفین به جای جنگ به "حکمیت" (داوری) میان خود بر مبنای قرآن تن بدهند. در نتیجه، عده ای از سپاهیان علی ادامه جنگ خودداری کردند و او ناچار شد جنگ را متوقف کند و بر خلاف میل خود، به قبول حکمیت "ابوموسی اشعری" و "عمرو عاص" تن بدهد که حاصل آن، تثبیت حکومت معاویه بود.

جنگ صفین از جمله وقایعی است که گذشته از نامش، اسامی تعداد قابل توجهی از افراد و وقایع مرتبط با آن نیز در ادبیات سیاسی ایران کاربرد داشته است.

یاد کردن از جنگ صفین، در ادبیات سیاسی محافظه کاران ایران، معمولا برای هشدار نسبت به تبعات تنها گذاشتن رهبر در مقابله با دشمنان، یا به عنوان تمثیلی از تبدیل پیروزی به شکست بر اثر خیانت یا ساده اندیشی صورت می‌گیرد.

در همین زمینه، رهبر جمهوری اسلامی در ۱۹ دی ۱۳۸۸ در جریان یک سخنرانی در قم گفت: "تاریخ جنگ صفین را که انسان می‌خواند، دلش می‌لرزد. در این صف عظیمى که امیرالمؤمنین به عنوان لشکریان راه انداخته بود و تا آن منطقه حساس - در شامات - در مقابل معاویه قرار گرفته بود، تزلزل اتفاق مى‌‌‌افتاد؛ بارها این اتفاق افتاد." در اظهار نظری دیگر، غلامعلی حداد عادل از سیاستمداران نزدیک به اقای خامنه ای گفته است: "بصیرت مردم ایران مانع تکرار جنگ صفین در تاریخ اسلام است." (۲۹ دی ۱۳۹۰)

بازگشت

فتح خیمه معاویه

عبارت "فتح خیمه معاویه"، اشاره به روایت شیعیان از وقایع اواخر جنگ صفین دارد که مطابق آن، مالک اشتر فرمانده سپاه علی بن ابی طالب، در حال پیش روی به سمت چادر محل استقرار معاویه خلیفه اموی و در آستانه تسخیر آن بود، اما به دستور علی ناچار به ترک جنگ شد. به اعتقاد شیعیان، صدور دستور عقب نشینی از سوی علی بن ابی طالب، بر خلاف میل او و تحت فشار جمعی از لشگریانش صادر شد که تحت تاثیر تبلیغات سپاه معاویه، خواستار صلح با سپاه مقابل بودند.

استفاده محافظه کاران حاکم بر ایران از این تمثیل، برای ترسیم شرایطی صورت می گیرد که به ادعای آنها، حکومت در آستانه پیروزی بر دشمنانش قرار دارد اما این خطر وجود دارد که پیروزی، به علت توقف مبارزه یا عدم همراهی با رهبر، تحقق نیابد.

به عنوان نمونه در ۲۴ تیر ۱۳۹۱، علی سعیدی نماینده آیت الله خامنه ای در سپاه پاسداران ایران، با اشاره به فشارهای بین المللی بر جمهوری اسلامی بر سر پرونده هسته ای گفت: "شرایط حساسی است و در دقیقه ۹۰ به سر می‌بریم. ما در آستانه فتح خیمه معاویه هستیم. مردم باید بیش از گذشته صبر و استقامت داشته باشند و ما باید آستانه صبر مردم را بالا ببریم."

بازگشت

قرآن بر سر نیزه کردن

مطابق روایات شیعیان، در اواخر جنگ صفین، سپاهان معاویة بن ابی‌سفیان که در حال شکست خوردن از سپاهیان علی بن ابی طالب بودند، با بر سر نیزه کردن قرآن ها، از شیعیان خواستند که از ادامه جنگ خودداری کنند و به حکمیت (داوری) میان علی و معاویه بر مبنای قرآن تن بدهند.

در ادبیات سیاسی ایران، عبارت "قرآن بر سر نیزه کردن" از سوی مدافعان و مخالفان حکومت مورد استفاده قرار گرفته و در معنای استفاده ابزاری و غیرصادقانه از مقدسات مذهبی به کار رفته است.

به عنوان مثالی از کاربرد عبارت "قرآن بر سر نیزه کردن" از سوی مدافعان حکومت، اظهارت حسین شریعتمداری مدیرمسئول کیهان قابل ذکر است که قبل از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸، در انتقاد از استفاده میرحسین موسوی کاندیدای مخالف دولت ایران از شال سبز (شال سبز، اشاره ای همزمان به رنگ کمپین انتخاباتی آقای موسوی و نیز رسیدن نسب او به پیامبر اسلام بود) گفت: "شال سبز مقدس تر از قرآن نیست و [مانند] قرآن سر نیزه کردن است." (۸ خرداد ۱۳۸۸)

بازگشت

حکمیت

"حکمیت" به معنی داوری در اختلاف دو طرف، نوعی روش مصالحه بود که در پی جنگ صفین و بر خلاف نظر علی بن ابی طالب امام اول شیعیان، برای ایجاد سازش میان طرفین مورد استفاده قرار گرفت. بنا بر منابع شیعیان در جریان حکمیت، عمروعاص به عنوان نماینده معاویه به گفتگو پرداخت و امام علی، تحت فشار سپاهیانش و بر خلاف میل خود، ابوموسی اشعری را برای انجام مذاکره معرفی کرد. نتیجه حکمیت، تثبیت حکومت معاویه در شام (سوریه فعلی)، برخلاف تمایل علی بن ابی طالب بود.

استناد به ماجرای حکمیت در ایران معاصر، بیشتر از سوی محافظه کارانی صورت می گیرد که مخالف "سازش با دشمنان" حکومت هستند و قبول راه حل های میانه یا مذاکره با این دشمنان را بر نمی تابند.

نمونه هایی از استناد به این واقعه تاریخی، چند ماه بعد از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸ و در پی تظاهرات اعتراضی "روز عاشورا" صورت گرفت که منجر به درگیری های خشونت بار میان معترضان و نیروهای امنیتی شد و در واکنش به آن، مدافعان حکومت در روز ۹ دی دست به راهپیمایی زدند.

در چنین شرایطی مدافعان تندروی دولت ایران، پیشنهاد برخی چهره های میانه روی جناح محافظه کار برای دستیابی به نوعی مصالحه با منتقدان انتخابات برای آرام کردن فضای کشور را به ماجرای "حکمیت" تشبیه کردند و از جمله، سایت رجانیوز نوشت: "به نظر می رسد پس از وقایع خونین و صفین گونه عاشورای ۸۸ و پس از رسیدن به نزدیک خیمه معاویه های زمان، اینک جماعتی با علم کردن موضوع 'حکمیت' به دنبال فراری دادن خاطیان از مجازات و تحمیل جام زهری دوباره به رهبر انقلاب باشند، حکمیتی که بی شک 'اشعری‌های' زمان در آن بی تاثیر نخواهند بود." (۱۲ دی ۱۳۸۸)

بازگشت

صلح امام حسن

در سال ۴۱ هجری قمری، در حالی که سپاهیان حسن بن علی امام دوم شیعیان و معاویه بن ابوسفیان والی شام در آستانه جنگ بودند، بین این دو نفر معاهده ترک مخاصمه ای امضا شد که در ادبیات شیعه به "صلح امام حسن" معروف است. مورخان شیعه دلیل این صلح را بروز دودستگی در سپاه امام حسن و آماده نبودن بسیاری از اعضای این سپاه برای جنگ ذکر کرده اند.

به نظر می رسد که گروهی از شیعیان ایران صلح امام حسن و صلح حدیبیه را وقایعی کمابیش مشابه و نشانه مسالمت جویی یا واقع بینی رهبران مذهبی خود می دانند اما گروهی دیگر، این دو واقعه را ماهیتا متفاوت میبینند. گروه اخیر، این صلح را تصمیمی تحمیل شده از جانب "خیانتکاران به امام حاضر" می‌دانند در حالی که ماجرای حدیبیه را، تاکتیک پیامبر اسلام برای کسب پیروزی نظامی در آینده ارزیابی می‌کنند.

در چنین پس زمینه ای بود که بسیاری از ناظران، اظهارات شهریور ماه ۱۳۹۲ آیت الله خامنه ای در تایید "نرمش قهرمانانه" را غیرمنتظره دانستند. این عنوان، یادآور عنوان کتابی بود که رهبر جمهوری اسلامی قبل از پیروزی انقلاب، تحت عنوان "صلح امام حسن، باشکوه ترین نرمش قهرمانانه تاریخ" منتشر کرده بود و یادآوریش، نشان دهنده آمادگی رهبری جمهوری اسلامی برای تنش زدایی با غرب تلقی شد.

یک روز بعد از این اظهارات (در ۲۷ شهریور ۱۳۹۲) محمدرضا نقدی رئیس سازمان بسیج مستضعفین گفت که صلح امام حسن در شرایط فعلی معنی ندارد چون "مربوط به روزگاری است که مردم دور و بر ولایت را به خاطر بی‌بصیرتی رها کردند و سرداری برای مقاومت نمانده بود". رهبر جمهوری اسلامی نیز در ۲۹ آبان ۱۳۹۲ گفت که نرمش قهرمانانه مورد اشاره او، صرفا به معنای "استفاده از شیوه های متنوع برای دستیابی به اهداف و آرمان های گوناگون نظام اسلامی" است.

بازگشت

واقعه عاشورا / کربلا

در دهمین روز – در زبان عربی: روز "عاشورا" – از سال ۶۱ هجری قمری، حسین بن علی امام سوم شیعیان، در دشتی به نام کربلا رو به روی سپاهیان یزیدبن معاویه قرار گرفت. این رویارویی، که به کشته شدن امام حسین و ۷۲ تن از یارانش انجامید، در تاریخ شیعه به عنوان نماد فداکاری در راه عقیده شناخته می شود.

مسئولان جمهوری اسلامی ایران، تاکنون به کرات عاشورا و کربلا را به عنوان نماد سازش ناپذیری در مقابل "دشمنان" و به ویژه دشمنان خارجی قدرتمند - چون ایالات متحده- مورد اشاره قرار داده اند.

یکی از خبرسازترین اشاره های صورت گرفته به این مفاهیم، در اردیبهشت ماه ۱۳۷۹ و در جریان یک سخنرانی معروف آیت الله خامنه ای انجام شد که در جریان آن، مطبوعات اصلاح طلب را "پایگاه دشمن" نامید. وی در بخشی از این سخنرانی هشدار داد: "نه آمریکا و نه بزرگتر از آمریکا- اگر در قدرتهای مادّی باشد- قادر نیستند حادثه ای مثل حادثه صلح امام حسن (ع) را بر دنیای اسلام تحمیل کنند. این جا اگر دشمن زیاد فشار بیاورد، حادثه کربلا اتّفاق خواهد افتاد. "

بازگشت

ابوموسی اشعری

ابوموسی اشعری نام یکی از صحابه (یاران) پیامبر اسلام بود که در پایان جنگ صفین، به عنوان "حکم" (داور) منتخب بسیاری از سپاهیان علی بن ابی طالب برای مذاکره با عمرو عاص، حکم پیشنهادی معاویة بن ابی سفیان انتخاب شد. شیعیان معتقدند که در جریان مذاکره، عمروعاص موفق شد ابوموسی اشعری را فریب بدهد و نتیجه حکمیت، تثبیت حکومت معاویه در شام (سوریه) بر خلاف نظر امام علی بود.

در میان سیاسیون شیعه ایران، تشبیه افراد به ابوموسی اشعری، عمدتا نشانه متهم دانستن آنها به فقدان هوشمندی سیاسی بوده است.

در اشاره ای به این معنی، محمدتقی مصباح یزدی نظریه پرداز نزدیک به رهبر جمهوری اسلامی، در سخنرانی خود دردفتر آیت الله خامنه ای در ۲۵ فروردین ۱۳۸۹ گفت: "گاه انسان با تقوا، متدین و عالمی پیدا می‌­شود که انسان ساده­ ای است؛ یعنی به راحتی سرش کلاه می­‌رود. به عنوان مثال در داستان جنگ صفین شاید بتوان گفت ابوموسی اشعری این­‌گونه بوده است. او در قضیه حکمیت، فریب عمرو عاص را خورد."

در عین حال به نظر می رسد منسوبان آیت الله خامنه ای، در سال‌های اخیر این تشبیه را برای انتقاد از آن گروه از منسوبین حکومت نیز به کار می برند که در درگیری میان جمهوری اسلامی و مخالفان آن، بی طرف می مانند.

به عنوان مثال، روزنامه کیهان در ۲۶ مرداد ۱۳۹۱، در واکنش به اظهارات علی مطهری نماینده مجلس که پیشنهاد کرده بود در انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۹۲ فردی رئیس جمهور شود که وابسته به هیچ یک از دو جریان سیاسی محافظه کار یا اصلاح طلب نیست، نوشت: "استفاده از تعابیری نظیر فراجناحی در پس چنان فتنه ای [اعتراضات خیابانی به نتایج انتخابات ۱۳۸۸] در عمل به منطق مغلوط کسانی منتهی خواهد شد که در نبرد صفین به جای همراهی جبهه حق، دنبال فردی ظاهرا میانه رو به نام ابوموسی اشعری رفتند."

بازگشت

عمرو عاص

عمروعاص از فرماندهان ارشد سپاه معاویة بن ابی سفیان در جریان جنگ صفین بود که ترفند "قرآن بر سر نیزه کردن" از جمله ابتکارات وی در جریان آن جنگ محسوب می شود. بنا بر روایات شیعیان، این ترفند باعث شد تا بسیاری از اعضای سپاه علی بن ابی طالب، اعلام کنند حاضر نیستند به جنگ با کسانی که به قرآن اعتقاد دارند ادامه دهند.

سیاستمداران شیعه ایران از جناح های مختلف، سیاستمداران فریبکار را "عمروعاص" لقب می دهند. محافظه کاران، بعضا از این تمثیل برای اشاره به سیاستمدارانی استفاده می کنند که علیه رهبری "خدعه" می کنند.

در استفاده از چنین تشبیهی، محمدتقی مصباح یزدی در جریان سخنرانی خود برای ناظران شورای نگهبان در ۹ دی ۱۳۹۱ گفت: "غرب واژه 'آزادی' را مطرح می کند و از آن افسارگسیختگی و رهایی از عقل، و برده هوای نفس شدن را اراده می کند. این شگرد پیش از این نیز مورد استفاده شیاطین قرار گرفته است؛ همچنان‌که عمروعاص فریاد وحدت بین مسلمین سر داد و یا اظهار داشت حکم، باید حکم خدا و قرآن باشد. اما هرچند این کلمات درست و حق است، از آنها هدف باطلی اراده شده است."

بازگشت

عمار

عمار (عمار یاسر) یکی از یاران محمد پیامبر اسلام و علی امام اول شیعیان بود. وی از مورد اعتماد ترین فرماندهان علی بن ابی طالب محسوب می شد که به گفته شیعیان نقش تعیین کننده ای در تبیین دیدگاه های علی برای دوستان و دشمنان وی داشت و در جنگ صفین کشته شد.

حامیان سرسخت رهبر جمهوری اسلامی ایران، عمار را مظهر بصیرت - به معنی تشخیص درست حق از باطل – می دانند و به مدافعان حکومت توصیه می کنند که در درک درست دیدگاه های رهبر از او الگو بگیرند.

این نوع نگاه به عمار و نقش او، به ویژه بعد از انتخابات ریاست جمهوری ۱۳۸۸، که در جریان آن بسیاری از حامیان حکومت ایران به "بی بصیرتی" متهم شدند، رواج بیشتری یافت و مبنای تاسیس تشکلی به نام "پایگاه فرهنگی عمار" شد. اعضای این تشکل، که به "عماریون" نیز شهرت دارند، با الهام گیری از دیدگاه های محمدتقی مصباح یزدی نظریه پرداز نزدیک به رهبر ایران، به فعالیت سیاسی و تبلیغاتی می پردازند.

در توصیه ای به لزوم الگو گرفتن مدافعان حکومت از عمار، آیت الله خامنه ای دو ماه بعد از انتخابات ۱۳۸۸ در سخنانی در جمع اعضای دفتر رهبری و محافظان خود گفت: " یکى از کارهاى مهم نخبگان و خواص، تبیین است؛ حقائق را بدون تعصب روشن کنند؛ بدون حاکمیت تعلقات جناحى و گروهى و بر دل آن گوینده. اینها مضر است. جناح و اینها را باید کنار گذاشت، باید حقیقت را فهمید. در جنگ صفین یکى از کارهاى مهم جناب عمار یاسر تبیین حقیقت بود." (۵ مرداد ۱۳۸۸)

بازگشت

مالک اشتر

مالک اشتر (مالک اشتر نخعی) از معروف ترین فرماندهان سپاه علی بن ابی طالب بود که به اعتقاد شیعیان، در جنگ صفین در آستانه فتح خیمه معاویه قرار داشت اما سپس به دستور امام علی، که برای پایان دادن به جنگ تحت فشار سپاهیانش قرار گرفته بود، ناچار به رها کردن نبرد شد.

در ادبیات محافظه کاران حاکم بر ایران، تشبیه یک مقام سیاسی یا نظامی به مالک اشتر نشان دهنده معرفی وی به عنوان کسی است که توان و استقامت زیادی در مقابله با دشمنان رهبری دارد.

به عنوان نمونه، در ۲۴ دی ۱۳۹۰ عده ای از هواداران محمود احمدی نژاد رئیس جمهور وقت در هنگام بازگشت او از سفری به آمریکای لاتین "به استقبالش رفتند و "شعار مالک اشتر علی- خوش آمدی، خوش آمدی" سر دادند.

محافظه کاران همچنین ممکن است با تشبیه یک سیاستمدار به مالک اشتر، اطاعت کامل آن فرد از دستورات رهبر جمهوری اسلامی را مد نظر داشته باشند. به نظر می رسد که عده ای از هواداران علی اکبر ولایتی کاندیدای ریاست جمهوری سال ۱۳۹۲ ایران، بر مبنای چنین دیدگاهی او را " مالک اشتر امام و رهبری" نامیدند.

بازگشت