خطر 'افراطی‌گری سنی' در ایران؛ وارداتی یا خودجوش؟

به روز شده:  20:07 گرينويچ - چهارشنبه 22 ژانويه 2014 - 02 بهمن 1392
صادق لاریجانی

رئیس قوه قضائیه ایران گفته است که دستگاه‎‌های امنیتی باید جلوی نفوذ گروه‌های "تکفیری" را بگیرند

پیش از این هرگز یک مقام حکومتی ایران در سطح رئیس یک قوه از نفوذ جریانات تندرو سنی به داخل این کشور اظهار نگرانی نکرده بود.

اما صادق آملی لاریجانی، رئیس قوه قضائیه اخیرا وظیفه جلوگیری از نفوذ "تکفیری ها" به ایران را به عهده دستگاه های امنیتی و نظامی دانست.

زمانی بود که هر گاه دولتهای غربی از فعالیت های هر چند اندک القاعده در ایران خبر می دادند، مقامات ایرانی از بیم بهانه تراشی های آمریکا بلافاصله تکذیب می کردند.

اما اخیرا مناسبت زاد روز پیامبر اسلام بهانه ای بدست داد که مقامات ایرانی در کنار تاکیدهای همیشگی بر وحدت شیعه و سنی، از خطر نفوذ سنی های تندرو سخن بگویند.

جنگ سرد ایران و عربستان در منطقه از دلایل پررنگ تر شدن نگرانی های ایران از نفوذ گروه های تندرو تحت حمایت ریاض به داخل کشور است.

فعلا عرصه های اصلی این جنگ سرد، عراق و سوریه هستند: کشورهایی که شاهد وسعت و قدرت هر چه بیشتر القاعده و گروه موسوم به داعش (دولت اسلامی عراق و شام) هستند. گروه هایی که پیشتاز جریانات تندرو سنی به شمار می روند.

صاحبنظران می گویند که اگر عربستان بتواند از فعالیت این گروه ها برای مقابله با نفوذ شیعیان نزدیک به ایران در کشورهای دیگر استفاده کند، دلیلی ندارد که نگاه خود را به داخل ایران ندوزد.

اینجاست که تنش های بالقوه مذهبی می تواند به چالشی سخت برای حکومت ایران بدل شوند.

اکبر هاشمی رفسنجانی:

"تا کی می خواهیم بر سر اینکه چه کسی خلیفه اول بود بجنگیم؟ اینکه چه کسی اولین خلیفه بوده، یک مسئله تاریخی است که هیچ سودی برای ما ندارد و نتیجه‌ای از آن نخواهیم گرفت. اینکه آنها چگونه وضو می‌گیرند و نماز می‌خوانند، منطق عقلانی برای تبدیل شدن به اختلاف ندارد و سندی از قرآن و سنت برای اینکه ما با هم اختلاف داشته باشیم وجود ندارد."

در اختتامیه کنفرانس وحدت اسلامی

بحث هایی که گفته های رئیس قوه قضائیه ایران بدنبال داشت، نشان می داد که مقامات و نخبگان ایران درباره راه های پیشگیری از تنش های مذهبی در کشور اختلاف نظر دارند.

یکی از محورهای این اختلاف نظر آنست که آیا تنش های مذهبی صرفا بسته به میزان نفوذ تندروهای وابسته به القاعده در ایران است یا می تواند خودجوش باشد.

رئیس قوه قضائیه ایران با تاکید بر مسئولیت نیروهای امنیتی و اطلاعاتی نظریه اول را تائید می کند.

اما بعضی تحلیلگران ایرانی ترجیح می دهند ریشه نفوذ تندروهای سنی را در سیاست های ایران در قبال اهل سنت جستجو کنند.

یکی از چهره های نزدیک به دفتر آیت الله علی خامنه ای، رهبر ایران، چاره را در تبلیغات بیشتر دانسته است.

علیرضا پناهیان در مورد گروه های تندروی سنی گفته است: "به هیچ عنوان نمی‌توان گفت سازمان های جاسوسی آن‌ها را با پول خریده است، بلکه ما اقدامات شایسته فرهنگی در این زمینه انجام نداده ایم."

سیاست های حکومتی در مناطقی از ایران که اهل سنت در آن اکثریت دارند همیشه محل بحث و مناقشه بوده است. بویژه که شبه نظامیان سنی در همین مناطق حضور دارند و با عملیات مسلحانه خود، امنیت این مناطق را خدشه دار می کنند.

این شرایط باعث شده است که عده ای بیش از پیش به رفع بنیادی تبعیض های مذهبی علیه سنی ها بیندیشند و مسئولان را به آن ترغیب کنند.

دولت حسن روحانی با بکارگیری چهره ای مثل علی یونسی، وزیر اطلاعات دولت خاتمی، برای رسیدگی به مسائل اقلیت ها خود را حامی این طرز فکر معرفی می کند.

اما عده ای دیگر راه حل را در فرودست نگه داشتن هر چه بیشتر جوامع سنی ایران می دانند. مثلا سال گذشته آیت الله مکارم شیرازی، از مراجع تقلید ایران، هشدار داده بود که نباید گذاشت جمعیت سنی در مناطق سنی نشین افزایش یابد. او همچنین خواستار آن شده بود که خرید ملک توسط سنی ها در ایران محدودتر شود.

رسیدن به یک اجماع بر سر جلوگیری از تنش های مذهبی برای ایران موضوعی امنیتی است. خاصه آنکه پدیده پخش برنامه های ماهواره ای مذهبی توسط اهل سنت از کشورهای حاشیه خلیج فارس، این اقلیت را در مناطق مرزی ایران هدف تبلیغ قرار داده و آنها را به اعتراض به شرایط موجود تشویق کرده است.

رهبران ایران همواره شیعیان را از هر گونه توهین به اهل سنت منع می کنند. اما تا آنجا پیش نمی روند که در صدد مقابله جدی با سنت هایی توهین آمیز مانند "عمرکشون" یا سخنرانی های ضد سنی در منابر و مراکز عبادت شیعیان بر آیند.

با ادامه شرایط ناپایدار در عراق و سوریه، رهبران ایران هم شاید ناگزیر شوند برای مقابله با رشد افراطی گری بین شیعه و سنی ها در ایران گام های ملموس تری بردارند.

در این زمینه بیشتر بخوانید

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.