توافق ژنو در معرض خطر؟

به روز شده:  12:44 گرينويچ - چهارشنبه 08 ژانويه 2014 - 18 دی 1392

بعد از بیش از سه دهه دشمنی و خصومت، هم در ایران و هم در آمریکا اراده ای ظاهر شده تا مسیر خطرناک تقابل بین این دو کشور را که در صورت تداوم می توانست به یک برخورد نظامی فاجعه آمیز منجر شود، تغییر دهد. توافق ۲۴ نوامبر در ژنو بر سر مساله هسته‌ای ایران، که اکثر تحلیلگران را حیرت زده کرد، حاصل این وضعیت جدید بود.

گروهی از سیاستمداران آمریکایی، از جمله سناتور رابرت منندز، در روز های پایانی سال گذشته به همراه تعدادی از سناتور ها از هر دو حزب جمهوری خواه و دموکرات لایحه ای حاوی تحریم های جدید علیه ایران را به سنا پیشنهاد کردند. آنها معتقدند که افزایش فشار و تهدید به تحریم های بیشتر باعث می شود که ایران به قبول شرایط غرب گردن بگذارد.

سناتور منندز می گوید: "تحریم های موجود بود که ایران را به میز مذاکره آورد و (لذا) یک تهدید معتبر که خبر از تحریم هایی در آینده را بدهد ایران را وادار به همکاری و رفتار صادقانه در پای میز مذاکره خواهد کرد". سناتور مارک کِرک دیگر تهیه کننده لایحه مزبور، آن را بیمه ای برای غلبه بر فریبکاری ایران می داند. متخصصان تقریبا اتفاق نظر دارندکه این استدلال، خطا و این رویکرد با شکست مواجه می شود.

فرض سناتور های حامی لایحه پیشنهادی بر این است که این تنها تحریم ها بوده که حصول توافقنامه ژنو را میسر کرده است، در حالی که این موضوع یک طرف معادله است. طرف دیگر معادله این است که آمریکا پس از ۱۰ سال از موضع خود یعنی "غنی سازی صفر" در ایران عقب نشینی و قبول کرده که غنی سازی با تعیین محدودیت هایی در توافقنامه نهایی گنجانده شود.

باراک اوباما به درستی روان شناسی حاکم بر تهران را درک کرده و لذا ادامه اصرار بر قطع غنی سازی در خاک ایران را درخواستی غیر واقع بینانه می داند. او به هواداران این نگرش می گوید: "من هم می توانم دنیایی را برای خودم تصور کنم که در آن کنگره آمریکا هر لایحه ای را که من می فرستم تصویب کند. خیلی چیزها هستند که من می توانم تجسم کنم که (زیبا) و شگفت انگیزند".

حل مشکلات روابط خارجی، در صدر آن مساله هسته ای، و نیز سر و سامان دادن به وضعیت اقتصادی اصلی ترین هدف های دولت روحانی است

طبق پیش نویس لایحه موسوم به "ایران عاری از سلاح هسته ای" در صورت عدم تحقق یک توافق نهایی با ایران، آن کشور با تحریم کامل نفتی مواجه خواهد شد. این اختیار به اوباما داده شده که در جریان مذاکرات، در صورتی که ایران از خود حسن نیت نشان دهد، اجرایی شدن تحریم های جدید را به تعویق بیندازد، اما کاخ سفید استدلال می کند که اساسا تصویب تحریم های جدید مذاکرات را از مسیر خود منحرف ساخته ونشانه سوء نیت آمریکا تلقی می گردد. کاخ سفید هم چنین تهدید کرده است که در صورت تصویب، اوباما لایحه مذکور را وتو خواهد کرد.

پیش نویس پیشنهادی، دولت ایالات متحده را موظف می کند که در صورت حمله اسرائیل به تاسیسات هسته ای ایران، آمریکا به حمایت "دیپلماتیک، نظامی، و اقتصادی" از اسرائیل برخیزد.

برخی از ناظران چنین استدلال می کنند که در صورت تصویب این لایحه، در عمل، تصمیم به اعلان جنگ و ورود به جنگ با ایران، از واشنگتن به تل آویو منتقل می شود. این وضعیت با توجه به روابط پر تنش میان تهران و تل آویو می تواند بطور بالقوه خطرناک باشد.

از جمله شرایط سخت دیگر لایحه این است که حتی در صورت حصول یک توافق بین ایران و گروه ۱+۵، اوباما در صورتی قادر است که تحریم های جدید را به حال تعلیق در آورد که ایران بطور کامل برنامه غنی سازی خود را متوقف کرده باشد.

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا، خانم ماری هَرف، گفته است که لایحه جدید بطور بالقوه می تواند ایران و آمریکا را به رویارویی نظامی بکشاند.

این استدلال صحیح است، چرا که چنین لایحه ای می تواند از سوی ایران یک تهدید جدی به جنگ و از سوی دیگر تهدید به قطع شریان حیاتی آن کشور، یعنی نفت، تفسیر شود. چنین روندی فروپاشی توافق ژنو را بسیار محتمل می کند.

انتخاب حسن روحانی در ماه ژوئن سال گذشته میلادی و متعاقب آن امضاء تفاهم نامه ژنو، نقش چشمگیری در ایجاد آرامش نسبی در ایران، به خصوص، جلوگیری از روند کاهش ارزش ریال و هم چنین افزایش تورم داشت

انتخاب حسن روحانی در ماه ژوئن سال گذشته میلادی و متعاقب آن امضاء تفاهم نامه ژنو در نوامبر ۲۰۱۳، بین ایران و گروه ۱+،۵ نقش چشمگیری در ایجاد آرامش نسبی در ایران، به خصوص، جلوگیری از روند کاهش ارزش ریال و هم چنین افزایش تورم بازی کرد. با این حال نگرانی جدی وجود دارد که تفاهم نامه مزبور، به هر دلیل، صرف نظر از اینکه لایحه "ایران عاری از سلاح هسته ای" به تصویب برسد و یا نرسد، به شکست بیانجامد. در این صورت طبیعی است که آمریکا به اعمال تحریم های شدیدتری روی خواهد آورد.

در چنین وضعیتی، به احتمال قوی، ارتباط و گفتگو بین دو حکومت ایران و آمریکا قطع شده و به روال سال های گذشته، بر اثر تبادل سخنان خصمانه و تهدید آمیز از هر دو سو، بار دیگر دشمنی ها اوج خواهد گرفت. در عین حال دور جدیدی از سقوط ارزش ریال و افزایش تورم، که هم اینک در مرز ۴۰ درصد است، دور از انتظار نیست.

این تحولات، در خوشبینانه ترین حالت، تیم روحانی – ظریف را به حاشیه خواهد راند چرا که حل مشکلات روابط خارجی، در صدر آن مساله هسته ای، و نیز سر و سامان دادن به وضعیت اقتصادی اصلی ترین هدف های این دولت است. به عبارت دیگر، در صورت شکست قطعی توافق ژنو و اعمال دور جدیدی از تحریم های فلج کننده، دولت روحانی در ماموریتش شکست خورده و تقریبا موضوعیت خود را از دست خواهد داد.

چنان وضعیتی می تواند به چرخش ایران از رویکرد های تعاملی به سیاست های تقابلی، و در بدبینانه ترین حالت، حتی می تواند به سقوط دولت روحانی منجر شود. بازگشت به سیاست های آشتی ناپذیر در هر دو سوی حصار نمی تواند برای ابد ادامه یابد. تاریخ نشان می دهد که زمانی که دولت ها نتوانند از راه مذاکره بر اختلافات خود فایق آیند راه دیگری جز برگزیدن راه حل نظامی نیست.

در این زمینه بیشتر بخوانید

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.