اعدام شدگان یک دهه: بیش از '۱۵هزار نفر'

  • 13 سپتامبر 2013 - 22 شهریور 1392

دهه ۶۰ در تاریخ ایران فراموش نشدنی است. طی این سال ها و تا همین امروز و فرداهای دیگر هزاران خانواده با یاد بستگان اعدام شده‌شان روزگار می‌گذرانند. سال های ۶۰ در دو مقطع قابل بررسی است از ۱۳۶۰ تا ۶۴ که نزدیک به ۱۱هزار نفر براساس آمارهای موجود در زندان های مختلف تیرباران یا اعدام و یا زیرشکنجه کشته شدند و مقطع ۶۷ که با فرمان آیت الله خمینی، رهبر وقت ایران گروهی از زندانیان که دوران محکومیتشان را سپری می کردند طی سه ماه به جوخه های اعدام سپرده شدند و از مردادماه تا اواسط آذر همان سال براساس آمارهای موجود بیش از ۴ هزار نفر کشته شدند.

آمارهای این گزارش برگرفته از آمارهای کمیسیون حقوق بشر ایران در سوئد، گفت و گوهای زندان، و ایران تریبیونال است.

تفاوتی که در اعدام های این دو مقطع وجود دارد نخست سن جوانان است. براساس این آمار در سال ۶۰ نام های دختر و پسر ده ساله در میان تیرباران شدگان دیده می شود و نزدیک به ۳۰ نفر از کشته شدگان زیر ۱۵سال داشتند. اما در مقطع ۶۷ تعداد زیر ۱۵ ساله ها انگشت‌شمار است. آماری که از شهرهای مختلف در ادامه می آید شامل همه کشته شدگان این دو مقطع نیست و تنها کسانی که جلوی نامشان محل اعدام نوشته شده بود، منظور شده است و اگر نام استان جلوی اسمی درج شده بود در فهرست مرکز استان قرار گرفته است.

در مورد کشته شدگان در زندان های اوین و گوهردشت در سال ۶۷باید اشاره کرد که نام کشته شدگان در فهرست تهران و کرج نوشته شده است ضمن اینکه این زندانیان از شهرهای دیگر کشور نیز در تهران و کرج به سر می‌بردند و از این رو تعداد کشته شدگان این دو زندان رقم بالایی را به خود اختصاص داده است.

سازمان‌های فعال در زمینه زندانیان و اعدامیان دهه شصت

  • گفت و گوهای زندان:

گروهی از زندانیان سیاسی سابق با انتشار نشریه یاد زندانیان جان باخته را زنده نگه می داشتند. در سال ۱۳۸۴ یک گروه از این زندانیان سابق که خاطرات همبندان خود را با نام گفتگوهای زندان منتشر می کردند با فراخوانی نخستین سمینار با نام "کشتار زندانیان سیاسی درایران" را در شهر کلن آلمان برپا داشتند. از آن تاریخ به بعد هر دو سال یک بار این گروه گردهمایی برگزار می کند. در کنار سمینار برای نخستین بار نمایشگاهى از نام و مشخصات و عکس حدود ۳۰۰۰ تن از اعدام‌شدگان سال ۱۳۶۷و نمونه‌هایى از نامه‌هاى اعدام‌شدگان و کارهاى دستى‌شان به نمایش گذاشته شد. این گروه از زندانیان سیاسی سابق دریافت هرگونه کمک از نهادهای حقوق بشری و یا دیگر سازمان های بین المللی را رد می کنند و هزینه های برگزاری گردهمایی ها و نشریه و کتاب را تنها از کمک های اعضا تامین می کنند.

  • بنیاد عبدالرحمن برومند:

بنیاد عبدالرحمن برومند در تارنمای رسمی خود را نهادی برای پیشبرد حقوق بشر و دموکراسی (مردم سالاری) در ایران معرفی می کند که غیر انتفاعی و غیر دولتی است و به یاد دکتر عبدالرحمان برومند، وکیل دادگستری پایه گذاری شده است. این بنیاد یادبودی مجازی ایجاد کرده به نام امید که در آن سرگذشت قربانیان اعدام های سیاسی در ایران به دو زبان فارسی و انگلیسی منتشر می شود. تا کنون سرگذشت ۱۶۲۹۸ قربانی در این یادبود مجازی مستند شده است. به تقاضای بنیاد و با مصاحبه با شهود و مطالعه اسناد و مدارک جمع آوری شده در آرشیو بنیاد، قاضی جفری رابرتسون، کارشناس عالیرتبه حقوق بشر، در یک گزارش ۱۴۵ صفحه ای اعدام های سال ۱۳۶۷ را از منظر حقوق بین الملل تعریف کرده است. بنیاد این گزارش را به دو زبان انگلیسی و فارسی منتشر و سازمان ملل را به پیگرد قضایی دعوت کرده است.

  • عدالت برای ایران:

این سازمان پس از انتخابات بحث برانگیز سال ۱۳۸۸ ایران آغاز به کار کرد. و فعالیتش را "ثبت و مستند سازی موارد نقض حقوق بشر با رعایت استانداردهای حقوقی بین المللی از سویی و تلاش برای پاسخگو کردن ناقضان حقوق بشر در عرصه بین المللی " عنوان می کند. این سازمان از دو پروژه نام می برد که هم زمان در دست دارد پروژه "جنایت بی عقوبت" با هدف مستند سازی موارد شکنجه جنسی علیه زندانیان سیاسی زن پس از انقلاب ۵۷ و دومین پروژه "پرونده سازی برای ناقضان حقوق بشر" است. در تارنمای این تشکل از کمک های شبکه زنان تحت قوانین مسلمانی (WLUML)، بنیاد هیوس و نیز مبتکران و مجریان جایزه لاله مدافعان حقوق بشر هلند قدردانی شده است.

  • ایران تریبیونال:

این تشکیلات در معرفی خود هسته نخست شکل گیری‌اش را از اردوی تابستانی تشکیل شده در یکی از جزایر اطراف استکهلم سوئد در اواخر شهریور ۸۶ اعلام کرده است که "با حضور جمعی از اعضای خانواده های جان سپردگان دهه شصت و زندانیان سیاسی جان به‌دربرده از کشتار زندانیان سیاسی در این دهه،" تشکیل شده و این گروه "کارزاری را برای رسیدگی به کشتار زندانیان سیاسی در دهه شصت، با یاری و همراهی فعالان عرصه های سیاسی و اجتماعی آغاز کردند. دست اندرکاران ایران تریبونال می گویند که "همگامان" این گروه در تورنتو و کالیفرنیا "به صورت خودجوش با تشکیل دو شبکه اجتماعی، اقدام به جمع آوری کمک مالی مردمی برای برگزاری مرحله دوم دادگاه کردند.

  • سایت بیداران:

این تشکیلات نیز از جمله قدیمی‌ترین سایت‌هایی است که در حوزه مستندسازی وقایع دهه ۶۰ فعالیت دارد. از جمله اقدامات این سایت راه اندازی خاوران مجازی و همچنین مصاحبه با بازماندگان اعدامهای تابستان ۶۷ است.براساس آنچه در این سایت نوشته شده "بیداران بیش و پیش از هر چیز می خواست و می خواهد، تلاشگر جنبش دادخواهی و پژواک صدای خانواده های قربانیان اعدام ها و ترورهای سیاسی باشد."

مطالب مرتبط