زیبای خفته و حکایت‌ انتخاباتی اصلاح‌طلبان ایران

به روز شده:  14:16 گرينويچ - 26 مه 2013 - 05 خرداد 1392

با حذف اکبر هاشمی رفسنجانی از صحنه انتخابات، اکنون بار دیگر وقت تصمیم‌گیری برای اصلاح‌طلبان و جناح میانه است که آیا باید توان و توشه خود را برای دفاع از یکی دیگر از نامزدها بکار بگیرند یا نه.

سوالش آسان و پاسخش سخت است.

آنطور که از شواهد و قرائن می‌توان فهمید افراد ارشد این گروه‌ها در این مورد تصمیم نگرفته‌اند و اگر گرفته‌اند به دیگران نگفته‌اند.

اکنون ائتلاف جناح میانه و اصلاح طلب چند سناریو پیش‌رو دارد که باید یکی را انتخاب کند.

حفظ شرایط دو قطبی

یک سناریو، سناریوی دو قطبی است. در این حکایت ائتلاف وارد جریان انتخابات می‌شود ولی نه به قصد پیروزی. می‌داند که اصولگرایان امکان پیروزی به او نخواهد داد.

ائتلافی‌ها می‌گویند یا نامزد ارشدشان را رد صلاحیت می‌کنند – که کردند – یا احزاب و روزنامه‌هایشان را محدود می‌کنند – که کرده‌اند – و یا آخر خط، می‌توانند رای‌ها را در اطاق شمارش وزارت کشور "مهندسی" کنند.

اما هدف این سناریو اصلا پیروزی در انتخابات نیست. هدف آن بیدار کردن زیبای خفته‌ خودشان، یعنی آرای خاموش است. بیدار کردن خفته‌ای که پایگاه اجتماعی ائتلاف است و چشمه‌ای از ابهت آن را هنگام اسم نویسی آقای هاشمی رفسنجانی دیدیم.

خفته‌ای که برای ائتلاف زیباست چون بلندی و شور و موج دارد. کافی است چشم باز کند و عظمت اجتماعی خود را ببیند تا اعتمادش باز گردد. و همین کافی است که اصولگرایان نگذارند ائتلاف امکان پیروزی در انتخابات را بدست آورد.

اما برای ائتلاف چه باک که با بیدار شدن این خفته، توشه‌ای برای راه فراهم می‌شود که گذر از سنگلاخ پیش رو را آسانتر خواهد کرد.

شرط این سناریو حفظ فاصله با نظام است. آنها برای بیدار کردن زیبای خفته باید خود را در مقایسه با چهره خشن اصولگرایان حاکم تعریف کنند. هر چه مرزها و فاصله‌ها میان دو طرف کمتر شود، تصویر محبوب تارتر و کدرتر خواهد شد. آنها برای موفقیت این سناریو باید فاصله با نظام و ماهیت دو قطبی اوضاع را حفظ کنند. یعنی در عمل، باید تا سرحد شرکت در انتخابات بروند، ولی در آن شرکت نکنند.

بازگشت آرام به درون نظام

"قدرت در دست اصولگرایان است، اما پایگاه اجتماعی اصلاح‌طلبان و میانه‌روها هم قابل نادیده گرفتن نیست"

اصلاح طلبان سناریوی دیگری هم نوشته‌اند.

سناریوی دیگر، سناریوی شرکت در انتخابات با ریسک پایین است که سازش و بازگشت به نظام را می‌طلبد. اینجا ائتلاف تن به یک سازشکاری تاریخی می‌دهد.

با اینکه رهبران سبز در حصرند، با اینکه مطبوعاتشان زیر تیغ سانسورند و با اینکه احزابشان را مهر و موم کرده‌اند، می‌آیند که سازش کنند.

فراتر از آن می‌آیند که بدون نامزد ارشد و با آگاهی به احتمال "مهندسی" آرا در انتخابات شرکت کنند و حتی شکست بخورند. این هزینه و قیمتی است که باید بپردازند تا به صحنه سیاست بازگردند.

عده ای می‌گویند که جای تعارف نیست. قدرت در دست اصولگرایان است. از نهادهای امنیتی گرفته تا دستگاه بوروکراسی و صندوق پول نفت و دستگاه تبلیغات یکسره در دست آنها است.

اما آنها نیازمند پایگاه اجتماعی ائتلاف هستند تا به نظام خود مشروعیت بدهند و آنرا در برابر طوفان‌های پیش‌رو مقاوم کنند. ائتلاف پایگاهی دارد که نظام برای زندگی طبیعی‌ و کم هزینه‌ به آن نیازمند است.

شاید در این نیازمندی دو طرفه، معامله‌ای صورت بگیرد. آنچه ائتلاف، پس از قبول برتری اصولگرایان و شکست خود در انتخابات، بدست می‌آورد بازگشت به صحنه سیاست است.

یعنی پس از اینکه رئیس جمهور جدید اصولگرا به دفتر کار خود برود ائتلاف می‌تواند امیدوار باشد برخی از زندانی‌ها از حصر بیرون آیند و روزنامه‌ها آزادتر شوند.

شرط این سناریو، قبول حاکمیت اصولگرایان بر ارکان مختلف سیاسی است با این امید که در آینده‌ای نا معلوم اوضاع تغییر کند.

تلاش برای پیروزی

سناریوی دیگر سناریوی شرکت در انتخابات با ریسک بالا و خیزش برای قدرت است. در این سناریو، ائتلاف بطور جدی امکان و احتمال بازگشت به قدرت را مورد بررسی قرار می‌دهد.

اینجا استدلال این است که اگر ائتلاف خط میانه و اصلاح طلب تن به بازی اصولگرایان داد و اگر اصل کنار گذاشتن تحریم را یکبار در مورد هاشمی بکار گرفت، چرا از همین قاعده دوباره استفاده نکند و چرا پشت سر یکی از نامزدهای دیگر جمع نشود؟ چرا از فرصت به فرصت نرود و موج اول را به موج دوم تبدیل نکند؟

ائتلافی ها می‌گویند با چنین پیش فرض هایی می‌توانند نیروهایشان را آرایش دهند و برای دفتر ریاست جمهوری خیز بردارند. در بازار مکاره و غیر قابل پیش بینی سیاست ایرانی، سرمایه‌گذاری با ریسک بالا غیر عادی نخواهد بود.

ولی مشکل این سناریو برای ائتلاف کم نیست. حداقل سه مشکل را می‌توان شمرد: یکی، ضعف نامزدهای باقی‌مانده، دوم، احتمال "مهندسی" رای و سوم، مشکل وحدت در صفوف خودشان.

عارف و روحانی

روحانی و عارف جاذبه خاتمی و هاشمی رفسنجانی را ندارند و مشخص نیست که اعتقاد و توانایی لازم را برای خلق صحنه ای داشته باشند که ائتلاف بتواند در آن رشد کند

حسن روحانی و محمد رضا عارف نامزدهای اول و محبوبتر ائتلاف نیستند و به همین خاطر بود که اصولگرایان محمد خاتمی را از بازی منصرف و سپس هاشمی را رد صلاحیت کردند.

روحانی و عارف جاذبه خاتمی و هاشمی رفسنجانی را ندارند و مشخص نیست که اعتقاد و توانایی لازم را برای خلق صحنه ای داشته باشند که ائتلاف بتواند در آن رشد کند.

گره کور دیگر، احتمال "مهندسی" آراء است و ائتلاف نمی‌داند با این مشکل چه بکند. ممکن است که رای‌ها را در شعبه‌ها درست بشمارند و آمار را درست به وزارت کشور بفرستند ولی به نمایندگان نامزدها اجازه ندهند به اطاق تجمیع رای بروند و بر اعلام صحیح نتایج نظارت کنند. این در سال ۸۸ اتفاق افتاد و تضمینی نیست که این بار هم اتفاق نیفتد.

و سپس، مشکل بی‌برنامگی و اختلاف نظر و تفرقه در صفوف خود ائتلاف است. یک علتش این است که اطاق‌های فکرشان را تعطیل کرده‌اند و به آنها اجازه نمی‌دهند شور و مشورت کنند.

به اضافه، گاه خود رائی میان اصلاح طلبان به شدت شایع می‌شود و مانعی برای ظهور رهبری نیرومند به وجود می‌آورد.

برای ائتلافی‌ها، ریسک بالای این سناریو این است که علی رغم این مشکلات، وارد صحنه شوند و ناگهان مردمی را در برابر خود ببیند که صحبت هایشان را باور نمی‌کنند و به آنها رای نمی‌دهند. اگر چنین اتفاقی بیفتد آن زیبای خفته هرگز بیدار نخواهد شد.

وقت تصمیم

هنوز از شواهد و قرائن نمی‌توان گفت که دستجات خط میانه و اصلاح طلب کدام راه را انتخاب خواهند کرد.

در هر یک از این سه استراتژی‌ فرصت و تهدیدی نهفته است.

آیا آنها بدنبال بیدار کردن آرای خاموش خواهند رفت؟‌

آیا آنها به یک سازش بردبارانه در انتخابات تن خواهند داد تا پس از آن شاید زمینه گفتگوی دو طرف فراهم شود؟

و یا اینکه علی رغم ضعف نامزدها و احتمال "مهندسی" آراء، برای قدرت خیز بر خواهند داشت؟

هنوز جواب این سوالها را نمی‌دانیم اما حداقل این است که اکنون سوال‌ها کمی روشنتر شده اند.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.