نشست کشورهای ساحلی دریای خزر پس از یک سال وقفه

به روز شده:  15:36 گرينويچ - سه شنبه 18 دسامبر 2012 - 28 آذر 1391

مشکل ایران در دریای خزر چیست؟

محمد قوام

بی‌بی‌سی

به دلیل طولانی شدن روند مذاکرات دریای خزر، کشورهای روسیه، قزاقستان و جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۰۳ با استفاده از ضعف سیاسی ایران در جامعه جهانی موافقتنامه سه جانبه تقسیم دریای خزر را امضا کردند که عملا به تقسیم ۶۴ درصد از حاشیه خزر انجامید.
بر اساس این توافق، قزاقستان ۲۷ درصد، روسیه ۱۹ درصد، جمهوری آذربایجان ۱۸ درصد و ترکمنستان حدود ۲۳ درصد از خزر را در اختیار گرفتند و حدود ۱۳ درصد برای سهم ایران باقی ماند.
این دریا پیش از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، دریای مشترک میان شوروی و ایران بود. برای همین ایران در اولین نشست پنج کشور ساحلی دریای خزر اعلام کرد که تا رسیدن به توافق جدید میان همه کشورهای ساحلی، توافق‌های ایران و شوروی باید معتبر باشد. اما با تقسیم دوجانبه و سه جانبه خزر، ایران عملا در مقابل عمل انجام شده قرار گرفته است.
ایران ضمن از دست دادن برگ برنده خود که همراهی روسیه با دیدگاه حقوقی ایران بود (استفاده مشترک از بستر و منابع کف دریا و نه تقسیم آن میان پنج کشور) در مقابل سه کشور دیگر (جمهوری آذربایجان، ترکمنستان و قزاقستان) قرار گرفته که از حمایت سنتی روسیه و پشتیبانی آمریکا برخوردارند و موضوع را تقریبا میان خود فیصله داده‌اند.
چهار کشور ساحلی در حال حاضر مدافع تقسیم منابع کف دریا و استفاده مشاع از سطح آب هستند. حالا دریای مشترک میان ایران و همسایه پیشین نه تنها سه شریک تازه پیدا کرده که ایران با داشتن موضع حقوقی متفاوت، در میان کشورهای ساحلی به کلی تنهاست.

معاونان وزارت خارجه پنج کشور ساحلی دریای خزر، برای گفت و گو درباره رژیم حقوقی این دریا برای سی و یکمین بار و بعد از تاخیری یک ساله جلسه برگزار کرده اند.

این نشست دور روزه، روز ۲۷ آذر (۱۷ دسامبر) در محل وزارت خارجه ترکمنستان در عشق آباد آغاز شد و از ایران محمد مهدی آخوندزاده، معاون وزارت خارجه و نماینده ویژه این کشور در امور دریای خزر در آن نشست شرکت کرده است.

کشورهای ساحلی دریای خزر، شامل ایران، روسیه، جمهوری آذربایجان، قزاقستان و ترکمنستان است.

پس از فروپاشی اتحادجماهیر شوروی، دریای خزر که تا آن زمان میان ایران و شوروی سابق مشترک بود، سه همسایه تازه پیدا کرد اما همسایگان این دریا، طی بیست و یک سال گذشته نتوانسته اند بر سر یک رژیم حقوقی مشترک به توافق برسند.

نماینده ایران در این نشست درباره ضرورت رسیدن به راه حلی برای رژیم حقوقی دریای خزر گفته است که "ما باید در این زمینه سرعت بیشتری داشته باشیم چون توقع نسبت حل مشکل رژیم حقوقی خزر بیشتر شده است."

آقای آخوندزاده گفته که روسیه پیشنهاد داده تا نشست سران کشورهای ساحلی دریای خزر در این کشور برگزار شود.

لایحه همکاری در امنیت دریای خزر، در مجلس ایران

روسای جمهور کشورهای ساحلی دریای خزر تاکنون سه نشست رسمی از جمله در تهران برگزار کرده اند اما در هیچ یک از این نشست ها پیشرفت عمده ای درباره رژیم حقوقی ایران دریا حاصل نشده است.

آخرین نشست رهبران کشورهای ساحلی دریای خزر حدود سه سال پیش در باکو، پایتخت جمهوری آذربایجان، برگزار شد.

در این نشست پیش نویس کنوانسیون امنیتی دریا ارائه شد. دولت ایران به تازگی با ارسال لایحه ای به مجلس، درخواست بررسی "موافقتنامه همکاری در زمینه امنیت در دریای خزر" را مطرح کرده است.

موافقتنامه همکاری در زمینه امنیت در دریای خزر که به پیشنهاد وزارت امور خارجه به تصویب هیات وزیران ایران رسیده ، یک هفته پیش از اجلاس ترکمنستان از سوی محمود احمدی نژاد به مجلس ارائه شد.

بر اساس ماده واحده این لایحه، موافقتنامه مربوط به همکاری در زمینه امنیت در دریای خزر تصویب و اجازه مبادله اسناد آن به دولت ایران داده می شود.

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.