نگرانی از افزایش ازدواج کودکان در ایران

مسئله ازدواج کودکان زیر سن قانونی است مدتها است که موضوع بحث کارشناسان است

یک روز پس از آنکه سازمان انجمن حمایت از کودکان از افزایش شدید ازدواج کودکان زیر ۱۵ سال خبر داد یک مقام سازمان ثبت احوال ایران با رد این خبر اعلام کرد که ازدواج کودکان به شدت کاهش پیدا کرده است.

دو روز پیش فرشید یزدانی، عضو انجمن حمایت از حقوق کودک در گفت و گویی باخبرگزاری دانشجویان ایران اعلام کرد که "میزان ازدواج کودکان نسبت به کل ازدواج‌ها طی چهار سال گذشته(۱۳۸۵-۱۳۸۹) ۴۵ درصد رشد داشته است."

آقای یردانی با ابراز نگرانی از افزایش آمار ازدواج کودکان در ایران گفت است "حدود ۴۳ هزار ازدواج دختران زیر ۱۵ سال در سال ۱۳۸۹ ثبت شده است."

انتشار این خبر نگرانی‌هایی را برانگیخت و علی اکبر محزون یکی از مدیران سازمان ثبت احوال در گفت و گو با جام جم آنلاین اعلام کرد:" ازدواج کودکان زیر ۱۵ سال طی سالهای ۱۳۸۵ و ۱۳۸۹ کاهش ۵۰ درصدی داشته است."

در عین حال این مقام سازمان ثبت احوال آمار مربوط به ازدواج کودکان زیر ۱۵ سال را تائید کرده و گفته که در سال گذشته حدود ۴۳ هزار ازدواج کودکان زیر پانزده سال انجام شده اما این رقم در مقایسه با سال ۱۳۸۵ که ۶۸ هزار نفر بود، کاهش پیدا کرده است.

طبق قانون ازدواج کودکان کمتر از ۱۵ سال ممنوع است اما به گفته کارشناسان این قانون راهی هم برای ازدواج زیر سن قانونی در نظر گرفته است و در قانون ایران عنوان شده که اگر دختران ویژگی خاص جسمانی داشته باشند از شرط سن معاف می‌شوند.

براساس آمار سازمان ثبت احوال ایران مناطق روستایی استان اصفهان، سیستان و بلوچستان بیشترین آمار ازدواج کوکان به خود اختصاص داده‌اند.

پدیده ازدواج کودکان تنها به دختران اختصاص ندارد و برای پسران نیز رخ می‌دهد اما در میان دختران بیشتر است.

به اعتقاد کارشناسان فقر مالی و مشکلات فرهنگی از عمده ترین دلایل ازدواج کودکان است.

والدین به دلیل مشکلات مالی و یا کاهش هزینه دختران خود را در سنین پائین به ازدواج افراد مسن در‌می‌آورند. این ازدواج‌ها عموما با پرداخت پول به خانواده فقیر انجام می‌شود.

از سویی آمارها نشان می‌دهد کودکانی که "تک والد" (یعنی کودکانی که فقط پدر یا مادر دارند) هستند یا والدین آنها مواد مخدر مصرف می کنند و یا در خانواده کم سواد زندگی می‌کنند بیشتر به ازدواج در سنین کودکی وا داشته می‌شوند.

"بر اساس کنوانسیون جهانی حقوق کودک، تمام افراد زیر ۱۸سال کودک به حساب می آیند ولی بر اساس قوانین فعلی ایران، دوران کودکی دختران در ۱۳ سالگی و پسران در ۱۵ سالگی پایان می یابد."

در حالی که به اعتقاد صاحبنظران چنین ازدواج‌هایی جدای از مشکلات جسمی که برای کودک به همراه دارد باعث مشکلات روحی از جمله افسردگی و فرار از خانه می‌شود.

آقای یزدانی با اشاره به این مسئله که باید تلاش‌های همه جانبه برای مقابله با چنین روندی در پیش گرفته شود، گفت:" در حال‌حاضر ۲۵ هزار نفر از کودکانی که ازدواج کرده‌اند، طلاق گرفته‌اند."

نگرانی نسبت به افزایش روند ازدواج کودکان زمانی افزایش پیدا کرد که رضا غلامپور،مدیرکل ثبت احوال هرمزگان ماه گذشته اعلام کرد که "در طی ۱۰ ماه سالجاری در این استان شش ازدواج با زوج‌هایی کمتر از ۱۰ سال ثبت و ۵۳۰ ازواج کمتر از ۱۴ سال در استان هرمزگان به ثبت رسیده است."

با گذشت مدتی از اعلام این خبر، همایون هاشمی، رئیس سازمان بهزیستی ایران اعلام کرد که این سازمان بازرس ویژه برای بررسی ازدواج کودکان زیر ۱۰ سال به این استان فرستاده است.

در حالیکه مسئولان تلاش دارند تا با ارائه آمار از کاهش چنین ازدواج‌هایی در ایران خبر دهند، اما فعالان حوزه کودک نگران وضعیت این کودکان هستند و معتقدند حتی در صورت کاهش روند این پدیده، موارد اندک آن هم نباید مورد بی‌توجهی مسئولان در ایران قرار بگیرد.

براساس اصلاحیه قانونن مدنی ایران در سال ۱۳۸۱ حداقل سن ازدواج برای دخترها ۱۳ سال و برای پسرها ۱۵ سال است. براساس این قانون ازدواج تنها در شرایط خاصی که زیر ۱۵ ساله ها به بلوغ فکری لازم رسیده باشند امکان پذیر است.

بر اساس کنوانسیون جهانی حقوق کودک، تمام افراد زیر ۱۸ سال کودک به حساب می آیند ولی بر اساس قوانین فعلی ایران، دوران کودکی دختران در ۱۳ سالگی و پسران در ۱۵ سالگی پایان می یابد.

کارشناسان معتقدند عدم برخورد قضایی با چنین پدیده‌ای باعث گسترش آن شده است. حسن موسوی چلک، رئیس انجمن مددکاری اجتماعی ایران نیز با تاکید بر عدم توجه قضایی بر این موضوع اعلام کرده که قوه قضائیه باید به دفترخانه‌های سراسر کشور هشدار دهد که در صورت ثبت چنین ازدواج‌هایی با آنها برخورد جدی می‌شود.

درهمین حال گروه دیگری آموزش خانواده‌های فقیر و کم سواد را از راهکارهای مقابله با ازدواج کودکان عنوان می‌کنند.

اما فعالان حوزه کودک، تنها راه مقابله با پدیده ازدواج کودکان را بازنگری در قانون و تغییر سن ازدواج می‌دانند.