«پس رفت پیشرفته ها»

به روز شده:  11:33 گرينويچ - جمعه 08 آوريل 2011 - 19 فروردین 1390

کشف بزرگی کرده ام که فکر می کنم برای خیلی از مردم «جهان سوّم» از کشف «قانون ارشمیدس» خیلی مهمّ تر باشد.

یادم می آید چند وقت پیش، یعنی شاید یکی دو سالِ پیش، که دیدم در راسته کتابفروشیهای لندن جای یک «کتابفروشی» بزرگ را یک «رستوران» یا به قول من یک «بوتیک شکم» گرفته است، کلّی از «پس رفت» فکری در کشورهای «پیشرفته» غربی نالیدم. حالا می بینم یک بنده خدایی در «وب سایت» خودش از بسته شدن چند تا «مغازه نشر کتاب» در یکی از راسته های کتابفروشی شهر خودش و باز شدن چند تا «بوتیک شکم» به جای آنها، نالیده است، آن هم چه نالیدنی که دل اهل فکر را کباب می کند.

همینکه این دو جور ناله، که با هم از زمین تا آسمان فرق می کند، امّا مثل زمین و آسمان با هم ارتباط دارد، توی ذهن من به هم برخورد کرد، یکدفعه مغزم جرقّه ای زد و کشف بزرگی کردم که فکر می کنم برای خیلی از مردم «جهان سوّم» از کشف «قانون ارشمیدس»* خیلی مهمّ تر باشد، امّا من برعکس ارشمیدس از کشف خودم هیچ خوشحال نشدم، تا پا برهنه از توی خزینه حمّام بدوم توی خیابانهای «سیراکیوز» ** داد بزنم: «یا فتم! یافتم!»

چی فرمودید؟ می گویید جهان سوّمی دیگر معنایی ندارد؟ می گویید با به کار بردن این اصطلاح مخالفید و آن را مغایر با اصول اخلاق سیاسی می دانید؟ بسیار خوب، چون اعتراض کننده شما هستید، پس حتماً حقّ به جانب شماست.

حالا دیگر عنوان «جهان سوّم» را از روی این جور کشورها برداشته اند و به آنها می گویند «کشورهای در حال پیشرفت». ملاحظه می کنید که؟

امّا اجازه بدهید عرض کنم که تا همین چهل، پنجاه سال پیش به بعضی از کشورهای دنیا می گفتیم «عقب مانده» و هیچکس اعتراضی نمی کرد، حتّی مردم خودِ همین کشورها! بعداً روابط بین الدّولی حکم کرد که به جای «عقب مانده» بگوییم «در حال توسعه». بعدتر هم که «جهان دوّم»، یعنی «بلوک شرق»، کمونیست بازی را گذاشت کنار و با سر دوید توی میدان سرمایه داری و به خیال خودش شد همبازی «جهان اوّل»، دیگر تقسیم ممالک محروسه و نامحروسه پنج قارّه زمین به سه جهان بی معنی شد.

بله، همان طور که شما فرمودید، حالا دیگر همه ممالک عالم به دو دسته تقسیم می شوند: «توسعه یافته» و «در حال توسعه»، یا «پیشرفته» و «در حال پیشرفت». این به جای خود! خیلی هم درست! مو هم لای درزش نمی رود! امّا من همین «پیشرفته» و «در حال پیشرفت» را که بغل هم گذاشتم، آن کشف بزرگ مثل بمب توی کلّه ام ترکید.

با این حساب فکر نمی کنید «این قافله» تا به حشر لنگ بماند!

این را حتماً شما هم تصدیق می فرمایید که کشورهای پیشرفته غربی، مخصوصاً اروپایی، مخصوصاً تر انگلستان و آلمان و فرانسه و ایتالیا، پیشرفت در همه چیز، مخصوصاً در علم و فلسفه و ادبیات و هنر، و همراه اینها اکتشافات و اختراعات، و همراه اینها کشاورزی و صنعت و تجارت را از قرن پانزدهم شروع کرده بودند و در قرن نوزدهم پیشرفت در همه اینها را به اوج رساندند، و این وقتی بود که کشورهای عقب مانده تازه به فکر افتادند که بیدار بشوند و برای پیشرفت از کشورهای پیشرفته تقلید کنند، و این وقت تقریباً بعد از جنگ جهانی اوّل بود، و این وقتی بود که کشورهای «پیشرفته» در همه چیز، غیر از تکنولوژی و تجارت، شروع کردند به «پس رفت» و از آن وقت تا حالا کشورهای «در حال پیشرفت» دارند قدم به قدم در «پس رفت» با کشورهای «پیشرفته» در سیر قهقرایی «معنویت» و افتادن در سرازیری «مادیت» همراه می شوند! با این حساب، فکر نمی کنید، این قافله تا به حشر لنگ بماند؟

_________________________________________

* Archimedes – Ἀρχιμήδης – ارشمیدس، ریاضیدان، فیزیکدان، مهندس، مخترح ع و ستاره شناس یونانی قرن سوّم پیش از میلاد، متولّد شهر بندری سیراکیوز، در جزیره سیسیل، که در آن زمان مستعمره یونان بود.

** Syracuse: کشف معروف ارشمیدس داستانی دارد که شاید واقعی نباشد، و آن اینکه پادشاه سیراکیوز مقداری طلا به صورت شمش به زرگر دربارش داده بود که از آن برایش تاجی بسازد. وقتی که تاج ساخته شد، پادشاه که به درستکاری زرگ اطمینان نداشت، از ارشمیدس خواست که به نحوی معلوم کند که تاج طلای خالص است یا زرگر مقداری از آن را برای خودش برداشته است و بقیه را با مقداری نقره آمیخته است تا به وزن طلایی در آید که به او تحویل داده شده بود. انجام دادن این درخواست پادشاه کار آسانی نبود، چون در آن زمان وزن مخصوص و چگالی فلزّات هنوز کشف نشده بود. ارشمیدس سخت در فکر فرو رفت و مدّتی دراز گذشت و او هنوز راهی پیدا نکرده بود که بدون ذوب کردن و به صورت شمش درآوردن تاج، ناخالصی یا عیار آن را معیّن کند. یک روز که در حمّام عمومی وارد خزینه شد، دید که حجم بدن او مقداری از آب خزینه را بالا آورد. در همان لحظه کشف کرد که می تواند تاج طلا را در یک ظرف آب فرو کند و حجم آب بالا آمده را که برابر با حجم تاج است، اندازه بگیرد. اگر حجم آن برابر با حجم طلای خالص باشد، زرگر تقلّب نکرده است، امّا اگر حجم آن بیشتر باشد، معلوم می شود که نقره با آن آمیخته شده است، چون حجم نقره نسبت به وزن آن در برابر طلا، از حجم طلا بیشتر است. به این ترتیب بود که اصل وزن مخصوص و چگالی کشف شد.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.