پرونده ناتمام 'وحدت' در جمهوری اسلامی

"دلم می‌خواست وحدت شکل بگیرد ولی بعضی از آقایان نخواستند... امیدواریم سال نو با رسیدن وحدت از خدا عیدی بگیریم."

محمدرضا مهدوی کنی، دبیرکل جامعه روحانیت مبارز، در پاسخ به خبرنگارانی که خواستار توضیح بیشتر وی در مورد ماهیت این "آقایان" بودند، به گفتن این جمله بسنده کرد: "شما که می دانید، چرا می پرسید؟"

این سخنان روز سه شنبه ۱۱ اسفند (۲ مارس) در حاشیه سمینار بین المللی "وحدت اسلامی" در تهران بیان شد، که در آن علی اکبر ناطق نوری دیگر عضو ارشد جامعه روحانیت مبارز نیز در مورد تلاش هایش برای "وحدت" به خبرنگاران گفت: "درخصوص وحدت داخلی خیلی زودتر از اینها صحبت کرده ام. اصلا کسی که از چند سال قبل بحث وحدت ملی را آغاز کرد، بنده بودم."

اشاره این عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، به تلاش هایی بود که قبل و بعد از انتخابات تحت عنوان "وحدت ملی" صورت گرفته بود و هر بار با مخالفت شدید هواداران دولت مواجه شده بود.

الگوگیری از "صلح امام حسن"

درست پنج هفته بعد از انتخابات ریاست جمهوری دهم، علی اکبر هاشمی رفسنجانی، در خطبه های نماز جمعه پایتخت به برخوردهای انجام شده با معترضان به نتایج انتخابات انتقاد کرد و "جناح ها" را به اتحاد برای پیش بردن کشور دعوت کرد.

وی از "پیشنهاداتی" سخن گفت که در همین ارتباط با "جمعی از خبرگان و اعضای مجمع تشخیص مصلحت" مطرح کرده و ابراز امیدواری کرد که دیگران هم "راه حل" های پیشنهادی او را بپذیرند.

دو ماه بعد، در شهریور، آقای رفسنجانی برای بار دوم در مراسم افتتاحیه مجلس خبرگان از اقدام "افراد خیرخواه و با تجربه" برای تنظیم چهارچوبی به منظور خروج کشور از بحران خبر داد ، اما در مورد این چهارچوب توضیحی نداد.

این سخنان دو هفته بعد از آن بیان می شدند که جامعه روحانیت مبارز، که علی اکبر هاشمی رفسنجانی از بنیانگذاران آن بود، با صدور بیانیه ای از "شخصیت ها و دلسوزان نظام" می خواست با "اغماض از بی حرمتی‌‌ها و هنجار شکنی ها" برای "تحکیم وحدت" تلاش کنند و به رئیس جمهوری توصیه می کرد "از طرح مسائل غیر ضرور و تشنج آفرین پرهیز نماید".

همزمان با انتشار این بیانیه، محمدرضا مهدوی کنی دبیرکل این جامعه از کسانی که "فکر می کنند حقی از آنها ضایع شده " خواست "برای حفظ مصالح به سیره امام حسن اقتدا کنند". سخنانی که ناظران، مخاطبش را میرحسین موسوی دانستند و سپس علی مطهری نماینده محافظه کار تهران، از آقای مهدی کنی خواست که خود، با تشکیل گروهی از روحانیون اقدام به میانجیگری برای حل اختلافات پیش آمده پس از انتخابات کند.

حتی دو تن از مراجع تقلید محافظه کار هم در سخنانی به حمایت از میانجیگری میان جناح های سیاسی پرداختند.

یکی از این مراجع آیت الله صافی گلپایگانی بود که با ابراز تاسف از حوادث پس از انتخابات از "عقلای قوم و بزرگان کشور و انقلاب" می خواست در جهت رفع "خصومت ها" بکوشند، و دیگری آیت الله مکارم شیرازی بود که می خواست "راهکارهایی برای رسیدن به یک آشتی ملی مطرح شود".

نباید تجربه "صفین" تکرار شود

با وجود حمایت های صورت گرفته از طرح وحدت ملی، رسانه ها و چهره های نزدیک به رئیس جمهور نسبت به آن به سختی واکنش نشان دادند.

روزنامه کیهان با اشاره تلویحی به سرنوشت جنگ صفین و ماجرای "حکمیت" در آن جنگ هشدار داد که وقتی "شمشیر عدالت جوی نظام به عمود خیمه معاندین و فتنه انگیزان نزدیک شده"، نباید کاری کرد که "کلام حقی چون وحدت بر سر نیزه ها رود"؛ و روزنامه رسالت به یادآوری روش سربازان صدام حسین پرداخت که "تا آخرین فرصت ممکن" می جنگیند و وقتی محاصره می شدند "دستان خود را بالای سر می گرفتند".

روح‌الله حسینیان نماینده تهران نیز با متهم کردن اکبر هاشمی رفسنجانی به هدایت برخی حامیان طرح حدت ملی گفت این طرح "فتنه‌ ای جدید" برای گریز از تخلفاتی است که "طراحان آن انجام داده‌اند".

وی تصریح کرد: "اگر آیت‌الله مهدوی کنی هم چنین طرحی را مطرح کنند، من به ایشان اعتراض دارم"، و در پاسخ به سخنان قبلی محمدرضا مهدوی کنی در مورد الگوگیری از صلح امام دوم شیعیان گفت که این صلح "به نفع امام حسن تمام نشد".

دامنه واکنش های هواداران دولت تا به آنجا گسترش یافت که محمدعلی جعفری فرمانده کل سپاه پاسداران تاکید کرد که "هرگز با قانون شکنان و مخالفان آرای ملت نمی‌توان طرح وحدت ریخت" و با اشاره غیر مستقیم به اکبر هاشمی رفسنجانی تصریح کرد: "کسی که در جایگاه خواص نتوانسته به خوبی تحلیل کند و در حوادث بعد از انتخابات سکوت کرده بود، اکنون نیز باید سکوت کند و دم از وحدت نزند."

حتی آیت الله نوری همدانی، مرجع تقلید حامی آقای احمدی نژاد هم وارد میدان شد تا هشدار دهد با "کسانی که به نفع صهیونیست‌ها و علیه رهبری گام برمی‌دارند" نمی توان وحدت داشت.

راهی که به رهبر ختم شد

با بالا گرفتن اختلافات بر سر طرح وحدت ملی، مشخص بود که تصمیم نهایی بر سر این طرح، تنها در حد شخص اول نظام جمهوری اسلامی است.

به همبن جهت بود که حبیب‌الله عسگراولادی، رئیس جبهه پیروان خط امام و رهبری و عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، در نشستی خبری در اواخر مهر اشاره کرد که طرح برون ‌رفت از مشکلات بعد از انتخابات، به دست آیت‌الله خامنه‌ای رسیده است.

اما در مورد محتوای این طرح خبری در دست نبود. تنها سایت رجانیوز که از حامیان رئیس دولت محسوب می شد به نقل از یک "منبع آگاه" خبر می داد: " این طرح برای ایجاد وفاق ملی با محوریت رهبری تهیه شده که البته دربخش هایی از این طرح پیش بینی شده برخی چهره ها عذرخواهی کنند تا وفاق ملی شکل بگیرد."

آقای عسگراولادی خود، یکی از شش نفری بود که به نوشته روزنامه ها اجرای طرح وحدت ملی را پیگیری می کردند. روزنامه اصلاح طلب حیات نو اسامی پنج نفر دیگر را به شرح زیر اعلام کرد: مصطفى میرسلیم، محمدرضا باهنر، مرتضى نبوی، حسین مظفر و غلامعلى حدادعادل.

به نوشته حیات نو این شش عضو اصولگراى مجمع تشخیص مصلحت طى دیدارى با اکبر هاشمى رفسنجانى از وى براى یافتن راه‌حلى پیرامون مشکلات موجود کشور نظرخواهى کرده‌ بودند.

مطابق روایت روزنامه "خبر" نزدیک به رئیس مجلس از اقدامات میانجی گرانه اعضای مجمع تشخیص مصلحت، آنان راهکارهای پیشنهادی خود را را به اکبر هاشمی‌رفسنجانی داده و او نیز پیشنهادها را به رهبر جمهوری اسلامی ارائه کرده بود.

این روزنامه، همچنین خبر از فعالیت "کارگروهی متشکل از اعضای شورای مرکزی جامعه روحانیت مبارز از جمله غلامرضا مصباحی‌مقدم، مصطفی پورمحمدی، نواب، احمد سالک و حسین ابراهیمی" می داد که قرار بود راهکارهایی را برای حل مشکلات کشور به محمد علی ‌مهدوی کنی ارائه کنند تا او بهترین راه‌حل را مورد پی گیری قرار دهد.

اما دیگر خبری از ادامه فعالیت این کارگروه نشد، تا آنکه در ۲۴ آبان سخنگوی جامعه روحانیت مبارز از منتفی شدن فعالیت های این کمیته خبر داد.

سه روز بعد از آن، علی مطهری نماینده تهران در توضیح عدم پی گیری طرح گفت: "ظاهراً آیت‌الله مهدوی‌کنی انتظار داشته‌اند که از سه طرف از ایشان درخواست میانجیگری شود. هم از سوی معترضان به نتایج انتخابات، هم از سوی دولت و هم از سوی مقام معظم رهبری... اما چون هیچ‌یک از سه طرف، استقبال چندانی از طرح موضوع میانجیگری ایشان به عمل نیاوردند، آیت‌الله مهدوی‌کنی هم منصرف شدند."

این، گفته ای بود که نکته اصلی آن، عدم استقبال رهبر جمهوری اسلامی ایران از طرح میانجی گری محسوب می شد؛ چرا که به تنهایی، توقف فعالیت های "کارگروه" جامعه روحانیت مبارز را توجیه می کرد.

طرح وحدت، یک سال پیشتر

یک سال قبل از خبرساز شدن طرح "وحدت ملی" در تابستان و پاییز ۱۳۸۸، یک بار دیگر ایده ای مشابه در فضای پیش از برگزاری انتخابات ریاست جمهوری مطرح شد.

در تابستان ۱۳۸۷، برخی نشریات ایران اخباری را در مورد رایزنی های علی اکبر ناطق نوری با شخصیت های مختلف سیاسی کشور منتشر کردند و حتی هفته نامه "شهروند امروز" خبر داد که وی در همین ارتباط با اکبر هاشمی رفسنجانی، محمد خاتمی و مهدی کروبی هم دیدار کرده و در باره طرح تشکیل یک "دولت وحدت ملی" گفت و گو کرده است.

انتشار چنین اخباری، به سرعت با واکنش رسانه های حامی دولت مواجه شد که طرح دولت وحدت ملی را پوششی برای حذف احمدی نژاد در انتخابات ریاست جمهوری سال بعد می دانستند.

به دبنال این برخوردها، علی اکبر ناطق نوری از "در نطفه خفه شدن" طرح وحدت ملی خبر داد و توضیح داد: "متاسفانه هر گروهی دنبال کار خودش هست و آتش را برای نان خود می خواهد."

اما این ایده به فاصله ای اندک مجددا توسط علی لاریجانی رئیس مجلس پی گیری شد که اظهار داشت: "اگر بین جریان‌های سیاسی وحدتی وجود داشته باشد، ‌آیا بد است؟... امروز شرایط حساسی داریم."

وی به ویژه به اهمیت "وحدت ملی" در انتخابات اشاره کرد و اظهار داشت: "در انتخابات آینده ریاست جمهوری افرادی که کاردان هستند و می‌توانند وضعیت کشور را سامان دهند نباید حذف شوند." جمله ای که تقویت کننده ظن محافظه کاران در مورد جهت گیری انتخاباتی بحث های مربوط به وحدت بود.

این اظهارات در زمانی بیان می شد که منابع نزدیک به جامعه روحانیت مبارز از پی گیری طرح دولت وحدت ملی توسط عده ای از اعضای این تشکل روحانی خبر می دادند.

یکی از این منابع، شخص اکبر هاشمی رفسنجانی بود که در اواخر پاییز ۱۳۸۷ در حاشیه همایش "اصل ۴۴، موانع و راهکارها" یادآوری می کرد که جامعه‌ روحانیت مبارز"با درخواست افرادی چون آقایان عسگراولادی، باهنر و حبیبی" در حمایت از طرح دولت وحدت ملی "به میدان آمده است."

همزمان با این اظهارات رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام، علی اکبر ناطق نوری مجددا وارد صحنه شد و در دیدار با اعضای شورای مرکزی حزب اصلاح طلب "مردمسالاری" گفت که راه موفقیت در کشور استفاده از همه نیروهای موجود و تشکیل "دولت وحدت ملی" است.

تأکید دوباره آقای ناطق نوری بر طرح "دولت وحدت ملی" در مقطعی بود که دو خبرگزاری ایرنا و فارس، هر دو از حامیان محمود احمدی نژاد، مصاحبه های متعددی را با مخالفان این طرح به چاپ می رساندند.

چهره های مختلف اصولگرا در گفتگو با این دو خبرگزاری، طرح مذکور را "توطئه علیه دولت" و "چراغ سبز به دشمن برای انقلاب مخملین" می خواندند و سرمقاله کیهان مشخصا هشدار می داد که آمریکا با بهره برداری از طرح "دولت وحدت ملی" در راستای تغییر محور "اصولگرایی- اصلاح طلبی" به "موافقان و مخالفان دولت" است.

حسین شریعتمداری مدیرمسئول کیهان در واکنشی دیگر تصرح می کرد: "طرح دولت وحدت ملی برای زمانی است که خطری کشور را تهدید می‌‏کند و قرار است مردمی که تفرقه دارند، با یکدیگر متحد شوند و چنین حالتی در جمهوری اسلامی مفهومی ندارد."

"یک سال به اضافه چهار سال دیگر"

با وجود تمام واکنش های هواداران دولت به طرح وحدت ملی، این رهبر جمهوری اسلامی بود که با حمایت های پی در پی از آقای احمدی نژاد، حامیان طرح را متقاعد کرد که موافق انتخاب رئیس جمهوری دیگری به جای وی نیست.

وی در دوم شهریور ۱۳۸۷ خطاب به احمدی نژاد و همکارانش گفت: "مثل کسی که ۵ سال دیگر بناست کار بکند، کار بکنید؛ یعنی تصور کنید که این یک سال به اضافه چهار سال دیگر در ید مدیریت شماست."

رهبر ایران در ۱۶ آبان مطبوعات منتقد دولت را به خاطر "بی بند و باری" و "سیاه نمایی" در مورد دولت به باد انتقاد گرفت و در ۲۴ آذر با اشاره به نحوه فروپاشی سلسه پادشاهی صفویه بنیانگذار اولین حکومت شیعه در ایران، هشدار داد نباید گذاشت جمهورى اسلامى دچار "شاه سلطان حسین‏ها" و مسئولانى بشود که جرأت و جسارت ندارند.

آیت الله خامنه ای باردیگر در ۲۲ اسفند در ملاقات با اعضای مجلس خبرگان و در حضور رئیس این مجلس، گفت برخی مشکلات ناشی از عملکرد دولت، در مقابل "پیشرفت های بالاتر از حد متعارف و باورنکردنی" ناچیز است و به منتقدان گفت: "متاسفانه برخی همچنان با تکیه بر مسائل کوچک و تشکیک در واقعیات، پرچم های برافراشته شده امید را نادیده می گیرند."

مجموعه واکنش های رهبر ایران، به تدریج در پاییز و زمستان ۱۳۸۷ شکی برای محافظه کاران باقی نگذاشت که به عقیده رهبری، بحرانی کشور را تهدید نمی کند که برای رفع آن نیاز به تشکیل دولت "وحدت ملی" باشد.

شایعه حضور نیافتن در دفتر رهبری

اکنون، در فضای پس از انتخابات ریاست جمهوری ۲۲ خرداد، اشارات مجدد به طرح "وحدت ملی" در حالی صورت می گیرد که هواداران دولت، تاکنون موفق شده اند با حمایت آیت الله خامنه ای، جلوی وحدت محافظه کاران رقیب قبل و بعد از انتخابات را بگیرند.

علی اکبر ناطق نوری و محمدرضا مهدوی کنی، که شخصیت های پی گیری کننده وحدت در دوره های قبل و بعد از انتخابات بوده اند، اکنون هر دو به ندرت به اظهار نظرهای رسانه ای می پردازند و اکبر هاشمی رفسنجانی، که پیشنهادهای آخرین خطبه های نماز جمعه اش در همین زمینه واکنش شدید هواداران دولت را به همراه داشت، از آن زمان تا به حال خطبه جدیدی نخوانده است.

این روحانیان عالی رتبه که روزگاری جزو مهم ترین تصمیم گیران جمهوری اسلامی محسوب می شدند، اکنون در دورانی جدید به سر می برند.

دورانی که در آن علی اکبر ناطق نوری، ناچار است در کنار اشارات خود به پی گیری طرح وحدت، پاسخی هم به شایعات مربوط به کناره گیری از سمت خود در دفتر رهبری بدهد.

وی روز سه شنبه "شایعه حضور نیافتن اش در دفتر بازرسی مقام معظم رهبری" را تکذیب کرده و توضیح داده است که هرروز "از اول صبح" در محل کارش حاضر می شود.