دور تازه‌ای از تیرگی در روابط ایران و عربستان؟

در پی انتقاد شدید آیت‌الله علی خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی از واکنش برخی کشورهای عرب به محاصره نوار غزه از سوی اسرائیل، طلبه‌های بسیجی مدرسه معصومیه قم در مقابل سفارت عربستان در تهران تظاهرات کردند و از دولت محمود احمدی نژاد، رئیس جمهوری ایران خواستند که سفیر عربستان را از این کشور اخراج کند.

آیت‌الله خامنه‌ای در پیام خود به حجاج ایرانی با اشاره به محاصره نوار غره، تاکید کرده است که "برخی رژیم‌های عربی نیز در این امتحان عجیب بازنده تتمه آبروی نداشته خود بودند."

اشاره آقای خامنه‌ای ظاهرا بیشتر متوجه عربستان سعودی است، چرا که پس از انتشار پیام او، چند مراسم غیر رسمی علیه عربستان سعودی در تهران برگزار شد و رسانه‌های حکومتی نیز تبلیغات دامنه ‌داری را علیه دولت سعودی آغاز کردند.

در ظاهر امر، ایران از آنچه "سکوت" برخی کشورهای عرب بویژه عربستان، در مقابل محاصره نوار غزه می‌نامد، ناخشنود است، اما به نظر می‌رسد دلیل اصلی ناراحتی ایران از عربستان عمیق‌تر از موضوع نوار غزه باشد.

علی لاریجانی رئیس مجلس شورای اسلامی در سخنرانی روز جمعه گذشته خود پیش از خطبه‌های نماز جمعه تهران، با خطاب قرار دادن کشورهای عرب منطقه از آنان خواست که "اشتباهات گذشته" خود را تکرار نکنند.

آقای لاریجانی ضمن به چالش کشیدن همکاری‌های اقتصادی و نظامی کشورهای خاورمیانه با آمریکا، از اینکه "کشورهای عربی منطقه پایگاهی برای نیروی زمینی، هوایی و دریایی آمریکا" شده‌اند به سختی انتقاد کرد و خطاب به آنان گفت: "هنگامی که خودتان پایگاه در اختیار آنان قرار می‌دهید و از آنان به عنوان مشاور استفاده می‌کنید، آنگاه مجبورید هزینه هم بدهید."

رئیس مجلس ایران آنچه را که بیحالی کشورهای اسلامی در برابر محاصره نوار غزه نامید، بدتر از واکنش کشورهای غربی نسبت به شرایط نوار غزه دانست و گفت: "ظاهرا اتفاق دیگری هم توسط همین کشورها افتاده و اخیرا شنیده‌ایم یکی از شاهزاده‌های آنان سفری به اسرائیل داشته است."

آقای لاریجانی همچنین تاکید کرد که‌ "شرایط امروز منطقه بسیار حساس است."

از سخنان آقای لاریجانی می‌توان چنین برداشت کرد که آنچه بین ایران وعربستان در جریان است، فراتر از مناسبات رسمی بین دو کشور که در سال‌های اخیر اغلب همراه با احتیاط بوده، پیش می‌رود.

در واقع، واکنش‌های غیر رسمی ایران از جمله صدور مجوز راهپیمایی طلاب بسیجی برای تظاهرات اعتراض‌آمیز در برابر سفارت عربستان در تهران، برگزاری دو مراسم شبه دولتی در بهشت زهرای تهران و محل سفارت سابق آمریکا به مناسبت سالروز قتل صدها زائر ایرانی در عربستان در سال ۱۳۶۶ و نیز حملات تبلیغاتی شدید رسانه‌های وابسته به حکومت از جمله روزنامه کیهان، همگی نشانه آشکاری از ناخشنودی عمیق دولت ایران از سیاست عربستان درخاورمیانه محسوب می‌شود، چرا که از نگاه تحلیل‌گران مسائل ایران، بدون چراغ سبز مراکز دولتی، انجام چنین تحرکاتی در ایران امکانپذیر نیست.

ظاهرا آنچه ایران را از سیاست عربستان در خاورمیانه نگران کرده، تحرکات تازه سعودی‌ها برای کمک به استقرار صلح بین اعراب و اسرائیل است.

روزنامه کیهان این هفته، با انتشار گزارشی ملک عبدالله پادشاه عربستان را متهم کرده است که در جریان نشست گفتگوی ادیان در مقر سازمان ملل، با شیمون پرز رئیس جمهور اسرائیل دیدار کرده و دو طرف برای اجرای شکل تعدیل شده ای از طرح صلح عربی در ماههای نخست ریاست جمهوری باراک اوباما رئیس جمهوری منتخب آمریکا توافق کرده‌اند.

برخی از کارشناسان اگرچه ممکن است در صحت چنین خبری تردید کنند، اما انتشار این گزارش را نشانه موج تازه تبلیغات رسانه ای ایران علیه عربستان قلمداد خواهند کرد.

واقعیت این است که عربستان و بسیاری دیگر از کشورهای عرب از جمله مصر و اردن، از گسترش نفوذ ایران در خاورمیانه به شدت نگرانند و می‌کوشند تا از طریق کمک به حل بحران بین اسرائیل و فلسطینی‌ها، محوری از کشورهای عملگرا در مقابل ایران و متحدانش در منطقه پدید آورند.

گویا ایران انتظار داشت که با پایان دوره آتش بس شش ماهه بین حماس و اسرائیل و عدم تمدید آن که منجر به تشدید محاصره نوار غزه از سوی اسرائیل شده است، عربستان سعودی اندیشه کمک به استقرار صلح بین فلسطینی‌ها و دولت اسرائیل را کنار بگذارد و همگام با جمهوری اسلامی در مقابل اسرائیل به سختی موضع گیری کند.

واکنش عربستان به محاصره نوار غزه اما منطبق با انتظار دولت ایران نبوده و به نظر می رسد که سعودی‌ها بیشتر از رفتار حماس و همپیمانی آن با ایران خشمگین‌اند تا محاصره نوار غزه از سوی اسرائیل.

به هر حال، چنین به نظر می‌رسد که دور تازه‌ای از تیرگی در روابط ایران و عربستان در حال ظهور است که به تدریج در سطوح رسمی‌تر نیز خود را نشان خواهد داد.