تحریم های موثر؛ ایران، اسرائیل و روند صلح

دیوید میلیبند، وزیر امورخارجه بریتانیا که در سفری دوره‌ای در خاورمیانه به سر می‌برد، به روزنامه اسرائیلی جروزالم پست گفته است که ایران به طور آشکار در حال تاثیرپذیری از تحریم‌های بین‌المللی علیه این کشور است.

آقای میلیبند که به منظور کمک به پیشرفت در روند مذاکرات خاورمیانه از اسرائیل و سرزمین‌های فلسطینی دیدار کرده و قرار است از سوریه و لبنان نیز دیدار کند، به جروزالم‌ پست گفته است: "گسترش سلاح‌های هسته‌ای همه جا خطرناک است، اما در منطقه خاورمیانه به طور ویژه‌ای خطرناک است."

وزیر امور خارجه بریتانیا که به علت تلاش برای تحریم‌ کالاهای ساخت شهرک‌های یهودی نشین در کرانه باختری رود اردن در اتحادیه اروپا، مورد انتقاد برخی محافل اسرائیلی قرار گرفته است، همچنین تاکید کرد که از «تمام ابزارهای دیپماتیک» برای اعمال فشار علیه ایران باید استفاده کرد تا این کشور موضوع [ برنامه هسته‌ای] را جدی بگیرد.

شورای امنیت سازمان ملل با صدور پنج قطعنامه خواستار تعلیق غنی‌سازی اورانیوم در تاسیسات هسته‌ای ایران شده است، اما دولت ایران تاکنون این قطعنامه‌ها را نادیده گرفته است.

کشورهای غربی به رهبری آمریکا می‌کوشند تا با اعمال فشار بر ایران، این کشور را به تعلیق غنی سازی اورانیوم متقاعد کنند تا راه برای آغاز مذاکرات دو طرف بر سر برنامه هسته‌ای ایران گشوده شود.

اظهار نظرهای مقام‌های غربی نشان می‌دهد که آنها هنوز از احتمال آغاز مذاکره با تهران ناامید نیستند، اما رهبران اسرائیل به طور مرتب از جامعه جهانی می خواهند که برای خنثی کردن برنامه اتمی ایران، فشارهای همه جانبه علیه جمهوری اسلامی را افزایش دهند.

اهود اولمرت، کفیل نخست وزیری اسرائیل روز یکشنبه (16 نوامبر)، در نشست مجمع عمومی نهادی مرکب از مجامع یهودی آمریکای شمالی در بیت‌المقدس گفت که ایران «اهداف انحرافی» خود را رها نکرده است.

وی آنچه را که «اهداف انحرافی ایران» نام داد، کوشش برای دستیابی به سلاح هسته‌ای، پیگیری سیاست تسلط بر منطقه و حمایت از تروریسم در عراق، سوریه، لبنان و سرزمین‌های فلسطینی برشمرد و خطاب به نمایندگان جوامع یهودی گفت که ما باید نیروی خود را با رهبری جامعه بین المللی و رهبری ایالات متحده متحد کنیم.

کفیل نخست وزیری اسرائیل در این نشست تاکید کرد که ایران نمی‌تواند اتمی شود، اسرائیل، مردم یهودی و کشورهای خاورمیانه اجازه این کار را نمی دهند و جهان آزاد هم نباید آن را بپذیرد.

تاکید وزیر امور خارجه بریتانیا بر این نکته که تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران درحال تاثیرگذاری است، در واقع به یک معنا فراخواندن اسرائیل به شکیبایی بیشتر در برابر تهران است.

ظاهرا از نگاه دیوید میلیبند، ظرفیت‌های دیپلماتیک بین‌المللی برای اعمال فشار علیه ایران به حد اشباع نرسیده و اسرائیل باید در این باره صبر بیشتری از خود نشان دهد.

این در حالی است که برخی از مقام‌های ایرانی که تا چند ماه پیش اصولا هرگونه تاثیر منفی تحریم‌های بین‌المللی بر اقتصاد ایران را انکار می‌کردند، اخیرا به زبان ملایمی بویژه بر تاثیر تحریم‌های مالی و بانکی بر اقتصاد ایران تاکید می‌کنند.

البته محمود احمدی نژاد رئیس جمهوری ایران، همچنان اصرار دارد که تحریم‌های بین المللی سبب خودکفایی و پیشرفت اقتصادی و تکنولوژیک ایران خواهد شد، اما سخنان او کمتر مورد اعتنای کارشناسان اقتصادی قرار می‌گیرد.

در واقع، کاهش بهای نفت در بازارهای جهانی طی ماه های اخیر، چشم‌انداز تاثیرگذاری تحریم‌های بین‌المللی بر اقتصاد ایران را شفاف تر کرده و همین مساله سبب نگرانی برخی از رهبران ایران شده است.

به بیان دیگر، تا زمانی که بهای نفت در بازارهای جهانی همچنان بالا بود، دولت ایران می‌توانست با هزینه کردن بی‌رویه درآمدهای ناشی از فروش نفت، تاثیر منفی تحریم ها را تا اندازه زیادی خنثی کند، اما کاهش روزافزون بهای نفت در ماه های اخیر، ایران را از درآمدهای هنگفت ارزی محروم کرده، ضمن آنکه تحریم‌های سازمان ملل راه دسترسی ایران به سرمایه‌های خارجی را نیز به طور جدی با مشکل روبه رو کرده است.

در شرایطی که ایران نتواند انضباط مالی در پیش بگیرد و هزینه های دولتی را کم کند، کشور با کسری بودجه بی‌سابقه‌ای روبه رو خواهد شد و این همان نکته ای است که بسیاری از کارشناسان اقتصادی نسبت به آن هشدار می دهند.

احتمالا با توجه به همین چشم‌انداز است که آقای میلیبند نسبت به تاثیرگذاری تحریم های بین‌المللی علیه ایران خوشبین است، نوعی خوشبینی که شیمون پرز، رئیس جمهوری اسرائیل نیز در آن سهیم است.

به هر حال، تجربه کاهش بهای نفت در بازارهای جهانی در اواسط دهه ۱۳۶۰ خورشیدی که به نحوی زمینه پذیرش قطعنامه ۵۹۸ شورای امنیت سازمان ملل برای پایان دادن به جنگ خونین ایران و عراق را از سوی آیت‌الله خمینی فراهم کرد، ممکن است بار دیگر در حال تکرار باشد.

از این رو، آقای میلیبند که در سفر خود به اسرائیل، شرایط امروز خاورمیانه را بسیار حساس نامیده، به طور تلویحی از دولت اسرائیل می‌خواهد که به جای تمرکز بر برنامه هسته‌ای ایران به مسئولیت‌های خود در برابر صلح با فلسطینی ها و سوریه بپردازد و بخصوص به شهرک سازی در کرانه باختری و بیت‌المقدس شرقی پایان دهد، چرا که به نظر او تحریم‌ها علیه ایران کار خود را خواهد کرد.