نشستی که اين هفته در مقر آژانس بين المللی انرژی اتمی در پايتخت اتريش برگزار می شود برای ايران سرنوشت ساز است
پم اوتول، خبرنگار بی بی سی
در نشست آژانس بين المللی انرژی اتمی که نهاد نظارتی سازمان ملل متحد در مورد فعاليت هسته ای کشورهای مختلف جهان است، برنامه هسته ای ايران تحت بررسی دقيق قرار می گيرد.
دولت ايران اصرار دارد که برنامه هسته ای اش کاملاً صلحجويانه و تنها هدف آن توليد انرژی است اما برخی از کشورهای جهان و بويژه آمريکا نسبت به اين موضوع ترديد دارند و اين پرسش را مطرح می کنند که چرا کشوری که دارای يکی از بزرگترين ذخاير نفتی جهان است بايد برای توليد انرژی نيازمند برنامه هسته ای باشد؟
شورای حکام آژانس بين المللی انرژی اتمی در نشست اين هفته خود به بحث و تبادل نظر در مورد گزارشی می پردازد که بازرسان اين آژانس در مأموريت اخير خود در ايران تهيه کرده و در آن از کشف آثار اورانيوم غنی شده خبر داده اند که در ساخت جنگ افزار هسته ای کاربرد دارد.
اين بار تنها آمريکا نيست که به عنوان دشمن ديرينه ايران، اين کشور را به دليل برنامه هسته ای اش زير فشار می گذارد.
برادعی می خواهد ته و توی برنامه ای هسته ای ايران را ظرف چند هفته دربياورد
ظرف اتحاديه اروپا هم در اين فشار سهيم است و خاوير سولانا، مسئول سياست خارجی اين اتحاديه در سفر اخيرش به ايران، نکاتی را بصراحت به دولتمردان اين کشور گوشزد کرد.
او در تهران گفت که مسئله اصلی، شفافيت است و اگر کشوری چيزی برای پنهان کردن ندارد و می خواهد به جامعه جهانی اطمينان دهد که به دنبال جنگ افزار هسته ای نيست، به نفعش است که کاملاً شفاف عمل کند.
اتحاديه اروپا و برخی ديگر از دولتها ايران را تحت فشار گذاشته اند تا پروتکلی الحاقی به پيمان منع گسترش جنگ افزار هسته ای را امضا کند که به آژانس بين المللی انرژی اتمی امکان می دهد به تأسيسات هسته ای ايران دسترسی بيشتر و سريعتری داشته باشد.
دولت ايران بتازگی برای آغاز مذاکراتی در مورد اين پروتکل اعلام آمادگی کرده اما آيا ايران واقعاً آماده امضای اين پروتکل است؟
کوری هيندرشتاين، تحليلگر ارشد در مؤسسه علوم و امنيت بين المللی در واشنگتن پايتخت آمريکا می گويد دولت ايران به اين زوديها آماده مذاکره در مورد امضای اين پروتکل نخواهد شد چون اعلام کرده است که نياز به زمان دارد که لايه های تندروی حاکميت را قانع کند که امضای پروتکل به نفع آنان است.
با وجود جنگ قدرتی که در ايران جريان دارد، همه جناحهای سياسی متفق القولند که فعاليت هسته ای کشورشان صلحجويانه است و بايد به آنها امکان داده شود اين فعاليت را پی بگيرند.
آنها به فعاليت هسته ای به چشم نماد قدرت و غرور ملی خود می نگرند اما امضای پروتکل موضوع متفاوتی است.
علی اکبر صالحی نماينده ايران در آژانس بين المللی انرژی اتمی معتقد است که پروتکل الحاقی در ايران بخوبی شناسانده نشده است
صادق زيباکلام استاد دانشگاه تهران می گويد محافظه کاران قدرتمند و بانفوذ با امضای پروتکل مخالفند چون می گويد اگر آن را امضا کنند آمريکا ديگر آنها را راحت نخواهد گذاشت و روز به روز توقعهای بزرگتری مطرح خواهد کرد، پس بهتر است از همان ابتدا جلوی اين توقعها را بگيريم.
بحث بر سر امضای پروتکل همچنان ادامه دارد اما به نظر آقای زيباکلام، ايران بالاخره پروتکل را بدون هيچ شرطی امضا خواهد کرد.
اين در حالی است که دولت ايران در آژانس بين المللی انرژی اتمی با پرسشهای دشواری روبروست و سخت ترين پرسش اين است که آثار اورانيوم غنی شده، آن هم از نوعی که در ساخت بمب اتمی کاربرد دارد، چگونه از تأسيسات هسته ای نطنز سر در آورده است؟
ايرانيها می گويند آثار اورانيوم غنی شده از تجهيزات وارداتی آلوده به دست آمده اما استفان شوارتز، ناشر بولتن علوم اتمی سه امکان را برای يافته شدن اين آثار در ايران محتمل می داند:
يکی از احتمالها اين است که تجهيزات وارداتی همان طور که ايرانيها می گويند آلوده بوده است و چون تنها آثار اورانيوم غنی شده کشف شده و نه خود آن، می توان بر اساس اين نظريه استدلال قابل قبولی عرضه کرد.
احتمال ديگر اين است که ايران از منبعی غير از آنچه می گويد يا از کشور ديگری اورانيوم غنی شده وارد کرده باشد که چنين احتمالی نگران کننده است.
اما آخرين احتمال اينکه ايران خودش اقدام به غنی سازی اورانيوم کرده و آلودگی ناشی از اورانيوم غنی شده بر اثر فرآيند غنی سازی در داخل ايران پديد آمده است.
محافظه کاران قدرتمند و بانفوذ با امضای پروتکل مخالفند چون می گويد اگر آن را امضا کنند آمريکا ديگر آنها را راحت نخواهد گذاشت و روز به روز توقعهای بزرگتری مطرح خواهد کرد، پس بهتر است از همان ابتدا جلوی اين توقعها را بگيريم
صادق زيباکلام
کارشناسانی همچون کروی هيندرشتاين بسياری پرسشهای ديگر مطرح می کنند که بايد به آنها پاسخ داده شود.
آقای هيندرشتاين می گويد با وجود اين پرسشهای بی پاسخ مانده، آنچه او را نگران می کند پرسشهايی است که ايران به آنها پاسخ گفته است، چون پاسخهای اخير ايرانيها با پاسخهای شش ماه پيش يا دو سال پيش آنها فرق دارد و به نظر می رسد که دارند داستانی را که برای توجيه فعاليتهای هسته ای خود ساخته اند به گونه ای تغيير می دهند که با مدارکی که آژانس بين المللی انرژی اتمی در حال حاضر در دست دارد سازگار باشد.
در مورد برنامه هسته ای ايران شک و ترديدهای زيادی وجود دارد، مثبت ترين ديدگاهی که آژانس بين المللی انرژی اتمی درباره ايران عرضه کرده اين است که ايران ظرف ماههای اخير همکاری بيشتری با اين آژانس داشته است.
محمد برادعی، رئيس آژانس بين المللی انرژی اتمی می گويد بايد به هر نحوی که شده ته و توی فعاليت هسته ای ايران را در آورد و او مصصم است چنين کاری را ظرف همين چند هفته آينده انجام دهد چون به عقيده وی، نگرانی و شک و ترديد در مورد برنامه هسته ای ايران نبايد تا ابد ادامه پيدا کند.
به باور برخی کارشناسان، ايران به دنبال دستيابی به جنگ افزار هسته ای است و تا سال 2005 توانايی توليد اين گونه جنگ افزارها را خواهد يافت اما کوری هيندرشتاين موضوع را تا اين حد هم ساده و روشن نمی داند.
او می گويد هنوز نمی توان با اطمينان گفت که ايرانيها تصميم خود را برای دستيابی به جنگ افزار هسته ای گرفته اند يا نه.
به نظر کوری هيندرشتاين، مقامهای ايرانی در مرحله ای به اين نتيجه رسيده اند که بايد توانايی توليد جنگ افزار هسته ای را پيدا کنند اما هيچکس خارج از ايران نمی داند که آيا آنها تصميم گرفته اند که تا ساخت جنگ افزار شيميايی هم پيش بروند يا نه.
به نظر می رسد آمريکا از موضع خود مبنی بر اينکه همين هفته پيش نويس قطعنامه ای روی ميز شورای حکام آژانس بين المللی انرژی اتمی بگذارد که در آن ايران متخلف از پيمان منع توليد جنگ افزار هسته ای قلمداد شود، عقب نشينی کرده است اما دولت ايران همچنان تحت فشار شديد قرار دارد تا هرچه زودتر پروتکل الحاقی به اين پيمان را امضا کند و برنامه هسته ای خود را شفافتر کند.
