کودتای 28 مرداد باعث ايجاد خصومتی پنهان نسبت به آمريکا شد که با انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ به مرحله انفجار رسيد
راجر هاردی، تحليلگر بی بی سی در مسائل خاورميانه
پنجاه سال پيش دولت محمد مصدق در ايران با کودتای مشترک آمريکا و بريتانيا سرنگون شد که ظاهرا يکی از نمونه های زودرس سياست "تغيير رژيم" در خاورميانه بود. اين کودتا و ميراثی که از آن باقی ماند سالهاست که مورخين را مجذوب خود کرده است.
ماجرا بيشتر شبيه داستان يک فيلم يا رمان است: فساد و توطئه ای که در آن افراد نظامی و جاسوس، شرکتهای نفتی و سياستمداران، و بالاخره پادشاهی هراسان و نخست وزيری انعطاف ناپذير نقش داشت. مطابق معمول خاورميانه، اين هم داستانی است از تلاش برای دستيابی به نفت و قدرت.
در آن زمان بريتانيا و نيروی دريايی اش به نفت ايران متکی بودند و وقتی که محمد مصدق، نخست وزير مردمی ايران شرکت نفت ايران را که تحت مديريت بريتانيا بود ملی کرد، دولت بريتانيا آبروی خود را در خطر ديد.
بر اساس بعضی گفته ها، روزولت سعی کرده بود که با استفاده از پيامهای رمزی، شاه را مطمئن کند که آمريکا و بريتانيا از کودتا حمايت می کنند. گفته شده که يکی از اين پيامها در سخنرانی آيزنهاور گنجانده شده بود و ديگری در يک برنامه نيمه شب بخش فارسی بی بی سی. در حالی که بخش فارسی در آن زمان درنيمه شب برنامه نداشت
پس از آن که تمام تلاشها و ابتکارات سياسی و ديپلماتيک ناکام ماند، لندن به اين نتيجه رسيد که تنها چاره کار خارج شدن مصدق از صحنه است. دولت بريتانيا توانست دوايت آيزنهاور رييس جمهوری آمريکا و دولت او را هم قانع کند که اگردولت مصدق سرنگون نشود، ايران کمونيست خواهد شد.
کودتايی توسط دفتر مرکزی اطلاعات آمريکا (سی آی ای) و همتای بريتانيايی اش (MI6) طرح ريزی شد که مسئول اجرايش کيم روزولت از سی آی ای بود که می گويند در واقع شخصيت اوست که به "آمريکايی آرام" معروف شده است.
وظايف روزولت شامل تقويت روحيه پادشاه وحشت زده ايران، خريدن سياستمداران و روزنامه نگاران و سازمان دادن و بسيج کردن شبکه ای از عوامل محلی بود.
اولين طرح کودتا شکست خورد و شاه ايران را ترک کرد. اما روز بيست و هشتم مرداد دولت مصدق ساقط شد و شاه تاج و تخت خود را باز يافت. در جريان اين کودتا حدود سيصد نفر در زدوخوردهای خيابانی کشته شدند.
نقش بی بی سی
در عين حال گوشه ای از اين ماجرا به بی بی سی مربوط می شود.
بر اساس بعضی گفته ها، روزولت سعی کرده بود که با استفاده از پيامهای رمزی، شاه را مطمئن کند که آمريکا و بريتانيا از کودتا حمايت می کنند. گفته شده که يکی از اين پيامها در سخنرانی آيزنهاور گنجانده شده بود و ديگری در يک برنامه نيمه شب بخش فارسی بی بی سی. در حالی که بخش فارسی در آن زمان درنيمه شب برنامه نداشت.
چند سال بعد مسئولان تحقيقاتی که در داخل بی بی سی صورت گرفت نتوانستند شواهدی برای اثبات اين ادعا پيدا کنند. اما در تاريخچه ای که در خود سی آی ای در مورد کودتا نوشته شده بود و تا چند سال پيش که روزنامه "نيويورک تايمز" آن را منتشر کرد مخفی باقی مانده بود، اين ادعا تکرار شده است و مورخين هم بطور کلی با آن موافق هستند.
نظر آنان اين است که کودتا در دراز مدت نتيجه ای فاجعه بار داشته است و باعث ايجاد خصومتی پنهان نسبت به آمريکا شد که با انقلاب اسلامی سال ۱۳۵۷ به مرحله انفجار رسيد.
مثل اينکه در آن زمان هم مثل حالا تغيير دادن حکومت کار خطرناکی بوده است.
