محمد خاتمی که در ماه های اخير بشدت از سوی هوادارانش تحت فشار بوده است
جمشيد برزگر
محمد خاتمی، رييس جمهوری اسلامی، بار ديگر تاييد کرد که در تحقق برنامه ها و وعده هايی که در جريان دو دوره انتخابات رياست جمهوری به مردم داده بود، ناموفق بوده و نتوانسته است بسياری از آنها را عملی سازد.
وی که روز سه شنبه، 21 مرداد، به مناسبت روز جهانی جوانان در جمع شماری از جوانان عضو تشکل های غير دولتی سخن می گفت، افزود:"برای من اين اواخر، صحبت کردن مشکل است. برای اينکه احساس می کنم عقايدی که داشتم، مطالبی که گفته ام و صادقانه طرح کرده ام و مردم هم ابراز محبت کردند، خيلی از آنها تحقق پيدا نکرده است."
من به عهدی که با ملت بسته ام، پايبند هستم، هرچند شايد به خاطر مشکلاتی که وجود دارد، اين شائبه که ارادتمند و خدمتگزار آنها عهد خود را شکسته است، ايجاد شده باشد
محمد خاتمی
آقای خاتمی در حالی اين سخنان را عنوان کرد که همزمان، شورای نگهبان برای دومين بار از تاييد لايحه اصلاح قانون انتخابات مجلس سر باز زد.
اين لايحه، در کنار لايحه تبيين اختيارات رييس جمهوری، که آن هم از سوی شورای نگهبان رد شده است، از سوی محمد خاتمی، به عنوان حداقل خواسته های مردم مطرح شده و وی تاکيد کرده بود که دولت مخالفت با آنها را تحمل نخواهد کرد.
ناکامی اصلاح طلبان در قانونی کردن دو لايحه که گفته شده سرنوشت اصلاحات به آنها گره خورده است، تصويری گويا از وضعيت دشوار کنونی آنان در بازی قدرت را به نمايش می گذارد.
حال آنکه، با توجه به نااميدی فراگير از اثربخشی جناح اصلاح طلب، به نظر نمی رسد که حتی تاييد لوايح دوگانه هم گامی عمده در تغيير شرايط محسوب شود.
با اين همه، آقای خاتمی در سخنان روز سه شنبه خود گفت:"من به هر دليل، به عنوان کسی که مسئوليت دارد، نمی توانم دايما مشکلات و درد دل ها را بيان کنم و در عين حال، نمی توان سخن گفت و هيچ مشکلی را مطرح نکرد."
محمد خاتمی که در ماه های اخير بشدت از سوی هوادارانش تحت فشار بوده است تا موانع و مشکلات موجود بر سر راه تحقق برنامه های خود را با مردم در ميان بگذارد، در اظهارات خود از بازگويی اين مشکلات خودداری کرد و تنها بر اين نکته پای فشرد که تا شکل گيری جامعه مدنی، فاصله زيادی وجود دارد.
بسياری از نزديکان محمد خاتمی نيز، بارها از وی خواسته اند برای متوقف کردن مخالفت های محافظه کاران و کاستن از فشار آنان، قاطعيت بيشتری از خود نشان دهد و دست کم مسايل پشت پرده را با مردم در ميان بگذارد تا مردم خود، برای تغيير وضعيت اقدام کنند
وی در جريان سخنرانی خود که در مواردی به دليل انتقاد شنوندگان قطع شد، خطاب به آنان گفت: "دلم می خواهد که با جوانان درد دل کنم، غم های زيادی داريم، اما ديدن چهره های با نشاط شما سرمايه های عزيز، غم را از دل می برد."
رييس جمهوری در عين حال اظهار داشت: "من به عهدی که با ملت بسته ام، پايبند هستم، هرچند شايد به خاطر مشکلاتی که وجود دارد، اين شائبه که ارادتمند و خدمتگزار آنها عهد خود را شکسته است، ايجاد شده باشد."
اشاره آقای خاتمی، به موج فزاينده انتقاداتی است که در ماه های اخير به دليل آنچه که کوتاهی او در تحقق شعارهای انتخاباتی خوانده شده، متوجه وی شده است.
در جريان ناآرامی های خرداد ماه، دانشجويان و جوانان، که مهم ترين هواداران رييس جمهوری اصلاح طلب محسوب می شدند، به صراحت خواستار استعفای آقای خاتمی شدند.
بسياری از نزديکان محمد خاتمی نيز، بارها از وی خواسته اند برای متوقف کردن مخالفت های محافظه کاران و کاستن از فشار آنان، قاطعيت بيشتری از خود نشان دهد و دست کم مسايل پشت پرده را با مردم در ميان بگذارد تا مردم خود، برای تغيير وضعيت اقدام کنند.
اما آقای خاتمی، به هيچ يک از اين درخواست ها پاسخ مثبتی نداده است و اظهارات روز سه شنبه وی نيز نشان می دهد که او چنين قصدی هم ندارد.
اما به نظر نمی رسد که ابراز اميدواری رييس جمهوری درباره اينکه با صبوری و تدبير می توان بر مشکلاتی که وی از گفتن آنها سرباز می زند غلبه کرد، امروز بتواند پاسخی قانع کننده برای هواداران وی تلقی شود.
بحث بر سر موانع موجود برای انجام برنامه های اصلاحی محمد خاتمی، اندکی پس از پيروزی وی در دوم خردادماه سال 1376 آغاز شد، و در نخستين دوره رياست جمهوری او، از قدرت اقناع کنندگی نسبی در بين مردم برخوردار بود.
اما در حالی که تنها دوسال به پايان دور دوم رياست جمهوری آقای خاتمی باقی مانده است، اکنون چنين استدلالی، توجه چندانی را جلب نمی کند.
اکتفا به نام بردن از برخی مشکلات و موانع کلی، عدم تشريح رويدادها و اقدامات مخالفان برنامه اصلاحات، نبود برنامه های تاکتيکی و استراتژيک روشن در ميان اصلاح طلبان درون حاکميت و بی توجهی به موانع ساختاری در بافت قدرت از جمله دلايلی بوده است که باعث شده امروز بيش از هر زمان ديگر، برنامه های آقای خاتمی مورد انتقاد هواداران وی قرار گيرد.
نتيجه چنين فرآيندی آن بوده است که بخش قابل توجهی از کسانی که از سال 1376 تا انتخابات شوراها در اسفند 1380، رای خود را در صندوق اصلاح طلبان درون حاکميت ريخته بودند، امروز دامنه انتقادات خويش را از محافظه کاران به کليت حاکميت جمهوری اسلامی گسترش دهند و در اين ميان، تفاوتی اندک بين دو جناح سهيم در قدرت قايل شوند.
به اين ترتيب، اگر اصلاح طلبان و در راس آنان محمد خاتمی نتوانند بار ديگر مردم را به وجود امکان اصلاحات وعده داده شده در حکومت اميدوار کنند، آنگاه اين نظريه که جمهوری اسلامی به دليل تناقض های درونی خود که در قانون اساسی آن نمود يافته، اصولا اصلاح پذير نيست، طرفداران بيشتری خواهد يافت.
