چهارمين سالگرد حادثه حمله به کوی دانشگاه تهران در 18 تير ماه سال 1378 در حالی از راه می رسد که به نظر می رسد مقامات جمهوری اسلامی پس از ناآرامی های چند هفته گذشته، تلاش فراوانی را به کار بسته اند تا اين روز، امسال بدون حادثه خاصی سپری شود.
از سال 78 تا کنون، 18 تير برای دانشجويانی که به طور روزافزون بر انتقادهای خود از جمهوری اسلامی افزوده اند، اهميتی فراوان يافته و بسياری برای اين روز ارج و شانی همطراز با شانزدهم آذر، روز دانشجو، قايل شده اند.
همزمان، بويژه محافظه کاران در جمهوری اسلامی، در سال های اخير همچنان به مخالفت خود با تفسيری که دانشجويان از حوادث 18 به دست می دهند، ادامه داده اند و وقايع آن سال و يا حوادثی را که در سالگرد اين روز پديدآمده به کسانی نسبت داده اند که به گفته آنان از دشمن و بيگانگان خط می گيرند.
تبرئه عواملی که در جريان حمله به کوی دانشگاه تهران دست داشتند و زندانی کردن تعدادی از دانشجويان به اتهام دست داشتن در حوادث آن سال، در سه سال گذشته باعث رخوت و رکود جنبش دانشجويی شد.
اين امر موجب شد گرچه هر ساله بويژه دفتر تحکيم وحدت درخواست صدور مجوز برای برگزاری گسترده مراسم بزرگداشت 18 تير را بدهد، اما دانشجويان تنها اين امکان را بيابند که اغلب در سطحی محدود و در محيط های دانشگاهی به برگزاری مراسمی بسنده کنند.
گرچه حتی همين مراسم محدود نيز عموما با درگيری ها و خشونت هايی همراه بود.
اما از نيمه دوم سال قبل، پس از آنکه دستگاه قضايی حکم اعدام هاشم آغاجری، استاد دانشگاه و عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدين انقلاب اسلامی را صادر کرد، جنبش دانشجويی به شکلی غير منتظره از رکود و رخوتی که دچارش شده بود، خارج شد و تحرکی تازه يافت.
اما اين تحرک دوباره واجد ويژگی های تازه ای بود که عمده ترين آن، صريح تر شدن خواسته ها و اعتراضات و يافتن رويکردی انتقادی نسبت به کل حاکميت و گسترش دامنه انتقادها از محافظه کاران به اصلاح طلبان درون حاکميت بود.
امری که سرانجام به اعلام خروج طيف علامه دفتر تحکيم وحدت، به عنوان بزرگ ترين تشکل دانشجويی هوادار اصلاحات، از جبهه دوم خرداد انجاميد.
چنين گسستی، چند ماه بعد عوارض و پيامدهای خود را آشکار کرد و خصوصا نشان داد که از دست رفتن يک اهرم درونی برای تاثير گذاری بر فرآيندهايی نظير جنبش دانشجويی می تواند چه هزينه هايی را به جمهوری اسلامی تحميل کند.
در جريان اعتراضاتی که از بيستم خرداد ماه از کوی دانشگاه تهران آغاز شد و در بيانيه های متعددی که در همين فاصله از سوی انجمن ها و تشکل ها و فعالان جنبش دانشجويی منتشر شد، اصلاح طلبان درون حاکميت و در راس آنها محمد خاتمی، رييس جمهوری به شکلی بی سابقه مورد انتقاد و اعتراض قرار گرفتند.
متقابلا، اصلاح طلبان نيز در مقايسه با ديگر اعتراضات دانشجويی سال های اخير، حمايتی کمتر از دانشجويان به عمل آوردند، گرچه پس از به خيابان کشيده شدن اعتراضات، انتساب تمامی آنچه روی می داد به دانشجويان، کاری دشوار بود.
تنها پس از فروکش کردن ناآرامی ها و آغاز دور تازه دستگيری های گسترده بود که بويژه نمايندگان اصلاح طلب به اعتراض به اين دستگيری ها پرداختند و خواستار آزادی دانشجويانی شدند که به گفته آنها در اغتشاشات نقشی نداشته اند.
در اين ميان، نکته مهم برای مقامات جمهوری اسلامی، انديشيدن تدابيری برای جلوگيری از شروع مجدد ناآرامی های احتمالی در 18 تير بوده است.
پيش از اين، مسئولان وزارت علوم کوشيده بودند طوری برنامه ريزی کنند که امتحانات پايان ترم تا پيش از 18 تير پايان يابد و در آن هنگام عملا دانشگاه ها تعطيل شده باشد.
اما آغاز دور تازه ای از اعتراضات دانشجويی يک ماه پيش از 18 تير و در آستانه امتحانات، موجب تاخير در برگزاری امتحانات و در مواردی تعويق آن تا شهريورماه آينده شد.
همزمان تعدادی از خوابگاه های دانشجويی به سرعت تخليه شدند و مسئولان کوی دانشگاه تهران نيز اعلام کرده اند که اين خوابگاه، از روز دوشنبه، 16 تير به مدت يک هفته تعطيل خواهد بود.
همه اين تدابير در حالی انجام گرفته که نه وزارت کشور با برگزاری مراسمی در 18 تير موافقت کرده و نه مسئولان دانشگاه ها به دانشجويان اجازه داده اند که در محيط های دانشگاهی مراسمی به اين منظور برپا کنند.
چهره های محافظه کار و مقامات دستگاه قضايی نيز با صراحت بيشتری، برگزاری هر نوع مراسم را غيرقانونی و ممنوع دانسته اند و در عين حال بر برخورد قاطع و تند با آنچه که آن را اغتشاش و آشوب خوانده اند، تاکيد کرده اند.
در اين ميان، دانشجويان در آخرين شيوه ای که برای بيان اعتراض خود برگزيده اند، دست به اعتصاب غذاهايی زده اند که به طور پيوسته و چرخشی نزديک به دوهفته است از سوی دانشجويان دانشگاه های مختلف پی گرفته می شود.
مجموع اين شرايط اين امکان را به مسئولان جمهوری اسلامی داده است که از هم اکنون حدس بزنند در 18 تير حادثه خاصی روبه رو نخواهند شد.
چهارشنبه هفته گذشته، محمد خاتمی رييس جمهوری ابراز اميدواری کرد که در سالگرد 18 تير مساله خاصی روی ندهد.
روز يکشنبه، 15 تير نيز، عبدالله رمضان زاده سخنگوی دولت، سخن از آن گفت که در روزهای آينده، آرامش کامل بر کشور حکمفرما خواهد بود.
اين درحالی است که برخی راديوها و تلويزيون های ماهواره ای در برنامه های خود مردم را تشويق می کنند که در سالگرد 18 تير با حضور در خيابان ها، اعتراض خود را به جمهوری اسلامی نشان دهند.
جمهوری اسلامی با چنين امری، با حساسيت فراوانی برخورد کرده است و گزارش شده که دور تازه ای از اقدامات برای جمع آوری آنتن های ماهواره در ايران آغاز شده و امواج پارازيت با قدرت بيشتری پخش می شوند.
به اين ترتيب، به نظر می رسد که در سايه حوادث روزهای گذشته، احتمال اينکه در 18 تير، جز برخی اعتراضات پراکنده، مساله مهم ديگری روی دهد کاهش يافته است.
اما اين موضوع مانع از طرح اين پرسش نشده که چنين اقداماتی، تا چه هنگام می توانند موثر واقع شوند و آيا توان آن را دارند که به عنوان پاسخی نهايی به اعتراضات و نارضايتی های نهفته در جامعه تلقی شوند يا خير؟
