گروه تحقيقات نظامی جينز (Jane's)، ناشر مجله معتبر "Jane's Defence"، در سايت خبری خود اعلام کرد: اگر چه دليل اصلی بروز اين سانحه که منجر به کشته شدن 302 نفر شد، وضع بد هوا مطرح شده است، ولی نگاهی به مشخصات فنی اين هواپيما نشان می دهد که حمل مسافر بيش از ظرفيت مجاز می تواند يکی از دلايل اين سقوط باشد.
بر اساس اين گزارش، حداکثر ظرفيت اين نوع هواپيما، 140سرباز يا 125 چتر باز است در حالتی که هواپيما هيچ باری نداشته باشد، ولی هواپيمايی که در ايران سقوط کرد بيش از دو برابر ظرفيت سرنشين داشت.
اين سانحه که به از دست رفتن جان 284 نفر از اعضای سپاه پاسداران ايران و 18 خدمه هواپيما منجر شد، بدترين فاجعه هوايی در تاريخ ايران است.
از سوی ديگر، برخی کارشناسان معتقدند محتمل ترين علت سقوط هواپيمای ترابری نظامی ايرانی تعمير و نگهداری نامناسب بوده است.
دو دهه تحريم های اقتصادی غرب عليه ايران، ناوگانی عمدتا فرسوده برای اين کشور به جا گذاشته است و هواپيماهای آن اغلب به قطعات يدکی غيراصل مجهز هستند.
هواپيما در مناطق کوهستانی سقوط کرد
اين هواپيما، از نوع چهارموتوره ترابری ايليوشين-76 بود که ابتدا در اواخر دهه 1960 طراحی شد و نخستين نمونه آن در سال 1971 پرواز کرد.
همچنين کريس ييتز، دبير بخش ايمنی هوايی نشريه "جينز ترنسپورت" گفت: "اين مدل هواپيماها به ويژه ای ايمنی زيادی برخوردار نيستند، مخصوصا اگر به درستی نگهداری نشده باشند."
وی افزود: "اولين نکته اين است که قطعات يدکی برخی از هواپيماهای ساخت روسيه در دوران اتحاد جماهير شوروی وجود ندارد يا در کشورهای ديگر جهان توليد می شود."
"اغلب سوانح هوايی ناشی از سه عامل عمده است: اول، ضعف نگهداری هواپيما؛ دوم، هوای بد که عمده ترين دليل سقوط است و سوم اشتباه خلبان. به نظر من در اين مورد پيش از هرچيز بايد مساله نگهداری و قطعات يدکی را بررسی کرد."
از زمان انقلاب ايران در سال 1979، تحريم های تجاری غرب به ويژه آمريکا ايران را وادار کرده است برای تکميل ناوگان هوايی خود که عمدتا شامل هواپيماهای بوئينگ و ساير مدل های اروپايی و آمريکايی بود، هواپيماهای روسی خريداری کند.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، به دنبال سقوط هواپيمای مسافربری روسی توپولف-154 در ماه فوريه 2002 در غرب ايران که به مرگ 119 سرنشين آن منجر شد، مقام های ايرانی دستور توقف پرواز کليه هواپيماهای ساخت روسيه را صادر کردند.
با اين حال به نظر می رسد اين دستور عمدتا ناديده گرفته شده باشد.
فجايع اخير
ايران طی سال های اخير سعی کرده است با توليد يک هواپيمای داخلی بر مشکلات خود فائق آيد، اما ايران در اين زمينه نيز از فاجعه در امان نبوده است.
در ماه دسامبر يک هواپيمای اوکرايينی آنتونف "ای ان-140" که خود را برای فرود در اصفهان آماده می کرد سقوط کرد و کليه 44 سرنشين آن کشته شدند.
سرنشينان آن هواپيما عمدتا متخصصان اوکرايينی و روس بودند که برای نظارت بر نخستين پرواز هواپيمای مشترک ساخت ايران و اوکراين در ايران، که آن هم از نوع آنتنوف 140 بود، عازم شهر اصفهان بودند.
زمستان سال گذشته نيز يک هواپيمای مسافربری ايران که ساخت روسيه ولی از نوع توپولوف بود، در غرب ا يران سقوط کرد که بيش از 100 کشته بر جای گذاشت.
يک هواپيمای روسی ديگر نيز از نوع "ياک 40" در سال 2001 سقوط کرد که وزير وقت راه و ترابری و چند تن از نمايندگان مجلس را به کشتن داد.
