مقامات اين گروه اعلام كرده اند كه هيچ محدوديتی بر سر انجام ماموريت خود نمی پذيرند، اما گزارش های رسيده از ايران حاكی از آن است كه دست كم در روزهای اوليه اين هيات ديداری با زندانيان و فعالان سياسی مطرح نداشته اند.
همزمان با سفر اين گروه به تهران، حكم اعدام ساسان آل كنعان، جوان كردی كه به اتهام پناه دادن به اعضای حزب كومله ايران به اعدام محكوم شده بود، در سنندج به اجرا درآمد و محسن سازگارا، از منتقدان عمده آيت الله خامنه ای، رهبر ايران، بازداشت شد.
از طرف بازرسان سازمان ملل تماسی با او گرفته نشده واز آن جا كه محل اقامت اين گروه در هتل لاله تهران در كنترل نيروهای امنيتی است، امكان تماس با بازرسان حقوق بشر وجود ندارد
محمد ملکی، از فعالان ملی مذهبی
به اعتقاد برخی فعالان حقوق بشر از جمله عبدالكريم لاهيجی، اين نوع برخورد نشان دهنده عدم تمايل دست كم بخشی از حكومت ايران و به ويژه قوه قضاييه تحت تسلط محافظه كاران به همكاری با گزارشگران سازمان ملل متحد است.
در عين حال دكتر محمد ملكی، اولين رييس دانشگاه تهران پس از انقلاب و از فعالان ملی مذهبی كه در دو سال گذشته در بازداشت بوده است، می گويد اين گروه هنوز با وی و يا ديگر همفكران ملی مذهبی اش تماس نداشته اند.
آقای ملكی در آغاز سفر بازرسان سازمان ملل به ايران با انتشار نامه ای آمادگی خود و پنج نفر ديگر از نيروهای ملی مذهبی را برای ديدار با اين گروه وطرح مسايل دوران بازداشت خود اعلام كرده بود.
آقای ملكی می گويد: "از طرف بازرسان سازمان ملل تماسی با او گرفته نشده واز آن جا كه محل اقامت اين گروه در هتل لاله تهران در كنترل نيروهای امنيتی است، امكان تماس با بازرسان حقوق بشر وجود ندارد."
با اينهمه اين نگرش هم وجود دارد كه در حكومت ايران توافق همگانی در مورد پذيرش بازرسان سازمان ملل و ماموريت آنها وجود دارد و به ويژه در پی فشارهای اتحاديه اروپا و شرايط خاص منطقه ايران چاره ای جز همكاری با بازرسان ندارد.
فياض زاهد، دبير سياسی حزب همبستگی ايران اسلامی می گويد حتی قوه قضاييه نيز اين بازرسی ها را پذيرفته است و اگر جز اين بود دولت آقای خاتمی تا سی سال ديگر هم نمی توانست شرايط حضور و فعاليت بازرسان را در ايران فراهم كند.
گروه بازرسان حقوق بشر سازمان ملل فهرست زندانيان وفعالان سياسی را در اختيار دارند و مصمم به بررسی وضعيت افراد اقليت های مذهبی بازداشت شده نيز هستند
الهه هيكس، گزارشگر ويژه سازمان نظارت برحقوق بشر
آخرين گزارش گزارشگران ويژه حقوق بشر سازمان ملل در مورد نقض حقوق بشردر ايران در سال 1996 منتشر شد.
ايران در آن زمان اين گزارش را رد كرد و موريس كاپيتورن، گزارشگر ويژه حقوق بشر سازمان ملل در ايران را به نقض بی طرفی و ارائه گزارش مغرضانه متهم كرد.
از آن زمان به بعد ايران اجازه نداد گزارشگران حقوق بشر به ايران سفر كنند.
سرانجام سال گذشته مقامات ايران از كارشناسان حقوق بشر سازمان ملل متحد دعوت كردند از ايران بازديد كنند. اما مقدمات انجام اين سفر تاكنون به طول انجاميد. در طول اين مدت تعداد قابل توجهی از جمله فعالان سياسی، اقليت های مذهبی و روزنامه نگاران به دلايل گونگون بازدشت و زندانی شدند و نزديك به صد نشريه سراسری نيز توقيف شده است.
ضمن اين كه گزارش های بسياری از ناپديد شدن فعالان سياسی ونيز اعدام، سنگسار، قطع عضو و شلاق زدن در مراكز عمومی منتشر شده است.
الهه هيكس، گزارشگر ويژه سازمان نظارت برحقوق بشر در ايران می گويد: " گروه اول از بازرسان حقوق بشر سازمان ملل كه به ايران سفر كرده اند، فهرست زندانيان سياسی وفعالان سياسی بازداشت شده در سال های اخير را در اختيار دارند و در اين حال مصمم به بررسی وضعيت افراد اقليت های مذهبی بازداشت شده نيز هستند."
او سفر بازرسان به شيراز، اصفهان و يزد را در همين راستا می داند. در عين حال خانم هيكس تاكيد می كند و كه ماموريت ويژه اين گروه بررسی موضوع بازداشت های خودسرانه و غير قانونی در ايران است و گروه های تحقيق ديگر سازمان ملل، از جمله در زمينه های وضعيت آزادی در ايران، شكنجه، خشونت عليه زنان وناپديد شدن افراد، پس از سفر گروه اول، به تدريج به ايران سفر می كنند وهمه موارد نقض حقوق بشر در ايران را بررسی كرده و گزارش خواهند كرد.
بايد از همين تغييرات تدريجی از جمله پذيرش سفر بازرسان به ايران حمايت كرد، چرا كه د ر غير اين صورت نيروهای افراطی مهار امور به دست می گيرند و اندك فضای باز موجود نيز از دست می رود
فياض زاهد، دبير سياسی حزب همبستگی ايران
اتحاديه اروپا در مذاكرات اخيرش با ايران يكی از پيش شرط های مذاكرات خود با دولت ايران را رعايت حقوق بشر و ضرورت وضعيت حقوق بشر در ايران توسط بازرسان بين المللی اعلام كرده است.
خانم هيكس می گويد در صورتی كه مقامات جمهوری اسلامی با بازرسان همكاری نكنند، آقای ژوانه وهمكاران اش بلافاصله ايران را ترك خواهند كرد و مراتب را به سازمان ملل گزارش خواهند داد و در يك كنفراس مطبوعاتی اعلام خواهند كرد.
با اين همه آقای لاهيجی نسبت به همكاری قوه قضاييه ايران بدبين است و می گويد مقامات ايران به دنبال منحرف كردن هدف تيم بازرسان هستند.
در مقابل آقای زاهد اين نگرش را ناشی از بدگمانی می داند و با اشاره به تحولات ماههای اخير درايران، ازجمله پايان بازداشت خانگی آيت الله منتظری و تاييد صلاحيت نيروهای ملی مذهبی ونهضت آزادی برای نامزدی در انتخابات شوراها، می گويد نبايد انتظار تحولات سريع را در ايران داشت.
به گفته وی بايد از همين تغييرات تدريجی از جمله پذيرش سفر بازرسان به ايران حمايت كرد، چرا كه د ر غير اين صورت نيروهای افراطی مهار امور به دست می گيرند و اندك فضای باز موجود نيز از دست می رود.
