جنجال پديد آمده بر سر انتشار يک کاريکاتور در روزنامه حيات نو، در روزهای گذشته و بويژه پس از برگزاری نماز جمعه، ابعادی چنان گسترده يافته که تقريبا ديگر مسايل مهم در عرصه سياست ايران را تحت الشعاع خود قرار داده است.
روز چهارشنبه گذشته (9 ژانويه)، کاريکاتوری از يک طراح آمريکايی که 65 سال قبل آن راکشيده بود، در کنار متن مصاحبه ای با غلامعباس توسلی، عضو نهضت آزادی ايران درباره فروپاشی اجتماعی به چاپ رسيد.
پس از انتقاد روزنامه جمهوری اسلامی از اين کاريکاتور، اعتراضات پراکنده ای در واکنش به اقدام روزنامه حيات نو از سوی محافظه کاران صورت گرفت، زيرا آنان معتقد بودند که در اين کاريکاتور، آيت الله خمينی، رهبر پيشين جمهوری اسلامی مورد اهانت قرار گرفته است.
از روزی كه صحبت اين دو لايحه آغاز شد، تا روزی که تکليف اين دو روشن شود، به طور پی در پی شاهد حوادث و وقايعی خواهيم بود که جز بحران سازی و موج آفرينی نامی ديگر نمی توان بر آنها نهاد، پس اگر موج اخير به نام دفاع از امام آغاز می شود، اما شعارها عليه آقای خاتمی و اصلاحات سر داده می شود، جای تعجب چندانی نيست
بخشی از بيانيه جبهه مشارکت
حتی عذرخواهی و توضيح روزنامه حيات نو مبنی بر اينکه کاريکاتور چاپ شده مربوط به مسايل آمريکا در دوران رياست جمهوری روزولت بوده، نتوانست مانع از اوج گيری اعتراضات سازماندهی شده، بويژه در حوزه های علميه شود.
اظهارات هماهنگ ائمه جمعه شهرهای مختلف، شکل گيری راهپيمايی ها و امضای طومارهای گوناگون، همگی نشان از آن داشت که حادثه تازه ای فضای سياسی کشور را نشانه دار خواهد کرد وتا مدتی به موضوع عمده در مسايل کشور بدل خواهد شد.
در اين ميان، توقيف مجدد روزنامه بهار و سپس توقيف روزنامه حيات نو، به معنای آن بود که علی رغم برخی صحبت ها درباره کاستن از تنش های جناحی و ايجاد وفاق ملی، دور تازه ای از منازعات جناحی آغاز شده است.
اين حوادث درست زمانی روی داد که به نظر می رسيد با انتقال عباس عبدی، عضو شورای مرکزی جبهه مشارکت از سلول انفرادی به بند عمومی زندان اوين، پس از نزديک به سه ماه، پرونده جنجالی معروف به نظرسنجی، آرام آرام به مراحل پايانی خود نزديک می شود و به اين ترتيب، از شدت برخوردها بين دو جناح دست کم تا مدتی کاسته خواهد شد.
اما انتشار يک کاريکاتور و توقيف دو روزنامه، به اميدهای کمرنگ شده برای دستيابی احتمالی دو جناح به نوعی وفاق و سازش پايان داد.
هادی خامنه ای، برادر آيت الله خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی و مدير مسوول روزنامه حيات نو، روز يکشنبه، 22 دی، آرزو کرد که ای کاش در زندان های شاه کشته شده بود، ولی شاهد اين روزها نبود.
او گفت در حالی به توهين به آيت الله خمينی متهم شده که در تمامی زندگی خود، همواره شاگرد و مريد رهبر فقيد انقلاب بوده و به همين دليل، بهايی که امروز پرداخت می کند دشوارتر، تلخ تر و سنگين تر از هميشه است.
در همين حال و به دنبال انتقاد مهدی کروبی، رييس مجلس از شعارهای معترضان، محمد نعيمی پور، رييس فراکسيون مشارکت مجلس نيز حوادث چند روز گذشته را يک نمايش قدرت دانست که به گفته وی يک ستاد مرکزی قدرتمند برای آغاز آن منتظر بهانه بود.
در حقيقت، اصلاح طلبان معتقدند که اعتراضات شکل گرفته در واکنش به چاپ يک کاريکاتور، تنها به اين موضوع محدود نمی شود و شعارهای تند معترضان عليه اصلاح طلبان و بويژه جبهه مشارکت، بزرگ ترين حزب هوادار اصلاحات در جمهوری اسلامی، به روشنی از اهداف نهايی سازمان دهندگان اعتراضات پرده برمی دارد.
جبهه مشارکت، روز يکشنبه، دربيانيه ای که درباره توقيف روزنامه حيات نو منتشر کرد، چنين حوادثی را بحران هايی مرتبط با لوايح دوگانه محمد خاتمی برای اصلاح قانون انتخابات مجلس و تبيين اختيارات رييس جمهوری دانسته است.
در بيانيه جبهه مشارکت تاکيد شده است: "از روزی كه صحبت اين دو لايحه آغاز شد، تا روزی که تکليف اين دو روشن شود، به طور پی در پی شاهد حوادث و وقايعی خواهيم بود که جز بحران سازی و موج آفرينی نامی ديگر نمی توان بر آنها نهاد، پس اگر موج اخير به نام دفاع از امام آغاز می شود، اما شعارها عليه آقای خاتمی و اصلاحات سر داده می شود، جای تعجب چندانی نيست."
هادی خامنه ای، برادر آيت الله خامنه ای رهبر جمهوری اسلامی و مدير مسوول روزنامه حيات نو، روز يکشنبه، 22 دی، آرزو کرد که ای کاش در زندان های شاه کشته شده بود، ولی شاهد اين روزها نبود
هر چند، معترضان روزهای گذشته را اغلب طلاب حوزه های علميه تشکيل داده اند، اما حمايت گسترده محافظه کاران از اعتراضات، به اين حادثه، در متن منازعات دو جناح محافظه کار و اصلاح طلب اهميت مضاعفی می بخشد.
در اعتراضات چهره های شاخص جناح محافظه کار و طلاب کفن پوش، اصالح طلبان و حتی محمد خاتمی، رييس جمهوری به تندی مورد انتقاد قرار گرفته اند.
اين اولين بار نيست که واکنش به چاپ طرح يا مطلبی در يک نشريه، دستمايه شروع اعتراضات و تجمعات محافظه کاران می شود و موضوع، ابعادی چنان گسترده می يابد که تمامی کشور را در بر می گيرد.
اتفاق مشابه
حدود 4 سال پيش، اتفاق مشابهی، پس از انتشار يک نمايشنامه کوتاه در نشريه ای دانشجويی به نام "موج"، روی داد و دولت محمد خاتمی و اصلاح طلبان هوادار وی را با بحران و چالش عمده ای مواجه کرد.
در آن زمان، اعتراضات به آنچه که اهانت به امام دوازدهم شيعيان خوانده شد، چنان دامنه ای يافت که آيت الله خامنه ای ناگزير شد با تاکيد بر وجود قانون در کشور خواستار پايان يافتن اعتراضات شود.
پس از آن نيز، منتقدان برنامه های سياسی و فرهنگی جناح اصلاح طلب، به طور متناوب با تجمعات و امضای طومارهای مختلف، اعتراض خود را آشکار کرده اند.
اين اعتراضات، در موارد متعددی با حمايت های قضايی همراه شده و به صدور احکامی عليه جناح اصلاح طلب و نشريات نزديک به آنان انجاميده است.
شکل گيری اعتراضاتی در حوزه های علميه و توقيف روزنامه آزاد، پس از چاپ کاريکاتوری که گفته شد در آن به آيت الله مصباح يزدی، از روحانيون نظريه پرداز جناح محافظه کار اهانت شده، نمونه ای از چنين رويدادی است.
محافظه کاران بارها به صراحت گفته اند که روزنامه های اصلاح طلب به پايگاهی برای کسانی که آنان را ستون پنجم و نفوذی دشمن خوانده اند، بدل شده اند و بايد به اين مساله پايان داده شود.
چنين تحليلی از مطبوعات و نقش آنها در سال های اخير، در بخشی از حاکميت کاملا پذيرفته شده است و حتی، آيت الله خامنه ای در مواردی خود شخصا به صراحت از آن سخن گفته است.
وجود چنين وضعيتی، باعث شده که معترضان در جريان اعتراضات روزهای گذشته، آشکارا دولت را تهديد کنند که اگر سياست های خود را تغيير ندهد، با گوش سپردن به رهبر انقلاب، خود راسا وارد عمل خواهند شد.
اما از نظر اصلاح طلبان، طيف تندرو محافظه کاران، از احساسات مذهبی اقشاری از مردم، خصوصا طلاب جوان، در راه اهداف سياسی خود بهره برداری می کند.
وجود اين امکان در ساختار سياست و قدرت در جمهوری اسلامی، اين موضوع را قابل پيش بينی می سازد که با ادامه اعتراضاتی که با حمايت چهره های شاخص جناح محافظه کار و اقدامات قضايی نيز همراه است، جنجال پديد آمده بر سر يک کاريکاتور به طور بالقوه از چنان توانی برخوردار باشد که در روزهای آينده، همچنان حوادث ديگری را رقم زند و به تضادها و اختلافات موجود در حاکميت ابعاد تازه ای ببخشد.
