ایمان ضیابری روزنامه نگار و وبلاگ نویس در ایران

بگذارید بگویم که من یعنی یک ایرانی هنردوست که از شنیدن موسیقی زیبا، دیدن تئاتر و فیلم جذاب، نگاه کردن به پرده‌ نقاشی دل ‌ربا، خواندن یک داستان خیال‌انگیز و مواجه شدن با یک مجسمه خارق‌العاده ساخت دستان هنرمند ایرانی لذت می‌برم، شخصاً معتقدم جریانهای هنری زودگذری که می‌آیند و چند ماهی و حتی چند سالی دوام می‌آورند و بعد به طور کلی پودر، محو و نابود می‌شوند، دقیقاً مثل سونامی هستند.

این جریانهایی که فقط به واسطه‌ کمک گرفتن از ابزارهای هنر می‌توان اسمشان را گذاشت جریان هنری، دقیقاً همین نقش را بازی می‌کنند، یعنی خسارت وارد کردن به دشت مستعدی که منتظر بذر و نطفه است، ولی با نمک و شوره، پذیرایی می‌شود!

دقیقاً متوجه نشدم عمر این پدیده‌ تازه به دوران رسیده چه مدت است و چند ماه گذشته از اینکه یک عده جوان معمولی مثل من و شما تصمیم گرفتند نوآوری کنند و در قالبی تحت عنوان موسیقی زیرزمینی، گروههایی تشکیل بدهند که به تولید و عرضه‌ موسیقی‌های رپ فارسی می‌پردازند.

روزهایی بود که ارزش خوانندگی، در گیرایی و نفوذ صدا بود. زمانی بود که اگر صدایت شش‌ دانگ یا مخملین بود، اسمت را می‌گذاشتند خواننده. زمانی بود که باید سالهای سال تلمذ می ‌کردی و می ‌خواندی و از استاد درس می گرفتی تا خلاصه می ‌شدی قوامی، شجریان و شهرام ناظری....

رپ در لغت به معنای صدای دق‌الباب، سرزنش سخت، زخم زبان، ضربت تند و سریع زدن و تقصیر است. اولین بار گروههای آمریکایی که غالباً از سیاه ‌پوستهای کالیفرنیا و فیلادلفیا بودند و تصمیم داشتند با سبکی که جلب توجه می‌کند، نادیده گرفتن شدن حقوق شهروندی ‌شان را به مردم و دولت یادآوری کنند از این سبک استفاده کردند.

اما این صدای اعتراض نیاز داشت که خشن، گوش‌خراش و آزاردهنده باشد تا شاید توجه آدمهای بی ‌توجه جلب شود. شروع به کار و تعالی این سبک را دهه‌ ۱۹۷۰ می ‌دانند و پس از رواج آن در آمریکای شمالی، کشورهای جهان سومی آمریکای لاتین مانند ونزوئلا، جاماییکا، گواتمالا و نیز کشورهای آفریقایی مانند تانزانیا، زیمباوه و توگو به آن روی آوردند.

چرا کنجکاو شدم؟

آشنایی من با اسامی عجیب و غریب و نامانوس خواننده‌های داخلی"زیرزمینی"، بیشتر به واسطه‌ داشتن پسرخاله ای که در کلاس اول راهنمایی تحصیل می‌کند و چند ماهی است که دوره‌ ابتدایی را به پایان رسانده، صورت گرفت. در دفعات اول، می‌دیدم که شلوارهای گشاد می‌پوشد و موهایش را با انواع روغن‌آلات چرب می‌کند و زیر لب الفاظ عجیبی به کار می‌برد که با دقت در آنها، می‌فهمیدم به قول معروف دارد بد و بیراه می ‌گوید و فحش می‌دهد! کمی کنجکاوی و پرس و جو باعث شد تا بفهمم این مدل از رفتار جدید، تازه مد شده و پایه ‌گذارانش هم "خوانندگان" رپ هستند. مشتاق شدم تا بیشتر از این نوآوران مبتکر بدانم.

حالا دیگر برای اینکه نشان دهیم متفاوتیم، به روزیم، مثل آمریکایی‌ها هستیم، اهل آزادی هستیم، مدرن هستیم و با کلاس هستیم، باید دست به هر کاری بزنیم. هنر را هر طور شده لکه ‌دار کنیم.

از پسرخاله خواستم تا چند نمونه از این موسیقی‌ها را برایم بیاورد که گوش کنم. در این نمونه ها، حرف خاصی در متن شعرهایشان شنیده نمی‌شد. اثری از قافیه و ردیف و وزن نبود. سبک شعری خاصی را هم پیروی نمی‌کردند. حتی ترانه نمی‌گفتند. مدت زمان هر کدام از آهنگهایشان، جمعاً دو یا سه دقیقه بود و شاید ۸۰ یا ۹۰ درصد این مدت زمان، به بازگو کردن اسمها تلف می‌شد. اسمهایی که بعداً فهمیدم اهالی گروههای موسیقی زیرزمینی هستند.

شاید کل موسیقی را بتوانم اینطور خلاصه کنم. چند ثانیه‌ی اول ضرب و جاز. بعد دکلمه‌ آقایان شروع می‌شد: امیر... رضا... شهرام... غلام... نقی... یاور... بهرام... و این تکرار کردنها ادامه پیدا می‌کرد، دوباره ضرب و جاز و دوباره یک سری اسم و آخر سر: من با شما حرف دارم، من برای شما حرف دارم، من می‌خوام شعر بخونم، من برای شما شعر دارم، من برای شما آهنگ دارم ... امیر... رضا... شهرام... غلام... نقی... یاور... و موسیقی تمام می‌شد.

هیچ کاری ندارم که این سبک تکلم، هیچ حرفی برای گفتن ندارد، کاری ندارم که لهجه‌ها و گویشهای ایران را به سخره می‌کشد، اهمیتی نمی ‌دهم اگر سبک لباس پوشیدن آدمهایش برایم فقط پوچی را تداعی می‌کند و باز هم اهمیتی نمی‌ دهم که به اعتقاد من در این نوع کار نه اثری از سازهای موسیقی هست و نه ردپایی از هنر. اما جالب برایم چیز دیگری است.

روزهایی بود که ارزش خوانندگی، در گیرایی و نفوذ صدا بود. زمانی بود که اگر صدایت شش‌ دانگ یا مخملین بود، اسمت را می‌گذاشتند خواننده. زمانی بود که باید سالهای سال تلمذ می ‌کردی و می ‌خواندی و از استاد درس می گرفتی تا خلاصه می ‌شدی قوامی، شجریان و شهرام ناظری و... زمانی بود که ظاهر شدن بر صفحه‌ تلویزیون و دست به دست شدن آلبومها، آن قدر طول می‌کشید تا خلاصه مشتاقان در صفهای چند کیلومتری، برای خرید بلیتهای بازار سیاه کنسرت انتظار می‌کشیدند.

یک روز داشتم "رزم رستم و اسفندیار" را گوش می‌دادم که پسرخاله آمد و با بدخلقی و اکراه تمام گفت: این مزخرفها چیه گوش می ‌دی...؟

فکر می‌کنم حالا دیگر برای اینکه نشان دهیم متفاوتیم، به روزیم، مثل آمریکایی‌ها هستیم، اهل آزادی هستیم، مدرن هستیم و با کلاس هستیم، باید دست به هر کاری بزنیم. هنر را هر طور شده لکه ‌دار کنیم. حتماً در مورد آلبوم "از خشت و خاک" علیرضا قربانی شنیده‌اید. با صدای ماندگار و جاودانه‌ دکلمه‌ بهروز رضوی و شاهکار آهنگسازی صادق چراغی. شاید تنها آلبوم موسیقی که از روی شعرهای شاهنامه‌ فردوسی سروده شده است... یک روز داشتم ترانه "رزم رستم و اسفندیار" را گوش می‌دادم که پسرخاله آمد و با بدخلقی و اکراه تمام گفت: این مزخرفها چیه گوش می ‌دی...؟

که ایران چو باغی است خرم‌بهار
شکفته همیشه گل کامکار

اگر بشکنی خیر دیوار باغ
چه باغ و چه دشت و چه دریا چه راغ

نگر تا تو دیوار او نفکنی
دل و پشت ایرانیان نشکنی

کزان پس بود غارت و تاختن
خروش سواران و کین آختن

زن و کودک و بوم ایرانیان
به اندیشه‌ بد منه درمیان

هوا خوش‌گوار و زمین پرنگار
تو گفتی به تیر اندر آمد بهار

همه سر به سر دست نیکی بریم
جهان جهان را به بد نسپریم

نخواند بر ما کسی آفرین
چو ویران بود بوم ایران زمین

دریغ است ایران که ویران شود
کنام پلنگان و شیران شود...

این قدر زود قضاوت نکنید!! شما چند تا آهنگ رپ گوش دادید؟ بعضی آهنگ ها ممکنه جالب نباشند اما آهنگ های زیادی هم به سبک رپ هست که بسیار زیبا هستند. چرا هر چی که متفاوت نظر شماست باید حذف بشه؟ من خودم به هنر و ادب ایرانی بسیار علاقه دارم و از همه سبک های موسیقی لذت می برم. این به آهنگ بستگی داره نه به سبک. مثلا آهنگ زیبای هویت من از خواننده معروف به یاس که آهنگی در مورد میهن عزیزمون ایران هست بسیار زیباست. یا آهنگ بم که از همون خواننده هست و در مورد زلزله بم هست. من هر وقت گوش می دم گریم می گیره این قدر که زیبا و با احساس هست. یک کم در دید گاهتون تجدید نظر کنید. محمد - کرج

موسيقي در هر جامعه اي از فرهنگ و آداب و رسوم آن جامعه مشتق مي شود. يك موسيقي غير بومي بايد بومي شود. شايد موسيقي رپ و غيره ذاتا بد نباشند و جوان پسند هستند اما محتواي اشعار نبايد داراي سخنان ركيك و زشت باشند. نمي دانم اين به ظاهر هنرمنداني كه در اشعار مثلا انتقادي خود! هر فحش هرزه اي مي دهند به فكر جواناني هستند كه آنرا مثل سرمشق حفظ مي كنند؟ آيا بيش از هرچيز محتوي مهم نيست ؟ رهگذر - اصفهان

کمی به نفع گرفتی! فکر می کنم اینبار کم تحقیق کرده باشی و در واقع خیلی نشنیده باشی چون تیتری که انتخاب کردی مستقیما نقد محبوب ترین رپ خوان ایران بود و به همین خاطر عده زیادی ازخواننده های مقالت از اول جبهه گیری کردن و از طرفی هم به دفاع از یک سبک و چهره مشخص هنری پرداختی! اتفاقا در این نوع موسیقی هم هنر زنده ست و برخی قطعات واقعا شاهکار محسوب می شوند. لزوما قرار نیست تمامی موسیقی ها رو افراد تحصیلکرده، با کت شلوار و کراوات و صداهای اصطلاحا شش دانگ با چهچه های بلبلی بخوانند. قاعدتا همانطور که مسخره است هیچکس مرغ سحر بخواند به همان اندازه و شاید هم بیشتر مسخره است که شجریان روی ملودی های او بخواند. این تفاوت های موجود بین سبک ها هستند که همگی غیر قابل انکار و نهایتا پرهیز هستند. حفظ ارزشها جز مهمترین ارزش ها ست اما برای حفظ آنها نباید دیگران را حذف کرد. پیشنهاد می کنم این موسیقی رو بدون تعصب و از نوع خویش رو دوباره گوش بدی، مطمئنا جذب می شی! دوست همیشگی - اصفهان

متاسفم براي كساني كه فكر مي‌كنند موسيقي زيرزميني اصلا موسيقي هست. يك عده دور هم جمع شدند و يك مقدار حرف زدند و ضبط كردند و به بازار فرستادند. اسمش شد موسيقي؟ شهرام - تهران

دوست ما به این نکته توجه نکردن که اصلاً هدف از گوش دادن به موسیقی چیه! خودت چرا به صدای قوامی رجوع کردی؟چون شاید نوعی از موسیقی باشه که ارضات می کنه. خودم هم شاید از 20 تا تصنیف دلکش و بنان و .... یکی از پاپ گوش نکنم ولی شاید این مشکل من باشه که نتونم با نوع دیگری از موسیقی ارتباط برقرار کنم. بهتره خودخواه نباشیم همشهری! نصرف - رشت

به باورمن موسيقی مي بايست بنحوی در وجود انسان تاثير بگذارد ؛ وشعر انتخاب شده مفهوم آنرا داشته باشد که چنگی در جان بزند ؛ آهسته آهسته روح و روان را بنرمی وهيجان خاصی سوق دهد که نوعی کرنش را تداعی کند ؛ اين نوع موسيقی را در لابلای خواننده های پر آوازه وشهرت دار سراغ دارم و خودم به آرامشی ميرسم توام بالذت ودلچسپی که بعد ميتوانم به کارهای ديگر سرگرم شوم. مع الاسف اوصاف فوق را در گوش دادن به موسيقی رپ نتوانستم بيابم ؛ هرچند بيشتر گوش دادم به پوچی بيشتر رسيدم وآنرا نوعی حرف های تند و پراکنده وغير متجانس درک کردم ؛ در اول تصور داشتم که اين همانند ( بحر طويل ) شايد تراوشاتی داشته باشد ؛ سپس دريافتم که خير آن چنان نيست اين کاملا چيزی ديگر است . سنگين تر از گفتار عملکرد وحرکات خواننده بود که برايم نه تنها جاذبه نداشت ؛ بلکه يک تعجب ناباورانه را ببار مي آورد . احتمال دارد درکشورهای غربی از نفوذ بهتر وخوبتری برخوردار باشد ويا نحوه ادا واطوار آن چيزی ديگر باشد که بتواند هر ذوقی را بسوی خود سوق دهد وهمچنان اين احتمال موجود است که درهمان کشورها کساني بگويند ؛ اين چيه؟ چه معنی ومفهومی را دارا ميباشد؟ وچرا ما وقت خود را به ديدن و شنيدن آن اختصاص دهيم؟ محالا که بشود اين چنين نظرات انتقادگرانه را ما به پيمانه وسيع ويااندک ارائه دهيم ؛ چه درهرصورت بهمان اندازه کم که ما منتقد باشيم ؛ شايد که هواداران آن با پرواز بلند خواستار رونق بيش از حد آن بوده باشند واصلا مفهوم ومعنی برای شان از اهميت والای برخوردار نباشد. نور احمد رجاء - دوشنبه، تاجیکستان

اولا اينکه رپ ايرانی داشته باشيم اصلا چیز بدی نیست و همه رپرهای ایرونی رو هم نباید با یک چوب برونیم !(توجه داشته باشید که من خودم شخصا بعد از ۱۲ سال نوازندگی و تحقیق در استایل بلک و سیمفونیک متال اینحرف رو میزنم و شخصا طرفدار هیچ رپری چه ایرانی، چه اونور آبی نیستم). دوما اينکه موزيک زيرزمينی ما فقط رپ نيست. ما آدمهای بزرگی مثل استاد نوريک ميساکيان که همه زندگيشون وقف موزیک شده رو داریم که نمیذارن کسی صداشونو بشنوه! میدونید چرا؟ چون خاصیت راک اعتراضه! راکر یعنی معترض! و در نوع خودش حس عصيانگری و اعتراض بسيار بيشتری از ژانرهايی مثل رپ تو خودش داره! بله اساتيد ... اين سیستم می خواد جوونای مارو با همون شعرای گل و بل بل و تيريپ درويش مسلکي کلاهبردارانه تو همين لجنی که هستيم نگهمون داره! با احترام به نظرات همه نظردهندگان اين تاپيک! انوشیروان - تهران

من درفنلاندزندگی می کنم وفارغ التحصيل موزيک هستم. پدر خانم من رییس انستيتو موسيقی کلاسيک فنلاند در لندن می باشد.اين معضل رپ تنها باعث آزار فرهنگيختگان ايرانی نيست بلکه يک طاعون جهانی است. هيچ کس با نوع گرايی مخالف نيست.ولی اين سبک هم مانند آهنگ سازان سينتی سايزری و مموری بدون علم می باشد.و ازدوستان تقاضا می کنم اساتيد موسيقی ايرانی را قدر بدانيد. کدام يک ازخوانندگان امروزه تحرير استاد شجريان و..... ..افتخاري واصفهانی را دارند ترا بخدا دست ازسر موسيقی بی گناه ايرانی برداريد به اندازه کافی صدمه ديده .ايرانی باشيد. نه مقلد غرب. دوست من امير از اتلنتا مقاله از طرف يک روزنامه نگار دلسوز بوده ودر ضمن از گذشته درام در ايران جاز می گفتند و به ويگن که اصلا تا به حال جاز نخونده بوده سلطان جاز می گفتند. ولی اگردوست داری بحث موسيقی کنی از يک روزنامه نگار متعهد ايراد نگير دوست داری با من تماس بگير. باربد - هلسینکی

شما رفتی آهنگهای بی هویتشو گوش دادی تو همین سبک خیلی آهنگهای پر محتوی هم خونده شده ! یاد بگیریم اول کامل تحقیق کنیم بعد نظر بدیم. مهران - تهران

اصلا چه کسی گفته آقای شجريان و يا ناظری خواننده های خوبی هستند و رپ خوان ها بد.به نظر من شجاعتی که در همين رپ خوان ها وجود دارد در نقد کردن جامعه به شدت خفقان زده ايران هرگز در آقايانی مثل شجريان و ناظری پيدا پيدا نخواهد شد.اصولا ما ايرانی ها به هر آهنگ و ترانه ای که غمگين و ناانيد کننده باشد عرفانی می گوييم وخواننده آن را فوق العاده می دانيم و هر آهنگ و ترانه ای را که شاد باشد و شور جوانی داشته باشد را بی محتوا می خوانيم.به نظر من اين خواننده های رپ نيستند که نياز به اصلاح دارند.اين طرز تفکر ماست که بايد اصلاح شود. مرلين- تهران

متاسفانه بدليل شرايط موجود در ايران موسيقی زيرزمينی مخصوصا هيپ هاپ رشد کمی داشته. نداشتن امکان فروش البوم و امکان اجرا باعث کمبود و يواش شدن اين سبک موسيقی در ايران هست. تا چند سال پيش من با شما موافق بودم ولی وقتی توسط دوستم با موسيقی واقعا زيرزمينی و دنيای هيپ هاپ اشنا شدم نظرم عوض شد. در توليد موسيقی يا به اصطلاح بيت beat مهمترين نقش رو بداهه نوازی بازی ميکنه. sampling يا استفاده از تکه های اهنگ های ديگر هرچند که در ظاهر اسون ميايد ولی يکی از سخترين مراحل توليد صدا هست. برای مثال تبديل يک نت دولا چنگ پيانو به صدای cymbale در درام ست کار بسيار دشواری هست ! ه اهنگ سازان هيپ هاپ از اون استفاده ميکنند. از متنيکه از شما خواندم کاملا حس بی اطلاعی و اشنا نبودن شما با موسيقی اصيل و واقعی هيپ هاپ به مشامم ميخوره. اينطور که معلو هست شما با گوش دادن به چند اهنگ يه سبک موسيقی را زير سوال ميبريد. اين چيزی نيست جز پيش قضاوتی و کمبود اطلاع. اگر مايل به شنيدن چند رپر ايرانی هستين که در حال پيدا کردن راه درست و واقعی هيپ هاپ هستند سری به کارهای هيچ کس و ياس بزنيد. يک نکته ديگر Jazz يا جز که به اشتباه جاز نوشته ميشه يک سبک موسيقی هست نه يک ساز. درام سازی اسم صحيح سازی هست که شما چند بار اونو جاز ناميديد و اين کاملا اشتباه ! هست. اگر به سبک جز و بلوز هم گوش بدی! د زم نه ای برای شنيدن رپ در زهنتون بوجود مياد که باعث درک بهتر اون ميشه. اميرعلی - اتلنتا

نميدانم ما تا کی ميخواهيم به اين فرهنگ حذفی ادامه بدهيم. چراهمه چيزمنجمله هنر را بصورت درست و غلط نگاه ميکنيم و خواهان حذف آن قسمتی هستيم که نميپسنديم! من خودم از موسيقی رپ متنفرم همينطور از موسيقی سنتی و پاپ ولی هيچگاه به خود اين حق را نميدم که خواهان حذف ويا ممنوعيت اين نوع موسيقی ها شوم. با يک نگاه به دوروبر خود متوجه خواهيد شد که اين طرز تفکر چه برسرمان آورده است. ثانيا اگر شما دوست عزيز معتقد به جاودانه گی هنر اصيل هستيد پس نبايد از وجود سبکهای مختلف هنری ويا موسيقی هراسی بدل راه دهيد. وسرانجام اينکه من اصولا نمی فهمم چرا شما اين بقول خودتان "دشت مستعد" را فاقد شعور تصور ميکنيد که ميخواهيد برايش آب شيرين را ازآب شور تميز دهيد؟! آرش کمانگير

اين سبک ظاهرن تازه به ايران رسيده, تقليدی نا بخردانه و بی دانش فنی موسيقی وبر پايه هر چه از غرب آيد خوش آيد می باشد. در هنگام شنيدن اين نوع موسيقی ( اگر اسمش را بشود موسيقی ناميد) متوجه می شويد که ترکيبی از ريتمهای گاهن مختلفی است که يک دستگاه معمولی سينتی سايزر ميتواند توليد کند. البته اکثر قريب به اتفاق اهالی اين نوع موسيقی توليدات غربی را بصورت دست دوم استفاده ميکنند. اشعار, ببخشيد کلماتی که از دهان خوانندگان اين نوع موسيقی بيرون می جهد از نوع بی محتوا ترين و بی ارزش ترين کلماتی است که اکثرن محتوای سکسی دارد و از شنيدن اين کلمات زشت! از دهان جوانان خيابانی نبايد متحير شويد. پشنهاد اينجانب به دست اندرکاران اين نوع موسيقی توسيه ميکنم بروند و زبان انگليسی ياد بگيرند شايد بفهمند آن موسيقی ای که آنها سينه چاکش هستند حرف حسابش چيست و طرف حسابش نيز کيست. قابل توجه شما اينکه در آمريکا اولن عمر اين نوع موسيقی سالهاست به سر آمده ثانين اين نوع موسيقی از بی ارزش ترين نوع موسيقی است که اکثر مردم از شنيدن آن چندششان ميشود. دوستدار موسيقی خوب, فهيم از آمريکا

تا نگردی اشنا زين پرده رمزی نشنوی. بهنام - کوالالومپور

شما رفتی آهنگهای بی هويتشو گوش دادی تو همين سبک خيلی آهنگهای پر محتوی هم خونده شده ! ياد بگيريم اول کامل تحقيق کنيم بعد نظر بديم مهران

زياد نبايد سخت گرفت در مورد ديگران، چيزی را که نميپسندی نه نگاه کن و نه گوش بده ولی اگر از سر دلسوزی خواستی چيزی بگی مسخره نکن چون نتيجه عکس ميده، خواننده های رپ آمريکايی قابل قياس با هيچ نوع مشابه شان نه در ايران و نه در جای ديگر نيستند معمولاً ظاهری ورزشکار و عضلانی دارند و موهايی کوتاه، شبيه به دخترها خوشان را درست نميکنند و وقتی ويديوهای آنها را ميبينی از هر زاويه مشخصه که يک مرد داره ميخونه نه يک پسر دختر نما. شهبازی