نقش نام الله در داخل يک بادمجان خبرساز شد (چپ) مجسمه حضرت مريم در شهری در فرانسه که گفته می شود شفا می دهد

خبرگزاری جمهوری اسلامی، ايرنا، روز 20 ارديبهشت ماه به نقل از بخشدار بخش مرکزی خراسان گزارش داد که "عده ای سودجو اين خبر کذب را شايع کرده اند و ماده قرمزی که از درخت جاری شده تنها شيره اين درخت است."

چند سال قبل نيز در منطقه سنگر رشت شايع شد که در زير يک درخت امام زاده ای دفن شده است که باعث شد شمار زيادی از بيماران برای شفاگيری به اين منطقه هجوم آورند. اين امام زاده دروغين نهايتا به دستور مسئولان اين استان تخريب شد.

محققين می گويند اعتقاد به وقايع خارق العاده، که حيطه تعريف آن شامل معجزه تا خرافه می شود، تقريبا در تمامی جوامع قابل رديابی است.

محمد علی ايازی، روحانی ساکن قم، جريان خرافی گری را فاقد پشتوانه علمی می داند که ممکن است در برهه هايی از تاريخ در انسان تشديد شود و گرايش به اين گونه تفکرات افزايش يابد.

آقای ايازی معتقد است که پنج عامل در به وجود آوردن و همين طور تشديد خرافات دخيل هستند:

1- هراس انسان نسبت به اوضاع مادی و روحی پيرامون خودش يا به عبارت ديگر عکس العملهای احتياطی که نسبت به وقوع يک حادثه دارد. او در واکنش به اين حادثه (مثلا خون چکيدن از درخت) دچار دودلی و ترديد می شود. او فکر می کند که اگر اين حادثه درست باشد و رعايت آن را نکرده باشد ممکن است به دامش بيافتاد و يا اگر آن را انکار کند ممکن است يک واقعيت مقدس را انکار کرده باشد.

2- تربيت و رفتار و تلقينات اطرافيان که ممکن است انسان به دليل علاقه ای که به آنها دارد هر چه که بگويند بدون آنکه تفکری در باره آن بکند، بپذيرد.

3- کمبود دانش انسان که با حکم فرمائی جهل، دام خرافات در جامعه گسترش بيشتری خواهد داشت. اين وضعيت می تواند حتی در جوامعی که به لحاظ علمی پيشرفته تلقی می شوند نيز اتفاق بيافتد و اين در صورتی است که افراد اين دست از جوامع کمتر به خرد خود مراجعه کنند و تابع عواطف و احساسات باشند.

4- دلبستگی به يک اعتقاد يا يک شخص خاص که هر آنچه درباره قدرت و مقام آن عقيده يا شخص بگويند انسان بدون در نظر گرفتن معقول بودن اطلاعاتی که دريافت کرده آن را می پذيرد. در فرهنگ دينی می گوييم "حب الشی يعمی و يصم"، عشق کر و کور است.

5- انديشه خرافی گاهی در طول تاريخ سينه به سينه و نسل به نسل منتقل می شود و تا جايی در فرهنگ ها نهادينه شده است که کسی در مورد آن ترديد نمی کند مثل نحس بودن عدد سيزده يا رابطه عطسه با صبر کردن. اين نوع خرافات ريشه تاريخی و شايد هزاران ساله داشته باشد که در بعضی موارد به عنوان يک اصل مسلم محسوب می شود.

معجزه يا خرافه

اين روحانی ساکن قم با استناد به تعريف دانشمندان علوم دينی از معجزه و کرامت ( واقعه ای خارق العاده که مخالف طبيعت و امری محال نيست)، آن را از ديدگاهی کلی غيرقابل انکار می داند: "دعا و تاثير التيام بخش درونی آن نمونه ای از تلاش انسان برای شفاگيری است که البته موارد موفق آن استثنا محسوب می شود و نمی توان هر آنچه که در اين زمينه منتشر می شود درست دانست. با اين حال من منکر اين موارد نادر نيستم و در برخی موارد حتی به لحاظ علمی توانسته اند ميان دعا و شفا نوعی ارتباط پيدا کنند."

با اين حال محمد علی ايازی، خرافه (حادثه هايی مانند خون چکيدن از درخت و ...) که پشتوانه علمی ندارد را متفاوت از نمونه های ثابت شده از معجزه در تاريخ فرهنگ مسيحيت و اسلامی - که به طور ملموس و عينی هم بوده است - می داند: "اين موارد نادر با شايعات و احساسات خوشبينانه متفاوت است. در برخی موارد شدت علاقه انسان ها به اعتقاداتشان باعث می شود که اطلاعات درست و نادرست را تواما بپذيرند و برخورد با آن می تواند عکس العملهای افراطی را به دنبال داشته باشد."

نظر شما چيست؟

وقايع غيرقابل توضيح و بدون پشتوانه علمی را تا چه حد بايد پذيرفت؟ افراد خرافی که می شناسيد به چه موضوعات غيرعلمی اعتقاد دارند؟ چرا عليرغم پيشرفت علم انسان هنوز به وقايع فرا طبيعت علاقه مند است؟ به نظر شما در سال های اخير خرافات بيشتر يا کمتر شده است؟

نظرات شما

متاسفانه در جوامع بشری اعم از حال و گذشته مساله خرافات بوده و هست و يکی از بزگترين و در برگيرنده ترين اين جوامع ايران است چون ما ايرانی ها به دليل اعتقادات مذهبی که داريم و گفته هايی که گذشته ها ذکر می کردند (درست يا غلط) بيشتر با خرافات سرو کار داريم. بنظر من خرافات رو نمی توان از بين برد اما می توانيم با آموزش صحيح به نسل آينده از اثرات مخربش در هزاره سوم کم کرد. حسين پ. - اهواز

خرافات اصلش برای اين بوده مردمان قديم را نميشد چيزی را با عقل و استدلال قانع کرد برای همين از اين خرافات استفاده می کردنند تا بتوانند آنها را از آن کارها منع کنند. مهدی - تهران

بين معجزه و خرافات و علم بايد تفاوت قائل شد. معجزه اتفاق خارق العاده ای است که به وقوع پيوسته است. يعنی حقيقت است اما خارق العاده. خرافات باورهای غير واقعی است يعنی دروغ است. هم خرافات و هم معجزه غير علمی هستند. علم با موضوعاتی سر و کار دارد که قابل تجربه هستند. يعنی می تواند توسط هر کسی در هر زمانی تکرار شود. گاهی افراد هرچه را که غير علمی است نادرست و دروغ می دانند که اين غلط است. يک اتفاق ممکن است در عالم واقع رخ داده باشد ولی چون قابل تکرار و تجربه کردن نيست غير علمی باشد. آيا بايد آن را نفی کرد؟ محمد حبيب - طالقان

اصولا خرافات ريشه در جهل و نادانی انسانها دارد که اصلا پشتوانه علمی ندارد و کذب محض است که در نهايت باعث می‌شود عده‌ای سودجو برای تامين منافع خويش از نادانی برخی استفاده کنند و اين جهل و نادانی هم هيچ ارتباطی به ميزان تحصيلات ندارد زيرا بسياری از تحصيلکردگان هم به خرافات متوسل می‌شوند. بنابراين تنها راهکار رهايی از اين مسأله ارتقای سطح فرهنگ مردم و آموزش است که در اين راستا رسانه‌های گروهی نقش بسيار موثری می‌توانند ايفا کنند. مينا - دوبی

خرافات نوعی "باور خود آگاه" است که همراه با پيدايش انسان پای به عرصه وجود گذاشته است. اين پديده نوعی ترس از ناشناخته ها و يا دلبستگی وهمی است و مولود ساده انديشی و نا آگاهی انسان است. خرافات مذهبی را اکثرأ کسانی پايه گذاشته اند که از سادگی مردم سوء استفاده کرده و برای منافع شخصی خود از کاربرد اين پديده و ترغيب و اشاعه آن کوتاهی نکرده اند. اثرات آنرا در بسياری از قبايل و فرهنگ های مختلف و به صورت حاد و يا مزمن ميتوان يافت. اين ترس از ناشناخته ها به مرور زمان در انسان ساده تبديل به باور خود آگاه ميشود ول همواره با علم و دانش و معرفت متضاد بوده است. ابراهيم شيرازی - شيراز

به نظر من خرافات از ترس می آيد. انسانهای ترسو خرافاتی هستند. امين - انگستان

انسان عاقل نبايد هيچ موضوعی رو بدون تفکر قبول کنه. تقريبا تمام مردم با دو تا چشم دنيا رو ميبينن. اما باور کنيد تعداد اندکی هم هستند که با ۳ چشم دنيا رو ميبينن. من ۲تا برادرهايم و ۳ تا از دوستامون چشم سومشون باز هست. اگر يک نفر بگه چيزی رو ميبينه و ما اون چيز رو نبينيم قطعا باور نميکنيم. اما اين ۵ نفر وقتی در يک جا هستن و چيزی رو ميبينن هر ۵ نفر يک مشخصات رو ميدن. فکر ميکنم دليل اصلی که مردم فکر ميکنن دنيای متافيزيک بيشتر توهم است اين باشه که دولتمردها فقط دوست دارن اين نيروها در اختيار خودشون باشه. امير - تهران

به نظر من اين چيزها نه تنها خرافات نيست بلکه يه احساس کاملا مقدس و پاکه. حداقل باعث می شه که آدمها بيشتر به خدا نزديک بشن و بيشتر دعا کنن که ما مسلمانها هم احاديث زيادی در باره تاثير شگرف دعا داريم. در زندگی ما خيلی اتفاقها ميافته که اون ها هم معجزه هستن. خرافات يعنی اينکه عدد۱۳ نحسه!! نه نقش نام مقدس "الله" ويا "علی(ع) " بر چيزی ... زهره - خوزستان

تمامی مسايل خرافی و عقايد عجيب و غريب در زمانهای مختلف و توسط افراد سود جو وارد فکر و مغز بقيه انسانهای ديگر که به نوعی تابع آنها بوده اند شده. کسانی که بر ديگران تسلط دارند با شستشوی مغزی افراد ديگر خرافاتی را وارد فکر آنها می کنند که شايد نسل ها در بين مردم باقی بماند. و بيشتر اين موارد در کنار دين و مذهب و با توجه به حساس بودن عوام نسبت به اين مسايل به آنها خورانده ميشود. مثلا چه کسی جرات دارد که بگويد اين درخت بيشتر از يک برنامه برای سودجويی نيست چون بين اطرافيان به ديد يک انسان ضد دين به او نگاه ميشود. کتاب نيرگستان صادق هدايت را به همه توصيه ميکنم. تورج - تهران

بلی به صراحت بايد گفت که معجزه خداوند را خود خدای بزرگ برای ما بندگان گمراه ترتيب می دهدد. تا باشد که ما از آن پند بگيريم به قدرت خداوند ايمان بياوريم و قانع باشيم و قبول نمايم. يار محمد رحيمی - کابل

به نظر من آنچه منبع و پشتوانه علمی نداشته وعقل نتواند آنرا بپذيرد ميتواند در زمره خرافات محسوب شود. با توجه به اينکه زمان معجزه ها گذشته است، اعتقاد به همچو خرافات که بخصوص آنرا جنبه دينی و عقيدتی ميدهند خود عقايد خلاف دين بوده و عدم دانش شخص ديندار را از ماهيت اصلی دين به نمايش ميگذارد. من از بعضی نظريات دينداران حتی آنانيکه در رديف روحانيون قراردارد دچار حيرت ميشوم. مثلا در يک نماز جمعه امام به مقتديان ميگفت که انسان گناهکار در آخرت پايش به اندازه ای بزرگ ميشود که سه شبانه روز اگر يک اسب عربی روی آن بتازد از يک سر آن تاسر ديگر پای نخواهد رسيد. يا مبلغی را ديدم که ميگفت هواپيما به امر خداوند در هوا سفر ميکند در غير آن يک کاغذ نميتواند در هوا باقی بماند .اين گونه عقايد واضحا با علم مطابقت ندارد و اين مبلغ از قوه جاذبه زمين آگاهی ندارد که چگونه ماشين هواپيما با قوه دفع جاذبه زمين ايجاد شده است. به هر صورت بعضی ها فکر ميکنند که همه چيز را به دين چسپانيدن منزلت دين را بيشتر خواهد ساخت در حاليکه اعتقاد به اينگونه خرافات خود ارزش دين را نزد دينداران بخصوص قشر جوان کاهش داده و باعث بی التفاتی آنها نسبت به دين ميشود. در جوامعی که سطح آگاهی مردم از علوم پيشرفته امروزی اندک باشد اعتقاد به خرافات بيشتر است ولی يقين بايد داشت که به تدريج اينگونه خرافات توام با رشد سطح آگاهی مردم زايل شده و در نتيجه دين از خرافات صيقل خواهد شد. دگروال محب الله زهير - کابل

اعتقاد به خرافه می تونه باعث مختل شدن زندگی فرد و حتی يک جمع بشه که حد زمانی و مکانی نداره . من فکر می کنم اين باورهای نادرست از نوعی مشکلات روانی ناشی می شه که بايد به سرعت طبق اصول روانشناسی بر طرف بشن و اگر نه، عواقب وحشتناکی در انتظار قربانيان اين دست سطحی نگری ها خواهد بود. رضا - شيراز

به نظر من ظهور چنين پديده هائی در جوامعی رخ ميدهد که: اولا به لحاظ اقتصادی در شرايط نامطلوبی هستند. ثانيا اميد به زندگی در آنها کم است و اميدی به بهبود زندگی هم ندارند. ثالثا اعتقادی به تحول تدريجی ندارند و خواهان آنند که به يکباره اوضاع به نفع آنها تغيير کند و آرزوهای آنها دفعتا برآورده شود و مثلا پولدار شوند رابعا عموما افرادی هستند که تن پرور بوده و اهل کار کردن نيستند و منتظرند که اين تغييرات نه در خود بلکه توسط عوامل خارجی ايجاد شود خامسا به لحاظ سطح اگاهی در وضعيت بالايی نيستند. و طبيعی است که در اين جامعه افراد و نهادهای سود جو و فرصت طلب استفاده های زيادی ميکنند نمونه بارز آن انواع نذر و نيازها در اماکن مذهبی و امامزاده ها و همچنين سپرده گذاری در بانکها به اميد تصاحب جوايز اول آنهاست. در حاليکه بانکها تنها کمتر از ۵ درصد از سپرده گذاری ها را به جوايز اختصاص ميدهند. مسعود فرامرز - نيشابور

بنظر من عدم آگاهی از گذشته و فقر علم باعث شده تا عده ای سودجو بتوانند بوسيله اين خرافات مردم را سرکيسه کنند. فقط با علم و اعتقاد به خدا و مرور گذشته می توان بين معجزه و خرافات را فرق گذاشت. محمد مهدی - تهران

ه نظر من معجزه با خرافه تفاوتی ندارد. هيچکدام پشتوانه علمی ندارند. ايرج - آلمان

به نظر من همه اينها نشانه جهل و نادانی است. يعنی قبول کردن چنين چيزی برای يک انسان با سواد و تحصيل کرد غير ممکن است. يعنی اکثرا اشخاص بيسواد و خرافاتی چنين چيزهايی را زود باور می کنند. رشاد - مياندوآب

مسائل متافيزيک همواره از داغترين مسائلی بوده که ظاهرا مخالف و موافقش لزوما از طيف متشرع و يا غير مذهبی نيستند بلکه ميزان قبول و رد اين مسائل به اندازه درک و عمق فهم مخاطب از اين نوع مسائل است. بنده بشخصه افراد غير مذهبی زيادی را سراغ دارم که اگر فالگيری را (که از لحاظ منطقی و تاريخی چنين علمی (فالگيری) وجود و سنديت قابل قبولی ندارد) ، ببينند گويا گمشده خود را پيدا کرده اند و بابت چرنيدات اين دسته سودجويان هر بهائی را نيز می پردازند و در مقابل افراد مذهبی زيادی را هم ديده ام که حتی نسبت به آنچه که خداوند در قرآن در باره سحر و مباحثی از اين دست پرداخته با ديده شک و توجيه گری می نگرند لذاست که معتقدم اين مسائل حقيقتا به فهم مخاطب مربوط می شود نه اعتقادات کلی وی در مورد مسائل مادی . عبدالوهاب - مشهد

خرافات نشانه فقدان انديشه و آگاهی است. اگر خرافات برای انسانها مهلک و نابود کننده است (که واقعيتی است) در مقابل برای عده ای از جمله استعمارگران ثروت و رفاه آورده است... اردلان - تهران

وقايعی که پشتوانه علمی ندارند را به هيچ وجه نبايد پذيرفت. افرادی که به مسائل خرافی اعتقاد پيدا ميکنند بيشتر به دليل ضعف اعتماد به نفس خود و عدم آگاهی دچار چنين رفتاری هستند، و متاسفانه در سالهای اخير به دليل گرفتاری وعدم انتخاب راه حل مناسب برای برطرف نمودن مشکلات نه تنها در جامعه ما بلکه در تمامی جوامع معضلی فرا گير شده است. فرح - مشهد

من به بعضی از اين نشانه ها اعتقاد دارم مثلا نقش کلمه "الله" به وسيله ابر که پس از ورود آپولو ۱۱ به جو زمين به وسيله دوربين آپولو ۱۱ در سال ۱۹۶۹ گرفته شد. خليل - لندن

خرافاتی مانند نحسی سيزده که در ايران سيزده بدر با آن مرتبط است چون خرافات بی ضرری است مورد احترام بنده است. اما بعضی چيزها به عنوان مقدسات به واقعيتهای ثابتی تبديل شده اند که من با آنها مخالفم. در کشورهای اسلامی کشتار سونامی را به غضب خداوند از تجارت جنسی ربط دادند بنظر من اين حرفها از خرافات هم بدتر هستند. حاجعلی قبلی - حيدرآباد

من شخصا اعتقادی به مسائل خرافی ندارم و پناه بردن به خرافات را ناشی از نا اميدی از امکانات مادی ميدانم. من تنها وجودی که توانايی شفا والتيام و کمک را دارد، خداوند ميدانم و به هيچ نيرو و اتفاقی که خارج از حيطه قدرت او باشد اعتقاد ندارم و معتقدم که ذات خداوند منزه از اينگونه خرافات است و ارزش اتفاق افتادن از طرف خداوند را ندارد. به نظر من اعتقاد به هر گونه نيروی ديگری کفر به ذات اقدس الهی است. علی رستمی - روستای مران عليا ديواندره

در سالهای اخيرعده ای از مردم رنجديده ايران که متاسفانه اکثريت آنها پس از قولهای ۲۶ ساله انقلاب در جهت باسوادی، تکامل و رفاه، به اين اهداف نائل نشده اند، رو به خرافه پرستی آورده اند. بدون شک دين مترقی و پيشرفت همگانی علم در جامعه، باعت صعود فرهنگ همگانی و کاهش خرافات است. ناگفته نماند که در مناطق محروم و روستاها اينگونه پديده ها بيشتر ديده می شوند زيرا بيکاری، گرسنگی و فقر حد و مرزی نميشناسد و در شرايطی خاص باعث دوری انسان از منطق می شود درحاليکه خرافات به تنها تکيه گاه و اميد تبديل ميگردد. محسن - هلسينکی

معتقدم که دعا کردن و توسل جستن به منبع قدرت بالاتر از قدرت بشر در تجربه شخصی افراد نقش دارد. شايد نتوان برای اين ارتباط تعريف درست علمی بيان کرد ولی به شکل تجربه شخصی افراد درک ميکنند که با دعا ميتوانند بر مسائل خود غلبه کنند و اين تجربه شخصی شايد به اندازه نظريات علمی تعميم پذير نباشد. به احتمال زياد علم در صدد نفی يا اثبات اين ديدگاه برنمی آيد، و موضع بی تفاوت و بيگانه را در برابر اين دست از باورها اتخاذ خواهد نمود. علم در برابر نظرياتی اظهار نظر ميکند که دارای تجربياتی تکرار پذير و قابل اندازه گيری باشد. نتيجه اينکه اگر دستگاه بينش ادارک ما دستگاهی صد در صد علمی و بر علم محور باشد با اين دست از باورها با مشکل مواجه خواهيم شد. علی - تهران

متاسفانه ميزان سواد و شعور در اعتقاد به خرافات هيچ تاثيری ندارد. يک انسان کم سواد ممکن است به هيچ خرافه ای معتقد نباشد ولی يک تحصيلکرده و دانشمند بسيار خرافاتی باشد. بهترين مثال اينشتن است که مشهور ترين دانشمند و نابغه تاريخ است ولی نظريه کوانتوم را که يک موضوع کاملاً علمی و در شاخه تخصصی خود او بود تنها به اين دليل رد کرد که : خدا در اداره جهان تاس نميريزد. الف صفری - تهران

علاقه انسان به ماوراء طبيعت و وقايع شگفت آور از ابتدای تاريخ وجود داشته که زياده روی در اين مورد باعث بوجود آمدن خرافات بسياری شده است اما عوامل و گروه هايی که باعث بوجود آمدن خرافات ميشوند خيلی زيادند يک عده با آگاهی کامل و برای فريب و عوام نگه داشتن و سرگرم کردن ديگران يک سری خرافاتی را در بين آنها رواج ميدهند که خود کوچکترين باوری به آن ندارند. مثال بارز در اين رابطه کشور انگلستان است که ساليان سال در کشورهای جهان سوم و مخصوصا مسلمان خرافات زيادی را پايه گذاری کرده است حتی خيلی از باورهای دينی ما هم از اين ترفند فکری در امان نمانده است و نتيجه اين شده است که ميبينيم. از عوامل ديگر حس خرافه پرستی و پايين بودن سطح فکری و تمايل به شهرت و بی بهره بودن از يک اعتقاد راسخ و بر پايه دلايل محکم نيز از اين سری عوامل است. بطور کلی خرافات با سطح فکری و علمی هر جامعه رابطه معکوس دارد. احمد - اردبيل

باور خون چکيدن از درخت و امثال آن ناشی از نادانی است. اما در اين که قدرت اعتقاد ميتواند يک قطار در حال حرکت را بايستاند هم شکی نيست. بعد اعتقادی انسان بسيار قوی و نيرومند است که شايد تا به امروز آنچنان تکامل نيافته است. شايد اگر اين جنبه از وجود آدمی تکامل يابد بتواند حتی از درخت خون بچکاند. مريم - کرمان

خدايی که من می شناسم، نشانه قدرتش خودم هستم و دنيای پر رمز و رازی که در آن زندگی می کنم، نه نقش خيالی کلمه الله در جمجمه يک بز يا ميانه بادمجان... . همچنين در مورد شايعات مذهبی، خاطرم هست حدود هفت - هشت سال پيش، شايعه شد که در منطقه ابوذر در جنوب شهر مشهد، ردپای امام زمان ديده شده است. آن منطقه، از محلات فقيرنشين مشهد بود و بهای زمين در آنجا هم پايين. اين ترفند ردپای امام زمان، باعث شد که خرافه پرستان، خاک نقطه خيالی رد پا را، آنقدر بردارند تا به آب برسد. پس از آن، ابوذر غفاری، از محلات گرانقيمت مشهد شد. در پس هر کدام از شايعاتی از اين دست هم، چنين ترفندهای سودجويانه ای نهفته است. منصور خراسانی - کابل