عمر عبدالرازق از بغداد

شنبه سوم ژوئيه 2004

کسب و کار در شهر بغداد به خاطر گرمای شديد، صبح زود شروع می شود. حدود ساعت دوی بعد از ظهر بازار تعطيل می شود، اما خريد و فروش در معابر شلوغ شهر مثل خيابان المنصور و العرصات ادامه دارد.

عصر گردش کنان به خيابان قاضی رفتم، که انبوه آدمها و ماشينها خيابان را پر کرده بودند. در اينجا همه چيز برای خريد فراهم است.

از ايران و چين و دبی همه جور کالا وارد می شود.
از فروشنده ای می پرسم: اينهمه جنس را کی می خرد؟
جواب می دهد: همه خريد می کنند. بعد از سالها محاصره اقتصادی اين روزها همه تشنه خريد هستند.

قيمت کالاهای الکتريکی، اتومبيل و لباس پائين آمده است، چون برای اجناس وارداتی ماليات پرداخته نمی شود.

خيابان النهر به خاطر عتيقه فروشی هايش شهرت دارد. در مغازه ای کلکسيون کاملی ديدم از شمشير و تفنگهای قديمی. قدمت برخی از اجناس به ۲۰۰ تا ۳۰۰ سال می رسيد.

انفجار، امری روزمره در پايتخت عراق

جمعه دوم ژوئيه

امروز با صدای انفجار مهيبی از خواب بيدار شدم. معلوم شد که بمبی در دويست متری محل اقامت ما منفجر شده است. به پشت بام عمارت رفتم و ديدم که از ساختمان هتل شرايتون واقع در ميدان فردوس ستون دود به آسمان بلند شده است. در همين محل بود که در آوريل ۲۰۰۳ مجسمه معروف صدام حسين سرنگون شد.

به محل انفجار رفتيم و فهميديم که شورشيان چند موشک را روی يک مينی بوس بار کرده اند، اما خود مينی بوس، دچار حريق شده است.

صحنه انفجار برايم تازگی نداشت، آنچه خيلی عجيب بود بچه هايی بودند که دور و بر ماشين منفجر شده ول می گشتند. آنها هم با صدای انفجار از خواب بيدار شده و به سرعت خود را به خيابان رسانده بودند.

با خود فکر می کردم که مسئولان تازه عراق بايد به آينده اين بچه ها فکر کنند تا خشم و خشونت به جزئی دائمی از زندگی آنها بدل نشود.

پنجشنبه اول ژوئيه

در گرمای سوزان ظهر در بغداد، عراقی ها جلوی تلويزيون ها جمع شدند تا محاکمه رييس جمهور سابق اين کشور را که در مقابل قاضی عراقی حاضر شده بود، ببينند.

عراقی هايی که در رستوران ها و چايخانه ها جمع شده بودند، می گفتند که محاکمه صدام ضروری است، ولی نظرشان درباره چگونگی روند محاکمه و اتهام های مطرح شده عليه صدام، متفاوت بود.

طارق، يک پزشک جوان عراقی، به من گفت که اين محاکمه نشانه "عدل الهی" است، ولی شخص ديگری به نام خالد معقتد بود که قاضی دادگاه خيلی جوان است.

در کافه "الزهاوی" در خيابان الرشيد، شخصی به نام مستعار ابو ادريس می گفت که اطمينان دارد که محاکمه صدام حسين عادلانه برگزاری خواهد شد.

محاکمه صدام هم مثل دستگيری اش بحث بر انگيز بود، تنها تفاوت اين بود که در مورد محاکمه کسی نمی گفت که شخص حاضر شده در برابر دادگاه، صدام واقعی نيست!

چهارشنبه سی ام ژوئن

هر تصميمی که در عراق گرفته می شود با شک و ترديد به آن نگريسته می شود و نظرهای متفاوتی در مورد آن ابراز می گردد.

تصميم انتقال صدام حسين و يازده تن از مقامهای بلندپايه حکومتش به عراقيها نيز از اين قاعده مستثنی نيست.

برخی به اين تصميم به ديد گام مهمی برای رها کردن عراق از شبح صدام دانستند اما عده ای ديگر می گفتند وقتی صدام حسين را سربازان آمريکايی محافظت می کنند، "استقلال" دستگاه قضايی عراق چه معنايی می تواند داشته باشد؟

احساس عراقيها نسبت به آمريکا به آميزه ای از عشق و نفرت می ماند

برخی از عراقيهايی که با آنها صحبت می کردم هم می گفتند که محاکمه فوری و باعجله صدام و يارانش چه فايده ای می تواند داشته باشد؟

مواجه شدن با اين قبيل اظهارنظرها، رابطه ميان عراقيها و آمريکا را به شکل آميزه ای از عشق و نفرت برايم جلوه گر می کند؛ از سويی هر حرکتی که آمريکاييها در عراق می کنند با اعتراض بيشتر عراقيها روبرو می شود و از سوی ديگر، عراقيها می دانند که برای اينکه از وضعيت کنونی بيرون بيايند به نيروهای آمريکايی و پشتيبانی دولت آمريکا نياز دارند.

وقتی نظر خودم را در مورد اين آميزه عشق و نفرت با يکی از عراقيهايی که پيشتر جزو فعالان سياسی مخالف صدام حسين بوده در ميان گذاشتم گفت: "ببين داداش، ما توی عراق با مخالفت با آمريکا بزرگ شده ايم و تمام مردم خاورميانه هم مثل ما احساسات ضدآمريکايی دارند".

يکی از حقوقدانان برجسته عراقی هم احساسات مردم عراق نسبت به آمريکا را "جنون دوگانگی شخصيت" توصيف کرد و گفت که به وجود آمدن اين احساس همه اش تقصير صدام نيست.

می گفت اميدوار است صدام عادلانه محاکمه شود تا عراقيها بتوانند به جهان نشان دهند که وارد عصر تازه ای شده اند.

سه شنبه 29 ژوئن

شب پس از انتقال قدرت در عراق، مردم نفسی راحت کشيدند و با وجود حضور فراگير پليس در خيابانها و تدابير شديد امنيتی، نشانه نشاط و زندگی در شهر هويدا بود.

در محله "کراده" در مرکز بغداد، مغازه ها و کبابيها تا ديروقت شب باز و پرمشتری بودند.

صدای انفجارها انگار که می گويد آرامش و نا آرامی تا اطلاع بعدی به زندگی در کنار هم در بغداد ادامه خواهند داد

باشگاه خانوادگی آشوری، يکی از انگشت شمار جاهايی در بغداد است که معمولاً تا ديروقت شب باز می ماند.

دورتادور ديوارهای چراغانی شده آن را حائلهای بتونی محافظت می کند و از بيرون، مکان بی سروصدايی به نظر می رسد اما وقتی با دوستانم وارد حياط آن شدم، دورتادور تمام ميزهای آن پر از بغداديهايی بود که شب گرمی را در آن به خوشی می گذراندند.

خيلی از آنها داشتند نوشابه الکلی می نوشيدند، عرق پرطرفدارترين مشروب الکلی بين عراقيهاست و همراه با مزه های سنتی عراقی نوشيده می شود.

رستورانی در ميدان "کهرمانه" که بعداً برای صرف شام به آن رفتيم هم تا نيمه شب پر از مشتريهايی بود که علاوه بر صرف غذا، شبکه های تلويزيونی ماهواره ای عربی را هم تماشا می کردند.

پس از نيمه شب که به دفتر برگشتم از منطقه داخل کمربند سبز که تحت تدابير شديد امنيتی قرار دارد صدای انفجار به گوش می رسيد که انگار به من می فهماند که آرامش و نا آرامی تا اطلاع بعدی به زندگی در کنار هم ادامه خواهند داد.

دوشنبه 28 ژوئن

وقتی که رسماً اعلام شد حاکميت عراق دو روز پيش از موعد مقرر به دولت موقت واگذار شده، مردم عراق بيشتر به فکر تامين معاش خود و همچنين بهبود وضعيت امنيتی کشور و برقراری صلح بودند.

بيشتر مردم آرزوهای ساده ای برای آينده در سر دارند

در خيابان های بغداد، جشن و پايکوبی ديده نمی شد، نه تظاهراتی، نه پلاکارد و پرچمی .... تنها چند پرچم روی پشت بام بعضی از ساختمان های دولتی در "منطقه سبز" به چشم می خورد.

عراقی هايی که من ديدم روياهای ساده ای در سر داشتند. يک زن مسن در حالی که اشک در چشمانش حلقه زده بود گفت: "اميدوار عاقبتمان خوب باشد. می خواهيم جوانانمان در کنارمان بمانند. نمی خواهيم دوباره کشته شدن آن را شاهد باشيم."

يک مرد ميانسال هم گفت که به نظر او انتقال قدرت تنها يک نمايش است: "چطور نخست وزير می تواند تصميم مستقلی بگيرد، در حالی که تحت حافظت آمريکايی هاست؟"

از يک مرد جوان پرسيدم انتظاراتش از دولت جديد چيست؟ او گفت: "بايد ميکده ها را دوباره باز کنند."

عراقی ها از اوضاع بی خبر نيستند، ولی ياد گرفته اند که احتياط کنند و انتظارات زيادی نداشته باشند.

يکشنبه 27 ژوئن

از آغاز اشغال عراق، ستاد تشکيلات موقت، وابسته به نيروهای ائتلافی در منطقه ای موسوم به "منطقه سبز" در بغداد، نمادی از نفوذ آمريکا به شمار می آمده است.

در اين منطقه سالن رسمی کنفرانس بغداد، سفارت آمريکا و يکی از کاخ های صدام حسين - که پل برمر نماينده آمريکا از آن استفاده می کرده - واقع شده است.

در اين محوطه همچنين يک ويلا قرار داد که گفته می شود خانه حسين کمال، داماد صدام حسين بوده که در سال 1995 به اردن گريخت و اطلاعات نظامی عراق را به غرب داد.

انتقال قدرت به طور آرام و بدون حضور نمايندگان رسانه ها و حتی پيش از بيدار شدن مردم شهر انجام شد. اين مساله برای همه تعجب آور بود.

به وی گفته شد که اگر به عراق برگردد بخشوده خواهد شد، ولی وی و برادرش پس از بازگشت به عراق کشته شدند. اين ويلا سپس مرکز استقرار شورای حکومتی عراق بود که اکنون منحل شده است.

من در طول اقامت خود در بغداد، بازديدی از منطقه سبز داشتم که عراقی ها به شوخی نام آن را "امپراتوری سيا" گذاشته اند.

گفته می شود که پس از انتقال حاکميت به عراقی ها اتومبيل ها می توانند وارد منطقه سبز شوند، ولی از يکی از مقامات تشکيلات موقت شنيدم که قرار است آمريکا سفارت خود را در اين منطقه حفظ کند، زيرا وضعيت امنيتی اجازه ساخت سفارت در نقطه ديگر را نخواهد داد.

شنبه 26 ژوئن

شمار حملات مسلحانه و انفجارها در روزهای اخیر چنان بالا گرفته که از قدم زدن در خیابانهای بغداد پرهیز می کنم.

بغداد شبها هوای ملایم تری دارد و دمای هوا از 45 درجه در روز به حدود 28 درجه پائین می آید. بعضی از اهالی شهر از فرصت استفاده می کنند و برای گردش و هواخوری بیرون می آیند. شاید آنها به زندگی در ترس و وحشت عادت کرده اند.

با همکارانمان برای خوردن شام به رستوران "غوطه" رفتیم که شبها تا ساعت یازده باز است. چند خانواده عراقی در باغچه رستوران مشغول صرف غذا بودند.

زنها و بچه هایی که برای تفریح و سرگرمی بیرون آمده اند، منظره ایست که شاید بیانگر بازگشت آرامش و امنیت به این شهر جنگزده باشد. اما آیا در روزهای آینده باز هم شاهد چنین صحنه ای خواهیم بود؟

جمعه 25 ژوئن

با نزدیک شدن زمان واگذاری قدرت به عراقی ها، بازار شایعه هر روز گرم تر می شود. بعضی ها می گویند همین که آمریکایی ها حفظ امنیت را به دولت انتقالی عراق بسپارند، موجی از غارت و چپاول شهرها را فرا خواهد گرفت.

شایع است که به مأموران حفظ امنیت دستور داده شده که هرجا کسی را در حال غارت و دزدی دیدند، او را در جا به گلوله ببندند. دولت انتقالی عراق تلاش دارد با این شایعات مبارزه کند و روز تسلیم قدرت را به مناسبتی برای جشن و سرور، و نه وحشت و عزا معرفی کند.

در صفحه آخر تمام روزنامه های عراق این شعار با خطی درشت چاپ شده است: سی ام ژوئن ما دوباره ارباب خانه خود خواهیم شد.

این شعار با عبارت "بسم الله الرحمن الرحیم"، طرحی از نقشه سرزمین عراق و نقش یک چشم، به علامت پرهیز از نحوست و بدشگونی چاپ شده است.

همه با شور و هیجان منتظر سی ام ژوئن هستند. روزنامه ها پیام تبریک چاپ می کنند. این روزها هم تدابیر امنیتی شدت گرفته و هم میزان حملات تروریستی.

از شور و شادی که انتظار داشتم در میان عراقی ها ببینم، خبری نیست. نمی دانم چرا.

پنجشنبه 24 ژوئن

شش ماه پس از سفر قبلی ام به عراق، قصد دارم دوباره به بغداد بروم. شب را در عمان پایتخت اردن گذراندم که هوایی ملایم و دلنشین دارد. حوالی ظهر با هواپیمای خطوط هوایی اردن به طرف فرودگاه بین المللی بغداد، که پیش از این "فرودگاه صدام" نامیده می شد، پرواز کردم.

این تنها پرواز غیرنظامی به این فرودگاه مخروبه و متروک است. محوطه فرودگاه یکی از بزرگترین مراکز تجمع نیروهای آمریکایی است.

در میان حدود هفتاد مسافر هواپیما تنها یک خانواده عراقی دیده می شد. فکر می کنم برای گذراندن تعطیلات خود به اردن رفته بودند. سایر مسافران خبرنگار یا تاجر بودند.

ترسناکترین زمان پرواز موقع فرود آمدن هواپیما بود، زیرا خلبان طیاره کوچک ما اعلام کرد که فرود هواپیما با سرعت بیشتری صورت خواهد گرفت، تا از آتش احتمالی دشمنان در امان بماند.

موقعی که از فرودگاه به دفتر نمایندگی بی بی سی در بغداد می رفتم، روی دیوارها همان شعارهای قبلی را می خواندم که به نیروهای اشغالگر، حزب بعث و صدام حسین بدوبیراه می گفتند.

همه جا اضطراب و نگرانی حاکم بود. امروز طی چند حمله بیش از هشتاد و پنج نفر جان خود را از دست داده بودند.