'روزنامه الکترونيکی، دريچه ای بر جامعه بسته درون و اجتماع پراکنده بيرون'
روزنامه نگاری اينترنتی در گفتگو با داريوش همايون
- ژورناليسم در شکل روزنامه ای آن به سازماندهی وسيع در عرصه توليد، چاپ و توزيع نيازمند بود. به اين ترتيب به غير از جنبه های ديگر در ايجاد شغل و کار در سطح جامعه موثر واقع می شد و نهادهای مخصوص خود را مانند سنديکاها و ... پديد می آورد. اما ژورناليسم اينترنتی تا بدينجا از هر نوع سازماندهی مبراست. تصور می کنيد حذف اين مشاغل از صحنه ژورناليسم به سود جامعه خواهد بود؟
- اينترنت در عرصه نوشتار، انقلابی در حدود اختراع چاپ است و در عرصه گفتار، تکنولوژی تلفن را به نهايتش، تا اينجا می رساند. روزنامه نگاری اينترنتی يک رسانه تازه است و جای رسانه های ديگر را نخواهد گرفت، چنانکه سينما و تلويزيون جای چيزی را نگرفتند. با روزنامه نگاری الکترونيک تنها بازار گسترده تر می شود.
روزنامه نگاری سنتی در ايران زير فشار سياسی در حال خفه شدن است و در بيرون زير فشار اقتصادی (هزينه سنگين پخش و کاستی گرفتن خوانندگان). روزنامه نگارانی که تازه به اين پيشه روی می آورند عموما چاره ای جز روی آوردن به اين رسانه تازه ندارند.
- ژورناليسم در شکل روزنامه ای آن ناگزير با نوعی مسئوليت پذيری همراه بود. اگر به کسی توهين می شد حق پاسخ گويی داشت و کار می توانست به دادگاه هم بکشد. در ژورناليسم اينترنتی از يک طرف امکان گفتن و نوشتن بيشتر شده است و از طرف ديگر ظاهراً دست کسی به جايی بند نيست چون ممکن است شما در آفريقا مطلبی را بنويسيد که به کسی در تهران مربوط باشد. پيامدهای اين وضع چه خواهد بود؟
- اين مشکل هست و با دريافتی که بيشتر نويسندگان ما از آزادی مطبوعات دارند بسيار هم جدی است. چاره ای جز پاسخگوئی ـ اثرش هر چه باشد و در هر جا ممکن باشد ـ نيست. در دراز مدت، جامعه ـ روزنامه خوانان هستند که روزنامه ها را اصلاح خواهند کرد.
- اين روزها در روزنامه های چاپی هم چنين ملاحظاتی همواره درکار نيست. ولی می بايد به مرحله بعدی نگريست. پس از انفجار کمی روزنامه های الکترونيک نوبت بلوغ و پختگی آنها خواهد رسيد. مانند هر رسانه ديگری. مشکل اصلی در پائين بودن سطح عمومی سواد است که در بيرون ايران قابل فهم است و در ايران قابل بخشايش نيست.
- در عرصه ژورناليسم به شکل روزنامه ای، رقابت در کسب و انتشار خبر و به دست آوردن تيراژ مطرح بود و اين در جای خود موجب تحرک هر چه بيشتر خبرنگاران، دبيران و سردبيران می شد و از نظر مالی هم بنيادهای بزرگ پديد می آورد. در ژورناليسم اينترنتی سرعت انتشار اطلاعات به حدی است که جايی برای رقابت باقی نمی گذارد. ضمناً نداشتن تيراژ هم به خاطر نبود هزينه چندان مطرح نيست. اين جنبه های کار را چگونه ارزيابی می کنيد؟
- روزنامه های اينترنتی هنوز جنبه بازرگانی ندارند و يا تفننی و يا حزبی هستند. دور نيست زمانی که شمار خوانندگان و ميزان آگهی، نقش تعيين کننده اش را در اين رسانه ها نيز پيدا کند. از اين نظر روزنامه های اينترنتی انگليسی ايرانيان زودتر به مرحله بازرگانی خواهند رسيد. از نظر حرفه ای نيز در بيرون وضع بهتری خواهند يافت.
- در نوشتن برای روزنامه چاپی با نوشتن برای روزنامه الکترونيکی چه تفاوت هايی می بينيد؟
 |  روزنامه نگاری سنتی در ايران زير فشار سياسی در حال خفه شدن است و در بيرون زير فشار اقتصادی. روزنامه نگارانی که تازه به اين پيشه روی می آورند عموماً چاره ای جز روی آوردن به اين رسانه تازه ندارند |
- روزنامه الکترونيکی بيشتر متکی به مقاله است تا گزارش و خبر. نويسندگانش کمتر از مهارت حرفه ای برخوردارند و چون انگيزه مالی ندارند وقت چندانی هم نمی گذارند. اين مهمترين تفاوت دو نوع روزنامه نگاری است و برتری روزنامه چاپی را تثبيت می کند. روزنامه های الکترونيکی که جنبه خبری نيز دارند بيشتر از روزنامه های چاپی می گيرند. تا آنجا که بتوان آينده را ديد اين رسانه تازه همان را با رسانه پيشين خواهد کرد که با کتاب شده است – بر دامنه آن خواهد افزود. تلويزيون و اينترنت نه تنها کتاب را از ميان نبرده اند يک انفجار واقعی در صنعت نشر کتاب پديد آورده اند. تکنولوژی با خودش مصرف می آورد حتا اگر مصرفها را جانشين کند؛ و مصرف همان است که انسان را از دل غارها و نوک درختان به ماه رسانيده است.
- نهايت اينکه ژورناليسم اينترنتی فارسی به نظر شما چگونه ژورناليسمی است؟
- دريچه تازه ای است که بر جامعه بسته درون و اجتماع پراکنده و بی ارتباط بيرون گشوده شده است. آزاد ترين نوع روزنامه نگاری است که در شرايط دشوار کنونی می توانيم داشت. گسترش دامنه خوانندگان آن به اين رسانه تازه امکانات بسيج کننده ای می دهد که از هر نظر به ياری ما خواهد آمد. جلوه گاه استعدادهائی است که در اوضاع و احوال کنونی صحنه ديگری برای نشان دادن خود ندارند. روزنامه نگاران بيشماری را پرورش خواهد داد که به غنی کردن روزنامه های چاپی کمک خواهند کرد؛ زيرا با همه جلا و درخشش روزنامه الکترونيکی، روزنامه ای که در شمار می آيد همان است که دست خواننده آن را لمس می کند و چشمش به سرتاسر آن می افتد.