سال پایه محاسبه شاخص تورم در ایران تغییر می‌کند

به روز شده:  13:30 گرينويچ - سه شنبه 08 ژانويه 2013 - 19 دی 1391
بانک مرکزی

بانک مرکزی به فواصل زمانی سال پایه آماری را تغییر می دهد

بانک مرکزی ایران از تغییر سال پایه آماری خبر داده و یک نماینده مجلس آمار رشد اقتصادی ارائه شده توسط رئیس جمهوری را نادرست دانسته است.

روز سه شنبه، ۱۹ دی (۸ ژانویه)، خبرگزاری کار ایران - ایلنا - به نقل از یک مقام بانک مرکزی گزارش کرد که طرح تجدید نظر در سال پایه شاخص های اقتصادی با موافقت مقامات ارشد دولت به مراحل پایانی رسیده و نتایج شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی بر اساس سال پایه جدید در آینده نزدیک اعلام خواهد شد.

علیرضا مقتدایی، مدیرکل آمارهای اقتصادی بانک مرکزی گفته است که هدف از طرح تغییر سال پایه در محاسبات مربوط به شاخص های آماری، بهبود روش ها و به روز آوری چارچوب های آماری است.

این مقام بانک مرکزی یادآور شده است که نخستین سال پایه آماری در ایران سال ۱۳۱۵ بوده که بعدها در سال های ۱۳۳۸، ۱۳۴۸، ۱۳۵۳، ۱۳۶۹، ۱۳۷۶ و سال ۱۳۸۳ تغییر یافته و قرار است سال ۱۳۹۰ به عنوان سال پایه جدید انتخاب شود.

آقای مقتدایی گفته است که در تدوین خصوصیات آماری در سال پایه جدید، تحولاتی که از سال ۱۳۸۳ در وضعیت جمعیتی و شرایط اقتصادی و اجتماعی ایران روی داده منظور می شود و تعدادی شهر و حوزه شهری جدید به مناطق شهری افزوده خواهد شد.

وی افزوده است که تغییر سلیقه مصرفی خانوار، تغییرات وزن نسبی کالاها در سبد مصرفی خانوار و نیازها و اجناس جدیدی که از زمان انتخاب سال پایه فعلی تا کنون بروز کرده در سال پایه جدید لحاظ خواهد شد.

از جمله مهمترین شاخص هایی که مبنای محاسبه آن در تغییر سال پایه تغییر خواهد یافت، شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی، و به عبارت دیگر، شاخص نرخ تورم است.

در گزارش آمارهای اقتصادی، معمولا یک سال به عنوان سال پایه در نظر گرفته می شود و تغییرات شاخص های آماری سال های بعد در مقایسه با این سال سنجیده و اعلام می شود. سال پایه به خصوص در مورد اعلام نرخ تورم استفاده گسترده دارد.

معمولا برای شاخص موردنظر در سال پایه رقم ۱۰۰ را در نظر می گیرند و تغییرات سال های بعد را در مقایسه با آن می سنجند. به عنوان مثال، با قرار دادن سال ۱۳۸۳ به عنوان سال پایه آماری، شاخص بهای کالاها و خدمات مصرفی در این سال ۱۰۰ قرار داده می شود و اعلام شاخص ۱۲۳ مثلا برای فروردین سال ۱۳۶۵ به این معنی است که بین این دو تاریخ، این شاخص ۲۳ درصد بیشتر شده و به عبارت دیگر، متوسط بهای اقلام مصرفی در این فاصله ۲۳ درصد افزایش داشته است.

لزوم تغییر سال پایه

تغییر در سال پایه معمولا به دلیل تغییراتی که در شرایط عمده اقتصادی روی می دهد ضرورت می یابد.

جدول مقایسه ای کالاها

هدف از تغییر سال پایه منظور کردن تغییرات در ترکیب و وزن کالاها و خدمات موجود در سبد خانوار است

به عنوان مثال، در محاسبه شاخص تورم قیمت کالاها و خدمات مصرفی، بهای اقلام تشکیل دهنده "سبد کالاها و خدمات مصرفی خانوار" در سال یا ماه مورد نظر محاسبه و با رقم مشابه در سال پایه مقایسه می شود. سبد کالاها و خدمات مصرفی خانوار شامل تعدادی از اجناس و خدماتی که یک خانواده معمولی در کشوری خاص از آنها بیشتر استفاده می کند و افزایش متوسط بهای این سبد، با در نظر گرفتن وزن نسبی اقلام مختلف در آن، نشان دهنده تورم قیمت هاست. در سال پایه، برای بهای متوسط کالاها و خدمات این سبد ۱۰۰رقم در نظر گرفته می شود.

در ایران، برای خانوارهای شهری و روستایی سبدهای جداگانه ای منظور می شود و به همین دلیل نیز، معمولا شاخص قیمت ها برای این دو گروه به صورت شاخص تورم قیمت ها در مناطق شهری و روستایی اعلام می شود.

در فرمولی که معمولا برای محاسبه شاخص تورمی از جمله توسط بانک مرکزی ایران به کار می رود، ترکیب و وزن نسبی اقلام منظور شده در سبد مصرفی خانوار در سال پایه برای سال های بعد نیز ثابت فرض می شودو تنها تغییر قیمت این اقلام مورد توجه قرار می گیرد.

طبیعی است که در طول زمان، ترکیب اقلام مورد مصرف خانوارها تغییر می یابد و برخی کالاها که قبلا وجود نداشته، یا مورد استفاده چندانی نبوده، جای مهمتری در سبد مصرفی خانوار به خود اختصاص می دهد و جایگزین کالاهای دیگری می شود که در طول این مدت، از اهمیت آنها کاسته شده است. هدف از تغییر دادن سال پایه، منظور کردن این تغییرات است.

مقامات بانک مرکزی گفته اند که تصمیم به تغییر سال پایه بر اساس بررسی مداوم بودجه خانوار اتخاذ می شود و اگر در این بررسی مشاهده شود که درمقایسه با سال پایه، تفاوت عمده ای در نوع و وزن اقلام مصرفی در سبد خانوار بروز کرده است، سال پایه تغییر می یابد و "به روز" می شود.

در مورد تورم قیمت ها، تغییر سال پایه باعث می شود تا تاثیر تورم قیمت ها بر شرایط اقتصادی خانوار به شکلی واقعی تر منعکس شود. در عین حال، عوض کردن سال پایه به معنی پیجیده تر شدن مقایسه تفصیلی تغییر قیمت ها در دوره قبل و بعد از تغییر سال پایه است.

آمار "نادرست" رئیس جمهوری

احمدی نژاد

به گفته یک نماینده مجلس آمار احمدی نژاد در مورد رشد اقتصادی ایران بدون منبع و"نادرست" است

درخبری دیگر در مورد اطلاعات آماری در ایران، یک نماینده مجلس از رئیس جمهوری خواسته است در ارائه آمار اقتصادی، منبع محاسبه این آمار را نیز ذکر کند.

به گزارش خبرگزاری مهر، غلامرضا تاجگردون، نایب رئیس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس، در مصاحبه با خبرگزاری مهر، با اشاره به اظهارات محمود احمدی نژاد که رشد اقتصادی جمهوری اسلامی را ۵.۲ (پنج و دو دهم درصد) اعلام کرده، گفته است که رئیس جمهوری مشخص نکرده است که این رقم در کجا محاسبه شده است.

آقای تاجگردون افزوده است: "توصیه می کنم آقای رئیس جمهور به این شکل و بدون منبع مشخص، آمار ندهد."

این نماینده مجلس گفته است که اطلاعاتی که مرکز آمار ایران و بانک مرکزی ارائه می کنند "به شدت دارای تناقض است" و با یکدیگر یکی نیست و اظهار داشته است که "فکر می کنم رقمی هم که رئیس جمهور برای رشد اقتصادی اعلام کرده، درست نباشد."

آقای تاجگردون، که زمانی معاون سازمان برنامه و بودجه بوده، گفته است که اطلاعات اساسی برای محاسبه نرخ رشد "موضوع محرمانه ای نیست که تنها عده ای از آن مطلع باشند" و افزوده است که در صورت مشخص شدن این اطلاعات، کارشناسان اقتصادی می توانند نرخ رشد را محاسبه کنند.

در این زمینه بیشتر بخوانید

موضوعات مرتبط

BBC © 2014 بی بی سی مسئول محتوای سایت های دیگر نیست

بهترین روش دیدن این صفحه بر روی آخرین مرورگر مجهز به CSS است. با اینکه مرورگر کنونی تان قابلیت نمایش سایت را دارد ولی امکان بهترین تجربه تصویری را به شما نمی دهد . لطفا در صورت امکان مرورگر خود را به آخرین نسخه ارتقا دهید.