هنوز پيکان چهل ساله خيابان های شهرهای ايران را در اختيار خود دارد
از ورود خبرنگارانی كه به دعوت نمايندگان مجلس ايران برای شركت در نشست هيات تحقيق و تفحص مجلس با مسئولان شركتهای خودرو سازی دعوت شده بودند، جلوگيری به عمل آمد.
هيات تحقيق وتفحص صنعت خودرو از خبرنگاران خواسته بود تا در وزارت صنايع و معادن حضور يابند و در جريان گفتگوهای اين هيات و نمايندگان شركتهای خودروسازی قرار گيرند.
شرکت های ايران به سوی تنوع توليد روی آورده اند
غلام حيدر ابراهيم بای سلامی، رئيس هيات تحقيق وتفحص مجلس، در اين باره گفته است "بحث تحقيق و تفحص پيچيده است و انعكاس آن نمی تواند جالب باشد و ممكن است سوالاتی در اين جلسه مطرح شود كه به پاسخهای طولاني نياز داشته باشد."
با وجود آنكه خبرنگاران از سوی مجلس دعوت شده بودند، نمايندگان شركتهای خودرو سازی تمايل داشتند آنان در جلسه حاضر باشند.
بيست و چهارم بهمن ماه سال 1380، طرح تحقيق وتفحص صنعت خودرو سازی در مجلس مطرح شده بود اما كار هيات تحقيق و تفحص با وقفه ای چهار ماهه در تيرماه سال جاری با معرفي اعضای آن آغاز شد.
موضوع اين طرح بررسی وضعيت صنعت خودروسازی در جنبه های كيفيت، محيط زيست، آلايندگی، خريدهای داخلي و خارجی، قطعه سازی و قراردادهای منعقد شده و خدمات پس از فروش اعلام شده است.
نخستين گام
چهاردهم مهرماه سال 1338، كارخانه جيپ به عنوان اولين واحد مونتاژ خودرو در ايران فعاليت خود را آغاز كرد.
پيش از آن كه دهه 1330 به پايان برسد، شركتهای ديگری نيز به توليد و مونتاژ خودرو، در ايران روی آورده بودند.
از جمله می توان از روترز، ليلاند، روور و امريكن موتور، دايملر- بنز، سيتروئن، ولوو، و ميتسوبيشی نام برد.
در آغاز دهه 1340، كارخانه ايران ناسيونال برای مونتاژ اتوبوس و مينی بوس تاسيس شد.
در سال 1346، اين شرکت خط توليد پيكان را با همکاری يک شرکت خودروسازی بريتانيايی راه اندازی كرد.
جهاردهم مهرماه سال 1338 کارخانه جيپ به عنوان اولين واحد مونتاژ خودرو در ايران فعاليت خود را آغاز کرد و تا پايان دهه 1330 چند شرکت ديگر هم وارد اين صنعت شدند
پشتيبانی دولت از صنعت خودرو در دهه پنجاه تمايل شركت های بزرگ خودروسازی جهان برای حضور در بازار ايران را افزايش داد.
شركتهای فيات، مزدا و جنرال موتورز از جمله شركتهايی بودند كه در آن سال ها وارد بازار مونتاژ خودرو در ايران شدند.
افزايش ناگهانی در آمدهای حاصل از صدور نفت از 2/6 ميليارد دلار در سال 1352 به 21 ميليارد دلار در سال 1353 تغييرات عمده ای را در صنايع خودرو سازی به همراه آورد.
در اين دوره، دولت شعار "يك پيكان برای هر ايراني" را در برنامه قرار داده بود و هر ساله بر ميزان توليد داخلی خودرو افزوده می شد.
در سال 1356، توليد خودرو در ايران به حدود 180 هزار دستگاه و واردات نيز به 91 هزار دستگاه رسيد.
توقف توليد
با وقوع انقلاب و در پی آن، جنگ با عراق، بسياری از شركت های فروش خودرو نمايندگی های خود را در ايران تعطيل كردند.
شركت های بزرگی چون ايران خودرو ملی شدند و واردات خودرو متوقف شد.
ميزان تقاضای داخلی برای خودرو به سرعت رو به افزايش بوده است
با آغاز جنگ، تمام امكانات كشور در خدمت جنگ در آمد و از جمله، توليد خودرو به شدت كاهش يافت.
در سال های جنگ، دولت به صورت محدود امكاناتی را برای ساخت اتوبوس و خودروهای سنگين فراهم كرد.
از جمله، در سال 1364، شركت ژاپني نيسان، با همكاری شرکت پارس خودرو، توليد پاترول را در ايران آغاز كرد.
تا سال 1367، به جز چند مدل خودرو خارجی وارداتی، كه عمدتا به وسيله دانشجويان ايرانی از خارج وارد می شد، خودروی ديگری در ايران توليد و عرضه نشد.
راه اندازی
در اوايل دهه 1370، تغييراتی در بخش خودرو بروز کرد و شركت های ايران خودرو و سايپا به مونتاژ مدل پژو ساخت فرانسه و پرايد ساخت كره جنوبی پرداختند.
در همين زمان، دولت برای تشويق سرمايه گذاران بخش خصوصی، به شركتها اجازه داد 5 تا 10 هزار دستگاه خودرو به صورت قطعات بزرگ وارد و در داخل مونتاژ كنند و بعد از آن به توليد همان خودروها بپردازند.
اين تلاش دولت برای جلب همكاری بخش خصوصی ناكام ماند.
تنها شركتی كه از اين راه وارد عرصه خودرو سازی كشور شد، شركت كرمان خودرو بود.
در اواسط دهه 70 دولت، چاره ديگری انديشيد و زمينه توليد قطعات خودرو را در داخل بنياد نهاد.
وقوع انقلاب و ملی شدن صنايع بزرگ داخلی و آغاز جنگ با عراق باعث کاهش شديد توليد خودرو داخلی و واردات خودرو از خارج شد
شركت های سايپا و ايران خودرو به سازمان دادن شركتهای مادر در زمينه قطعه سازی پرداختند.
سايپا شركت سازه گستر را پي نهاد و ايران خودرو به ايجاد ساپكو مبادرت ورزيد.
اين دو شركت هزاران قطعه ساز را گرد هم آورند تا بتوانند آنچه را در سر دارند عملی كنند.
حمايت دولت در اين عرصه كارگر افتاد و در فاصله يك دهه، ساخت بخش عمده ای از قطعات مصرفی خودروها در داخل صورت گرفته است.
توليد داخلی
اكنون بيش از 90 درصد قطعات خودروهای ايرانی در داخل توليد می شود.
البته برخي از اين قطعات هنوز از كيفيت مطلوبی برخوردار نيست و مشتريان از آنها ناراضی هستند.
در اين فاصله، دولت بيش از گذشته به دليل حمايت از خودروسازی داخلی مورد انتقاد قرار گرفته است.
فرسودگی خودروها عاملی در آلودگی هوای شهرهای ايران است
دو سال پيش نيز بحث واردات خودرو و اجازه ای كه مجلس به دولت برای اين امر داده بود، با مخالفت شرکت های خودروسازی مواجه شد.
اين اختلاف سرانجام به نفع خودروسازها حل و فصل شد و ممنوعيت واردات خودرو همچنان برجای مانده است.
در اين سال ها، اكثر كارشناسان بر دولت خرده گرفته اند كه بيش از حد لازم از خودروسازان داخلی حمايت می كند و به همين جهت، اين طفل چهل ساله هنوز كه هنوز است نتوانسته بر پای خويش بايستد.
به نظر کارشناسان، اين طفل به دليل حمايت دولت دوام آورده و اگر روزی حمايت دولت برداشته شود، به سرعت زمين خواهد خورد.
داود ميرخانی رشتی، دبير انجمن خودروسازان، می گويد "برخی افراد به جای عذرخواهی از سياست های نادرست تصميم گيران اقتصادی و صنعتی طی 40 سال گذشته، از توليد كنندگان طلبكار هستند و برای آنها خط و نشان می كشند. آنها فراموش كرده اند كه در سايه آن سياست ها بوده است كه اقتصاد كشور پيشرفت چندانی نداشته است."
همزمان، افزايش تقاضای داخلی باعث بالا رفتن قيمت توليدات عرضه شده در بازار داخلی شده است.
جديد و قديم
طی سال های گذشته، تقاضای زياد در بازار برای خريد خودرو باعث شده است شركت های خودروسازی در صدد تنوع بخشيدن به توليدات خود برآيند.
شرکت های خودروسازی دولتی، با همكاری شركت های كره ای، ژاپنی و فرانسوی، توانسته اند به بخشی از نياز بازار پاسخ گويند.
دولت با پيش فروش خودرو با قيمت هايی كه بسيار بالاتر از قيمت های جهانی است و با وضع تعرفه بالا بر واردات خودرو، هنوز در مقابل ورود خودرو خارجی به بازار ايران مقاومت می كند.
بازار ايران به حدود 500 هزار دستگاه خودرو درسال نياز دارد اما آمارها نشان می دهد كه حدود 350 هزار دستگاه خودرو در داخل توليد می شود
شركت ايران خودرو بعد از سال ها، در اواخر سال گذشته، خودروی سمند را به عنوان خودرو ملی به بازار فرستاد.
اين خودرو به دليل قيمت گزاف، هنوز نتوانسته جايی برای خود در بازار ايران دست و پا كند.
كارشناسان می گويند بازار ايران به حدود 500 هزار دستگاه خودرو درسال نياز دارد اما آمارها نشان می دهد كه حدود 350 هزار دستگاه خودرو در داخل توليد می شود هرچند شرکت های توليد کننده اميدوارند تا دو سال ديگر سطح توليد را به 500 هزار دستگاه در سال برسانند.
در نتيجه، بسياری از خوردوهای مورد استفاده در سطح شهرها بسيار فرسوده است که عاملی مهم در ايجاد آلودگی هوا محسوب می شود.
در اين ميان، پيكان 40 ساله، با اندك تغييراتی هنوز توليد می شود.
با وجود اين، پيکان هنوز طرفداران بسياری دارد و خيابان های شهرهای ايران در اختيار اين خودروی کهنسال است.
گفته می شود تا سه سال ديگر توليد اين خودرو متوقف خواهد شد.
