علی کیایی روزنامه نگار

	باستان شناس اردنی در زیر کلیسای جرجیس مقدس در رحاب پلکانی کشف کرد که به یک غار منتهی می شد

او پس از سه ماه کاوش، در زیر کلیسای جرجیس مقدس در رحاب پلکانی کشف کرد که به یک غار منتهی می شد. این غار هفت متر عرض و دوازده متر طول داشت. درون غار دو فضای مختلف دیده می شود؛ یک فضای زندگی روزمره در کناره ها و یک فضای دایره ای شکل میانی با سکوهای سنگی و محراب که ظاهرا برای عبادت مورد استفاده قرار می گرفته است. در گوشه ای از غار آب انباری تعبیه شده است که با جویی باریک به فضای میانی غار متصل می شود و آب شرب ساکنان غار را تامین می کرده است.

در غار چند سکه، چند سفالینه و چند صلیب آهنی پیدا شده است. بر روی سفالینه ها نام جرجیس به چشم می خورد و روی سقف غار نیز موزاییک نوشته ای هست که این طور خوانده می شود: "هفتاد نفر محبوب خدا و ملکوت". دکتر الحسین معتقد است از این غار در سال های ۳۳ تا ۷۰ میلادی به عنوان کلیسا استفاده می شده است. او می گوید احتمالا ساکنان این غار هفتاد نفر از مردم بیت المقدس بوده اند که مسیحی شده اند و بعد بر اثر تعقیب و شکنجه یهودیان و رومیان به این سمت گریخته اند و اولین کلیسای پنهانی را بنا کرده اند.

البته هنوز گروه بزرگی از باستان شناسان با او موافق نیستند. آنان می گویند قدیمی ترین کلیسای موجود کلیسایی مربوط به قرن سوم میلادی و تقریبا همسن کلیسای جرجیس مقدس است. از سویی دیگر موزاییک هایی مانند آنچه در این غار یافت شده است، معمولا در کلیساهای قرون پنج و شش میلادی مشاهده می شوند؛ و نتیجه می گیرند باید با یافته های دکتر الحسین با احتیاط مواجه شد. اما صرف نظر از نتیجه نهایی، این کشف چه اهمیتی دارد؟

باستان شناسی کتاب های مقدس ادیان سامی

در کتاب های مقدس ادیان سامی ماجراهایی تاریخی بیان شده است. در اغلب وقایعی که در متون مذهبی آمده است، تنها مراجع موجود، این کتاب ها هستند.

به همین دلیل کار باستان شناسان در این خلاصه شده بود که درباره حدس های باستان شناسانه ای که بر مبنای متن های مذهبی به ذهن می رسد تحقیق کنند.

بر همین اساس در خاورمیانه حفاری هایی شده و بعضی از آن ها به نتایج قابل توجهی هم رسیده اند. اما در مواردی هم حدس ها به جایی نرسیدند. تا جایی که در چند دهه اخیر گروهی از باستان شناسان به طور جدی به دقت و صحت موارد تاریخی مذکور در متن های مقدس شک کردند.

بحث های کلامی نیز از دیرباز عده ای از دانشمندان الاهیات را به این سمت سوق داده بود که روایات کتاب های مقدس نه به منظور اطلاع رسانی تاریخی، که به منظور اندرز دادن ذکر شده اند.

با این مقدمات، تئوری های باستان شناسانه نو پدید آمدند. مثلا ایسرائل فینکلستاین و نیل آشر سیلبرمن مدعی هستند ماجراهای ابراهیم، یعقوب، سفر خروج و بنی اسرائیل و حکومت داوود و سلیمان به شکلی که در کتاب مقدس یهودیان و مسیحیان ذکر شده است، هرگز رخ نداده است. نتیجه این ادعا می تواند این باشد که دیگر نمی توان به کتب مقدس به عنوان مراجع دقیق تاریخی نگریست.

تاریخ گمشده

بعضی باستان شناسان مدعی هستند ماجراهای ابراهیم، یعقوب، سفر خروج و بنی اسرائیل و حکومت داوود و سلیمان به شکلی که در کتاب مقدس یهودیان و مسیحیان ذکر شده است، هرگز رخ نداده است.

تاریخ نگارانی هم که به طور خاص در مورد زمان ظهور ادیان سامی تحقیق می کرده اند، مشکلی داشتند. تمام گزارش هایی که از دو یا سه قرن نخست حیات این ادیان در دست بود، از مراجع درون دینی بود.

ظاهرا گزارشی مصری از موسی و خروج بنی اسرائیل، یا گزارشی رومی از عیسی و شورش پیروانش در بیت المقدس در دست نیست. در واقع متنی در دست نداریم که با فاصله ای کمتر از یک قرن از موسی و عیسی و در مورد آن ها تالیف شده باشد.

اگر بپذیریم که ممکن است مومنان هر دین راویان بی طرف شکل گیری آن دین نباشند، هر دینی در آغاز خود دهه ها و گاه قرن های گمشده ای دارد.

حلقه های نامطلوب

در قرن بیستم اتفاقات باستان شناسانه ای باعث شد این شک ها جدی تر و عمیق تر شوند. باستان شناسان در دهه ۵۰ میلادی در اطراف بحرالمیت جایی یافتند که نامش "خرابه های قـُمران" بود. در قمران متن هایی پیدا شد که مربوط به دهه اول یا دوم میلادی بود. این متن ها با متن های مسیحی و یهودی موجود اختلاف داشت. در بعضی از این متن ها صحبت از شخصیتی بود، که در بعضی جهات بسیار شبیه عیسی و در بعضی جهات دیگر با او متفاوت بود. حلقه گمشده یافته شده بود، اما نه آن حلقه مطلوبی که همه به دنبال آن بودند.

پیش تر، در دهه ۴۰ میلادی نیز در نجع حمادی در مصر، چوپانی تصادفا متن هایی از این زمان یافته بود که تا حد زیادی شبیه این متن ها بودند، اما تاثیر فرهنگ و زبان یونانی بر آن ها آشکار بود. بعضی متن های نجع حمادی با متن های وادی قمران مشترک بودند و در بعضی به وضوح از عیسی نام برده شده بود، اما عیسایی نسبتا متفاوت با آن که مسیحیت معرفی می‌کند.

در این سال ها آن گروه از تاریخ نگاران و دین پژوهان که تنها شواهد بسیار قوی را معتبر می دانند و به شواهد درون دینی اعتماد نمی کنند موضع محکم تری یافته اند. شواهدی تاریخی که نشان می دهد می‌توان در روایات متن های مذهبی از دوران ظهور ادیان نیز شک کرد.

اکنون می توان اهمیت کشفیات غار رحاب را دریافت. اگر در این غار شواهدی یافت شود که نشان دهد مسیحیت به شکل فعلی یا شکلی نزدیک به آن در قرن اول نیز موجود بوده، موضع مومنان مسیحی در برابر این تاریخ نگاران تقلیل گرا تحکیم می شود. این یعنی پس از شش دهه، شواهد علمی روی خوشی نیز به مومنان نشان داده است.

اهمیت بین الادیانی

از سویی دیگر، معمولا مسیحیان در سرزمین های عرب زبان، به دیده غریبه نگریسته شده اند. یافتن چنین شواهدی می تواند موضع مسیحیان عرب را در این مورد که سرزمین های عرب زبان سرزمین مادری آنان است و مسیحیت در این سرزمین ها پدیده ای وارداتی نیست تقویت کند.