آیتماتوف یکی از محبوب‌ترین و پرخواننده‌ترین نویسندگان شوروی سابق بود

نویسنده‌ای که "صدای قرقیزستان" خوانده می‌شد، ماه گذشته به خاطر همکاری در تولید فیلمی مستند، به شهر غازان سفر کرده بود. در جریان کار فیلمبرداری به بیماری ذات الریه دچار شد و روز ۱۶ ماه مه برای درمان به بیمارستانی در شهر نورنبرگ (آلمان) فرستاده شد.

آیتماتوف یکی از محبوب‌ترین و پرخواننده ‌ترین نویسندگان اتحاد شوروی (سابق) بود و برخی از رمان‌ها و داستان‌های او به بیش از ۱۵۰ زبان (از جمله زبان فارسی) ترجمه شده است.

لویی آراگون نویسنده نامی فرانسوی نخستین داستان معروف آیتماتوف به نام جمیله را "زیباترین داستان عشقی جهان" دانسته بود.

این داستان زیبا را آیتماتوف در سال ۱۹۵۸ و پس از خاتمه تحصیل در "انستیتوی ادبی گورکی" در مسکو نوشت. داستان جمیله در فاصله‌ای اندک معروفیت بسیاری پیدا کرد، به زبان‌های بسیار ترجمه شد و از روی آن فیلم سینمایی تهیه شد.

قرقیزستان در تدارک سال آیتماتوف

چنگیز آیتماتوف در ۱۲ دسامبر ۱۹۲۸ در روستای شکر در منطقه مرزی کنونی میان قزاقستان و قرقیزستان زاده شد. دولت قرقیزستان امسال را "سال آیتماتوف" نام داده است و قصد دارد مراسم هشتادمین سالگرد این مهمترین نویسنده کشور را با شکوه فراوان برگزار کند.

آیتماتوف به میهن خود قرقیزستان عشق می‌ورزید. این اقلیم در اوایل قرن بیستم سرنوشتی شگرف را تجربه کرد. سرزمینی که هنوز ساختارهای سنتی قبیله‌ای در آن حاکم بود، با پیوستن به "اتحاد شوروی" ناگهان به روی ظواهر تمدن مدرن و تکنولوژی هسته‌ای آغوش باز کرد

آیتماتوف علاوه بر آفرینش ادبی به فعالیت‌های سیاسی نیز می‌پرداخت و سال‌ها سفیر کشور خود در کشورهای غربی بود.

آیتماتوف در اتحاد شوروی سابق عضو حزب کمونیست و مدتی نیز از اعضای شورای عالی دولت شوروی بود. او در آثار خود در چارچوبی محدود و با زبانی "سربسته" از نظام شوروی انتقاد می‌کرد. با شروع جنبش نوگرایی در دهه ۱۹۸۰ او از یاوران میخائیل گورباچوف شد و از جنبش اصلاحات سیاسی حمایت کرد.

بومیان سرگشته در جامعه مدرن

آیتماتوف به میهن خود قرقیزستان عشق می‌ورزید. این اقلیم در اوایل قرن بیستم سرنوشتی شگرف را تجربه کرد. سرزمینی که هنوز ساختارهای سنتی قبیله‌ای در آن حاکم بود، با پیوستن به "اتحاد شوروی" ناگهان به روی ظواهر تمدن مدرن و تکنولوژی هسته‌ای آغوش باز کرد.

آیتماتوف در برخی از آثار درخشان خود مانند "روزی به درازای این قرن" این روند را برای بومیان زاد و بوم خود، سرگذشتی سخت و دردناک تصویر کرده است. مردم گیج و سرگشته در توفان صنعت و تکنیک، بیرحمانه از رگ و ریشه خود جدا می‌شوند. ظواهر دنیای مدرن، هویت اصیل و فرهنگ مألوف بومیان را بر باد می‌دهد، و آنها را عریان و غارت‌زده بر جای می‌گذارد. انسان پرورده فرهنگ بومی، در دیار خود احساس غربت و گمشدگی می‌کند.

سبک متمایز آیتماتوف آمیزش درونمایه‌های افسانه‌ای و اسطوره‌ای زاد و بوم خود با شگردهای نوین روایت ادبی است

دولتمردان و کارگزاران صنعتی به پیامدهای دردناک آوار صنعت مدرن بر فرهنگ سنتی توجه ندارند، اما این دگرگونی بر روان انسان‌ها زخمی عمیق و درمان ناپذیر بر جای می‌گذارد. انتقاد از تجمل‌پرستی و مصرف‌گرایی که عوارض جوامع مدرن شهری است، از درونمایه‌های آشنای آثار آیتماتوف است.

سبک متمایز آیتماتوف آمیزش درونمایه‌های افسانه‌ای و اسطوره‌ای زاد و بوم خود با شگردهای نوین روایت ادبی است. برخی از داستان‌های او سبک رسمی دولت شوروی موسوم به "رئالیسم سوسیالیستی" را با دیدگاه شاعرانه تلفیق کرده‌ است.

از روی برخی از داستان های آیتماتوف مانند "کشتی سفید" و "معلم اول" فیلم سینمایی تهیه شده است.

بسیاری از آثار معروف آیتماتوف مانند جمیله، "الوداع گل ساری"، رؤیای یک بچه گرگ و "روزی به درازای یک قرن" به فارسی نیز ترجمه شده است.