سینا سعدی

	نمای بخشی از طرح روی جلد کتاب فرهنگ آثار ایرانی-اسلامی

در این جلسه مهدی فیروزان، رضا سید حسینی، احمد سمیعی گیلانی وعلی آل داوود درباره نحوه پدید آمدن و محتوای فرهنگ آثار که از سوی انتشارات سروش منتشر شده سخن گفتند.

پیش از انتشار فرهنگ ایرانی – اسلامی که تألیف مؤلفان ایرانی است، بخش ترجمۀ کتاب فرهنگ آثار که به آثار جهانیان بویژه اروپاییان اختصاص دارد، و بیشتر ترجمه Dictionnaire des Œuvres است در شش جلد از سوی انتشارات سروش منتشر شده بود.

بخش ترجمۀ فرهنگ آثار زیر نظر رضا سید حسینی و بخش تألیف آن که به آثار ایرانی – اسلامی اختصاص دارد، زیر نظر احمد سمیعی گیلانی انتشار یافته است.

علی اصغر محمد خانی، معاون فرهنگی شهر کتاب که جلسه را اداره می کرد، پیش از آنکه سید حسینی آغاز سخن کند گفت، جلد نخست فرهنگ آثار ایرانی – اسلامی که از حرف الف تا پ را در بر دارد، به معرفی 747 کتاب پرداخته است.

مهدی فیروزان مدیر عامل شهر کتاب نیز که در زمان شروع پروژه ترجمه و تألیف فرهنگ آثار، مدیر عامل انتشارات سروش بود، در سخنان کوتاهی فرهنگ آثار را مرجع مطالعاتی ارزشمندی دانست که لازم است جدا از مبحث اقتصادی برای ناشر فرهنگ آثار، مطبوعات از آن غفلت نکنند. وی از رسانه ها خواست که در معرفی کتاب بکوشند.

قرار بود آثار ایرانی – اسلامی هم در همان فرهنگ ترجمه بیاید ولی چون وی به دلیل اینکه مخاطبان این دو اثریکی نبودند، از ابتدا با این کار مخالف بود ، پیشنهاد کرد که برای آن حساب جداگانه ای باز کنند   سمیعی گیلانی

سپس رضا سید حسینی که بخش ترجمۀ فرهنگ شش جلدی فرهنگ آثار زیر نظر او منتشر شده، در سخنانی از شکل گیری پروژۀ ترجمۀ فرهنگ آثار سخن گفت و یادآور شد که هفت هشت سالی طول کشیده تا حدود چهل مترجم و چند ویراستار گرد هم آمده و کار سامان گرفته است.

وی یادآوری کرد که به هنگام ترجمۀ فرهنگ آثار متوجه شدند که از بین 15 هزار مطلب، فقط 200 مطلب مربوط به ایران و اسلام وجود دارد. احمد سمیعی گیلانی این امررا به کم اعتنایی یا حتی بی اعتنایی نویسندگان اروپایی نسبت به آثار ایرانی و اسلامی تعبیر کرد. به همین جهت همه به این نتیجه رسیدند که بهتر است، مطالب مربوط به فرهنگ ایرانی – اسلامی به صورت تألیفی و جداگانه انتشار یابد.

آقای سمیعی گیلانی درباره فرهنگ آثار ایرانی – اسلامی گفت، نخست قرار بود آثار ایرانی – اسلامی هم در همان فرهنگ ترجمه بیاید ولی چون وی به دلیل اینکه مخاطبان این دو اثریکی نبودند، از ابتدا با این کار مخالف بود ، پیشنهاد کرد که برای آن حساب جداگانه ای باز کنند.

او تآکید کرد که به نظرش، معرفی اثر، از معرفی پدید آورنده یا به تعبیر او "اثر آفرین" اهمیت بیشتری دارد و گفت: اینکه ما آثار را بطور مستقل معرفی کنیم اهمیتش برای ارتقای سطح فرهنگی جامعه خیلی بیشتر است تا معرفی اثر آفرین. و این حادثۀ خجسته ای بود که در فرهنگ آثار شش جلدی پدید آمد و طلیعه ای شد برای فرهنگ آثار ایرانی – اسلامی.

درباره محتوای کتاب آقای سمیعی یاد آور شد که این فرهنگ همه رشته های علوم و معارف انسانی را در بر دارد. با وجود این کتابهای مهمی هست که در این فرهنگ معرفی نشده اند. مثلا هم اکنون پژوهشگاه علوم انسانی دست اندرکار انتشار فرهنگ خاورشناسان است که تا کنون دو جلد از آن منتشر شده و این فرهنگ نشان می دهد که خاورشناسان چه اندازه در زمینۀ فرهنگ ایرانی و اسلامی کار کرده اند.

آقای سمیعی گفت: ما متاسفانه امکان آن را نداشتیم که آنها را در فرهنگ آثار بیاوریم.

سمیعی از سخنان خود چنین نتیجه گیری کرد که نباید از هیچ فرهنگی انتظار داشت که کامل و بی نقص باشد ولی باید انتظار داشت که اطلاعات آن درست و موثق باشد.

وی سپس به سطح کار فرهنگ آثار ایرانی – اسلامی پرداخت و یاد آور شد که در هر دانشنامه ای غث و سمین (بد و خوب) هست و گفت: مطالب فرهنگ آثار نیز غث و سمین دارد ولی هیچ مطلبی از سطح معقول پایین تر نیست.

آخرین سخنران درباره فرهنگ آثار علی آل داوود بود که خود یکی دیگر از دست اندرکاران انتشار فرهنگ آثار است. وی در سخنانش گفت که ما دائرة المعارف نیستیم و تشکیلات آن را هم نداریم بلکه کارمان را فقط با سماجت دنبال کرده ایم.

هفت هشت سالی طول کشیده تا حدود چهل مترجم و چند ویراستار گرد هم آمده و کار کتاب' فرهنگ آثار'سامان گرفته است   رضا سید حسینی، مترجم

او توضیح داد که مداخل اولیه فرهنگ آثار را پرویز اذکایی به سفارش انتشارات سروش انتخاب کرد که به دو سه هزار عنوان می رسید اما این فهرست از حیث مطالعات ایرانی در دوران جدید ناقص بود یا قابل ملاحظه نبود.

آقای آل داوود افزود: بنابراین از خود نویسندگانی که مورد قبول ما بودند دعوت کردیم که مداخل بیشتر را به ما معرفی کنند. مداخلی که اینان معرفی کردند به کتاب افزوده شد.

او یادآور شد: در ایران تعداد مولفانی که دائرة المعارف نویس باشند، خیلی اندک است. به این خاطر انتقاداتی ممکن است به کتاب فرهنگ آثار وارد باشد که علت آن فقر علمی ایران است.

آخرین سخنران این نشست همچنین گفت: ما افراد نام آور زیاد داریم ولی دائرة المعارف نویسی ويژگی هایی دارد که همه از عهدۀ آن بر نمی آیند. نویسنده دائرة المعارف باید به موضوع کاملا مسلط باشد، آخرین اطلاعات را در زمینه کار خود داشته باشد و مهمتر از همه موجز نویس باشد.

آقای آل داوود ضمن اشاره به اینکه هنوز در زبان عربی چنین اثری پدید نیامده، یاد آور شد که در جلد اول فرهنگ آثار 90 نویسنده مطلب نوشته اند.

علی آل داوود گفتّ ما سعی کردیم به تمام رشته هایی که در دنیای اسلام رایج بوده از منطق تا ریاضیات بپردازیم.

وی در پایان سخنان خود به طنز از کتاب « خود مشت مالی » باستانی پاریزی یاد کرد و گفت: حالا من یک خود مشت مالی بکنم؛ چون این کار 14 سال طول کشیده و با مسائل زیادی مواجه بوده ایم، یکدستی لازم در همه جای کتاب به چشم نمی خورد.

گاهی هم ممکن است یک کتاب مهم از چشم ما افتاده باشد و به غیر از اینها ایرادات دیگری هم به کتاب وارد باشد. در ضمن جلد دوم کتاب هم آماده است و چون تمام تفسیرها و تمام تاریخ ها با حرف ت شروع می شود، این جلد خیلی مفصل شده و فقط حرف ت را در بر دارد.