داريوش محمدپور مدير حلقه وبلاگی ملکوت

	نويسنده کتاب بخشی از مؤلفه‌های بسيار چشمگير وبلاگستان فارسی را که همانا ابراز بی‌پرده عقايد شخصی نويسندگان آن است به خوبی بررسی کرده است

اما شايد تعبير صحيح‌تر اين باشد که بگوييم، نخستين بار است که در کتابی، بخش‌های زيادی از تعدادی از وبلاگ‌های فارسی به انگليسی ترجمه می‌شود.

اين کتاب ۳۶۵ صفحه‌ای هشت فصل دارد و سه صفحه مختصر شامل يادداشت‌های هر فصل. اما کتاب متأسفانه مقدمه‌ای ندارد که در طی آن نويسنده توضيحی درباره شيوه کارش ارايه کرده باشد.

بخش عمده‌ کتاب حاوی ترجمه‌هايی از شمار نسبتاً زيادی از وبلاگ‌های فارسی است که در واقع به منزله شاهد و مستندی بر يادداشت‌های کوتاهی هستند که نويسنده در خلال اين ترجمه‌ها می‌آورد. وبلاگ‌های برگزيده شده، در واقع برشی از وبلاگستان فارسی است که اهداف نويسنده و عقايد او را تأييد می‌کنند.

در نخستين صفحه کتابی که به همت انتشارات پورتوبلو در اکتبر ۲۰۰۵ در انگلستان به چاپ رسيده است، تنها يک بند مختصر درباره نويسنده‌ کتاب آمده است که توضيح دقيقی درباره سوابق تحصيلی يا دستيافت‌های علمی نويسنده نمی‌دهد.

خواننده تنها درمی يابد که نسرين علوی در ايران به دنيا آمده است و سال‌های نخستين زندگی را در ايران گذرانده و پس از اتمام تحصيلات دانشگاهی در انگلستان و مدتی کار در زمينه‌های علمی به ايران باز می‌گردد تا برای يک سازمان غير دولتی کار کند. اما اکنون او در انگلستان زندگی می‌کند.

در ميان وبلاگ‌هايی که در اين کتاب از آن‌ها نقل قول شده است، نام وبلاگ‌های مشهوری چون سردبير: خودم ، روزنگار سينا مطلبی، وب‌نوشت ابطحی، بهنود ديگر ، زن نوشت، شادی شاعرانه ، الپر و پاره‌ای ديگر از وبلاگ‌های فعال وبلاگستان فارسی، چه در بلاگ‌اسپات يا پرشين بلاگ يا وبلاگ‌های به اصطلاح دات کام به چشم می‌خورد.

اما نويسنده در متن کتاب از معيار گزينش اين وبلاگ‌های خاص سخنی نمی‌گويد. علی الظاهر بايد معيار انتخاب پر مخاطب بودن اين وبلاگ‌ها باشد، اما گاهی اوقات مطالبی از وبلاگ‌هايی نقل شده‌اند که متوسط ويزيتور آن‌ها در روز حتی پايين‌تر از پنجاه تا است. در نتیجه اين تصور به وجود می‌آيد که بعضی از وبلاگ‌ها به طور تصادفی و در راستای چهارچوب قبلی کتاب انتخاب شده‌اند.

وبلاگ نوشتن کاغذی

سر فصل‌های کتاب عناوين زير را دارند:
1. يک جامعه‌ی مجازی
۲. انقلاب، جنگ و مخالفت
۳. بزرگداشت‌ سانسور شده‌ها
۴. ملتی از انقلابيون ثابت قدم
۵. زنان بی‌حجاب مجازی
۶. رسانه‌ی مجازی
۷. انتشار اخبار
۸. يک ربع قرن بعدتر

بر اساس اين سرفصل ها می‌توان تشخيص داد که نويسنده، بيش از آن‌که بخواهد صرفاً بر مقوله‌ وبلاگستان به منزله‌ی يک پديده‌ نوظهور در پنج ساله اخير با توجه به تعريفی روشن از مقوله‌ وبلاگ و کارکرد آن تکيه کند، از مطالب انعکاس يافته در وبلاگ‌ها استفاده کرده است تا تحليل خود را درباره‌ جامعه امروز ايرانی، به خصوص جوانان ايرانی، ارايه دهد. در واقع کار او نوعی تحليل محتوا ست.

اگر بخش‌های مختلف ترجمه شده از وبلاگ‌ها و يادداشت‌های افزوده مؤلف را در حاشيه‌ اين يادداشت‌ها کنار هم بگذاريم، می توانيم بگوييم که نويسنده خود در عمل وبلاگی ديگر نوشته است با اين تفاوت که از خصلت اينترنتی بودن وبلاگ فاصله گرفته است.

در چنبره پيشفرض های سياسی

نويسنده در سراسر کتاب، تفسير و برداشت گسترده ای از وبلاگ دارد. در نتيجه، گاهی مطالبی را از سايت‌هايی خبری، مانند گويا، به عنوان مطالب وبلاگ‌ها می ببينيم (به عنوان مثال، يادداشت‌های طنز ابراهيم نبوی در گويا، نوشته‌های وبلاگی تلقی شده‌اند). نويسنده، بدون اين‌که به مباحث دقيق‌تر نظری درباره‌ وبلاگ‌ها، تعريف وبلاگ، انواع وبلاگ‌ها و غيره بپردازد، مستقيماً طرحی از تاريخ معاصر ايران از ديد خود ارایه می‌دهد و در ميان آن‌ها نقل قول‌های فراوانی از وبلاگ‌های مختلف را در تأييد مدعيات خود می‌آورد.

شايد اگر در عمل اين پيش‌فرض‌ها هم وجود نمی‌داشت، می‌شد به تصوری وسيع‌تر و جامع‌تر از جامعه‌ی وبلاگ‌نويس ايرانی رسيد. در وضع فعلی، کتاب فاقد يک ديد بی‌طرفانه نسبت به مسايل ايران است.

چيزی که بيش از همه در نقل قول‌های اين کتاب به چشم می‌خورد انتقادهای تند عليه حاکميت فعلی ايران است. سايه سياست بر عمده‌ روايات نقل شده در اين کتاب سنگينی می‌کند. نويسنده کتاب آشکارا نگاهی منفی به حاکميت جمهوری اسلامی دارد و از هيچ فرصتی برای نقد صريح يا تلويحی آن فروگذار نمی‌کند.

شايد به دليل فقدان چهارچوب و تعريفی روشن از وبلاگستان در اين کتاب است که نويسنده هيچ اشاره‌ای به نويسندگان، فيلسوفان، شاعران و فيلم‌سازانی که به وبلاگ‌نويسی روی آورده‌اند نمی‌کند.

نهاد ناآرام وبلاگستان

نويسنده کتاب بخشی از مؤلفه‌ها و مشخصه‌های بسيار چشمگير وبلاگستان فارسی را که همانا ابراز بی‌پرده عقايد شخصی نويسندگان آن است به خوبی بررسی کرده و انعکاس نسبتاً خوبی از آن‌ها ارايه کرده است که البته تمامی اين‌ها به نحوی از انحاء اشارات و اقتضائاتی سياسی دارند.

نويسنده‌ کتاب هيچ ترتيب و توالی تاريخی برای مطالب‌اش قايل نشده است (که لزوماً نقيصه‌ای برای کتاب به شمار نمی‌رود). در همان صفحات نخستين کتاب، خواننده با اخبار مربوط به بازداشت سينا مطلبی مواجه می‌شود. شايد بهتر بود نويسنده‌ی سير تحول وبلاگستان را به صورت پديده‌ای طبيعی بررسی می‌کرد تا اين‌که تنها برشی از وبلاگستان را برای تأييد نگاه خود انتخاب کند.

گستره تاريخی مطالب نقل شده از وبلاگ‌ها، عمدتاً در فاصله‌ی سال‌های ۲۰۰۲ تا ۲۰۰۵ است، اما توضيحات و يادداشت‌های نويسنده گاهی اوقات حتی به بيش از صد سال پيش باز می‌گردد (به عنوان مثال اوايل فصل دوم کتاب حکایت نسبتاً مفصلی از هاوارد بسکرويل آمريکايی دارد که در کنار ستارخان جنگيده است). نويسنده با مقدماتی که در ابتدای هر فصل می‌آورد، تلاش می‌کند تا مطالب ترجمه شده را در يک بستر تاريخی، فرهنگی و سياسی خاص معنا کرده و به آن‌ها در همان چهارچوب موضوعيت بدهد.

خواننده‌ کتاب، ناخودآگاه به اين حس می‌رسد که وبلاگستان فارسی يک نهاد مخالفت آرام در زير پوست جامعه‌ی ايرانی است که تجويزها و تحکم‌های حکومتی را بر نمی‌تابد. در عين اين‌که ممکن است بخشی از اين تصور درست باشد، اما نويسنده به آن تنوع وبلاگستان توجهی ندارد چنانکه از گروههايی از وبلاگ‌نويسان که عقايدی درست مخالف سخنانی دارند که او در اين کتاب روايت کرده يادی نمی کند. در حالی که وبلاگ‌نويسان مذهبی و حزب‌اللهی هم بخشی از همين فضای وبلاگستان هستند.

تاريخ امروز ايران به روايت وبلاگستان

نويسنده در جای جای کتاب، شرح و روايتی از تاريخ معاصر ايران به دست می‌دهد که در جای خود برای خواننده‌ غربی درخور توجه و شايد آموزنده است. در اين ميان، مسايلی چون جنبش مصدق، ملی شدن نفت، ماجرای هجده تير، گروه‌های امر به معروف و نهی از منکر، موضوع حجاب، سکس، مشکلات روزنامه‌نگاران و تعطيلی مطبوعات، قتل‌های زنجيره‌ای، زندانيان سياسی، انتخابات رياست جمهوری، فيلتر وبلاگ‌ها، دستگيری وبلاگ‌نويسان و غيره در کانون توجه نويسنده قرار دارند.

به يک تعبير، می‌توان گفت، نويسنده ديدگاه‌های مختلف وبلاگ‌نويسان متفاوت را در کنار هم نهاده است تا به يک تصوير يکپارچه از ايران برسد. اما به عنوان مثال اگر کسی تنها وبلاگ حسين درخشان يا تنها وب‌نوشت ابطحی را بخواند، به چه تصويری از ايران می‌رسد؟ داوری نويسنده درباره ايران و وبلاگستان، برای خواننده غربی که شايد هيچ وسيله‌ ديگری برای مشاهده مستقيم وبلاگستان ندارد، تصويری يکپارچه و مونوليت از ايران به دست می‌دهد و در عمل چشم از بسياری تفاوت‌های ظريف و تکثرهای واقعی وبلاگستان فرو می‌بندد.

اين کتاب در عين اين‌که می‌تواند فرصتی خوب برای معرفی وبلاگستان فارسی به خوانندگان غربی باشد، فاقد رويکردی آکادميک و دقيق است و بيش از هر چيز خصلتی ژورناليستی دارد که گاه با يکجانبه نگری نيز همراه می‌شود.

سياست زدگی در ترجمه و تفسير

به عنوان نمونه، در سراسر کتاب، هر بار نويسنده از "ولايت فقيه" ياد می‌کند (که يا در اشاره به آيت الله خمينی يا آيت‌الله خامنه‌ای است)، تقريباً بلا استثناء ترجمه‌ای را آورده است که بيانگر ديد آشکارا انتقادی او به ولايت فقيه است. نویسنده ولی فقيه را چنين ترجمه کرده است: "نماينده خدا بر روی زمين" [The representative of God on earth].

شايد در عمل، اين تصور به وجود آمده است و در سياست هم چنين اقتضائاتی برای ولايت فقيه وجود داشته باشد، اما چنين ترجمه‌ای تنها ساده سازی و کليشه ساختن تصوير ولايت فقيه است. اين ترجمه، از متن وبلاگ‌ها هم نقل نشده است، بلکه عبارت خود نويسنده است.

	سايه سياست بر عمده‌ روايات نقل شده در اين کتاب سنگينی می‌کند

نمونه‌ی ديگر، تفسيری است که نويسنده از شعر "بن بست" شاملو ارايه می‌دهد. نويسنده پيش از نقل کامل ترجمه‌ شعر شاملو (دهانت را می‌بويند . . .)،‌ چنين آورده است:

"در سال‌های نخستين انقلاب، پليس امر به معروف و نهی از منکر برای پياده ساختن احکام تازه به خيابان فرستاده می‌شدند. چنان که شاعر برجسته‌ ايرانی احمد شاملو در شعر «بن بست‌» اش (۱۹۷۹) آورده است، افراد پليس امر به معروف و نهی از منکر اگر شک می‌بردند که الکل نوشيده‌ای، دهانت را می‌بوييدند و هر کس را که کتاب‌های ممنوعه، نوار موسيقی يا فيلم داشت؛ يا اگر کسی را در انظار عموم در حال بوسيدن ديگری می‌ديدند مجازات می‌کردند؛ و گاهی اوقات لبان زنان را به خاطر داشتن روژ لب، با تيغ می‌بريدند (اشاره به: و تبسم را بر لب‌ها جراحی می‌کنند)." (ص ۹۳ متن انگليسی).

اين عبارات، اگر ترجمه‌ بخشی از يک وبلاگ می‌بود چندان جلب توجه نمی‌کرد. اما وقتی نويسنده‌ کتاب، چنين اظهار نظری را در کنار نوشته‌های ساير وبلاگ‌ها به قلم خود می‌آورد، تنها تفسير شخصی خود را از شعری از شاملو به دست می دهد که چندان هم معلوم نيست به طبع شاملو يا خوانندگان او خوش بيايد.

سياست‌زدگی مفرط کتاب، باعث شده است که نويسنده عملاً از برخی اتفاقات جاری در وبلاگستان چشم‌پوشی کند و تنها به مواردی بسنده ‌کند که به نحوی اقتضائات سياسی دارد. به عنوان مثال، مقوله‌ی "ابتذال در وبلاگستان" که سيد رضا شکراللهی، عليرضا دوستدار و حسين درخشان درباره‌ آن به تفصيل بحث کرده‌اند و بازتاب وسيعی در وبلاگستان داشت. اما در عوض وقتی صحبت از شجريان می‌شود و جفاهايی که بر او رفته است، نويسنده به سادگی می‌نويسد که شجريان به ندرت در ايران کنسرت می‌دهد و آن را به اختناق فضای اجتماعی ايران ربط می‌دهد.

تصويری سياه و سفيد

از جمله‌ نکات مثبت کتاب، نقل قول‌های مستقيم از بسياری از وبلاگ‌ها در زمينه‌های متفاوت است که تصويری از تصورات جوانان وبلاگ‌نويس ايرانی را برای جامعه‌ی غربی در زمينه‌ی موضوعات مختلف ارايه می‌دهد.

در ذيل اکثريت قريب به اتفاق اين نقل قول‌ها، آدرس اينترنتی وبلاگ و تاريخ مطلب ذکر شده است. با اين‌حال، نقل‌ قول‌هايی در کتاب وجود دارد که تنها نام يک وبلاگ به انگليسی نقل شده است بدون هيچ آدرسی. در نتيجه رديابی مطلب برای خواننده بسيار دشوار می‌شود.

با توجه با الگو و روشی که نويسنده در کار خود اختيار کرده است، بايد گفت که شايد نويسنده به هدف خود رسيده و توانسته است آن تصويری را که از ایران می‌بیند به خواننده غربی منتقل کند. اما، اين تصوير، تصويری کامل نيست و لزوماً تمام چهره ايران از پنجره وبلاگستان نيست.

در نهايت، بايد گفت اين کتاب نخستين گام است برای معرفی دقيق‌تر وبلاگ‌نويسان ايرانی و دغدغه‌های‌شان که خواننده غربی را متوجه حضور و وجود نسلی متفاوت در ايران می‌کند. با اين احوال، نويسنده‌ کتاب در فاصله گرفتن از يک فضای فکری سياه و سفيد ناتوان مانده است و نتوانسته تصويری متکثر از وبلاگستان فارسی عرضه کند.

مشخصات کتاب:

We Are Iran
Published by Portobello Books Ltd 2005
Copyright Nasrin Alavi 2005
ISBN 1 84627 001 4