13:14 گرينويچ - شنبه 18 نوامبر 2006 - 27 آبان 1385
هزار سال غزل فارسی
از زمان رودکی تا به امروز، در ميان قالبهای کلاسيک قصيده، غزل، مثنوی، ترکيب بند، ترجيع بند، مسمّط، رباعی، قطعه، مستزاد و غيره، قالب غزل بيشترين کاربرد را داشته است و ماندگارترين قالب در شعر فارسی بوده است.
امروزه غير از همين قالب غزل و بعد از آن رباعی، شاعران از ديگر قالبها برای شعر جّدی، به ندرت استفاده می کنند، و اين قالبهای ديگر بيشترين کاربرد را در شعر طنزآميز دارد که در آن به قصد از قالبها و شيوه های کلاسيک استفاده می شود.
اما در هزار سال گذشته، در دوره های پياپی، قالب غزل برای بيان عشق زمينی، عشق عرفانی، حديث نفس، انتقاد اجتماعی و سياسی، تأملات فلسفی، و مانند اينها به کار گرفته شده است، چنانکه در چند دهه اخير که بسياری از شاعران نوپرداز اصلاً به اوزان درست عروضی و قالبهای کلاسيک، و حتی اوزان شکسته يا نيمايی اعتنايی ندارند.
بسيارند شاعرانی که هر مضمونی را در قالب کلاسيک غزل بيان کرده اند و می کنند، و بعضی از آنان، از آن جمله اميری فيروزکوهی، پژمان بختياری، رهی معیری، فريدون توللی، ابوالحسن ورزی، مهدی اخوان ثالث، هوشنگ ابتهاج (سايه)، سيمين بهبهانی، حسين منزوی، محمد قهرمان، نوذر پرنگ، سخت اين قالب را جدی گرفته اند و می گيرند، به طوری که انگار اين قالب هميشه تازه و نو بوده است.
رشته برنامه های "هزار سال غزل فارسی" کوششی است در بررسی تحولات مضمونی و زبانی و بيانی غزل، و معرفی خصوصيات غزلهای شماری از برجسته ترين غزلسرايان ايران در ده قرن گذشته، در گفت و گو با بعضی از شاعران، استادان و نويسندگان معاصر، و در پايان هم چند برنامه به غزلسرايی در تاجيکستان، افغانستان، پاکستان، ترکيه، شعر انگليسی امروز در قالب غزل فارسی، و ترجمه های غزل فارسی به زبان انگليسی اختصاص داده می شود.
تهيه کننده و مجری اين برنامه ها که روزهای شنبه در بخش دوم جام جهان نما پخش می شود، عليزاده طوسی است.
در هر برنامه هم غزلهايی را با آواز خوانندگان معروف می شنويم. برنامه "هزار سال غزل فارسی" روزهای شنبه در بخش دوم برنامه جام جهان نمای راديو بی بی سی پخش می شود و به مدت يک هفته بر روی سايت اينترنتی بخش فارسی بی بی سی قابل دريافت است.
هزار سال غزل فارسی - بخش اول