سهيل ناظمی زاده از محل برگزاری کنفرانس

پوستر کنفرانس هنر مدرن ايران

در ابتدای روز اول اين کنفرانس، دکتر حميد کشميرشکن از بنياد فرهنگی برکت و دانشگاه آکسفورد، با اشاره به بازسازی هنر معاصر ايران به ويژه در اواخر قرن بيستم، به اهداف و دلايل برگزاری اين کنفرانس اشاره کرد.

آقای کشميرشکن در گفتگويی با بخش فارسی بی بی سی گفت: " اين اولين کنفرانسی است که به ويژه در ارتباط با هنرهای تجسمی برگزار می شود. يکی از اهداف اصلی کنفرانس، پاسخ به کمبودی است که در عرصه مباحث نظری جدی در مورد هنر معاصر ايران وجود دارد. يکی ديگر از مواردی که در اين کنفرانس سعی داريم به آن پاسخ دهيم، دو شکل از هنر است که پس از انقلاب اسلامی به وجود آمده : هنر مندان ايرانی که در داخل کشور کار می کنند و بخش ديگر هنرمندان ايرانی که در خارج از ايران مشغول کار هستند. اين کنفرانس سعی دارد هر دو گروه و محصولات هنری شان را به نوعی توسط سخنرانان پوشش بدهد."

دکتر عليرضا سميع آذر، رئيس موزه هنرهای معاصر تهران که در برگزاری اين کنفرانس با بنياد برکت همکاری داشته در ابتدای کنفرانس در سخنانی به دوره های مختلفی که هنرهای معاصر ايران از دهه 1940 ميلادی تاکنون از سر گذرانده اند اشاره کرد.

آقای سميع آذر تحولات سياسی- اجتماعی سال های اخير را در گسترش هنر معاصر ايران بسيار موثر دانست و به عواملی همچون باز شدن درها به روی دنيای خارج پس از سالها انزوا، کاستن از محدوديتها توسط دولت، جدی گرفته شدن هنر، تشکيل خانه هنرمندان ايران و نيز ظهور نسل جديدی از هنرمندان جوان اشاره کرد.

عليرضا سميع آذر، رئيس موزه هنرهای معاصر تهران- عکس از خبرگزاری مهر

دکتر سميع آذر در مورد اميدواری اش نسبت به ادامه اين روند مثبت در تحولات سياسی - اجتماعی و نيز هنری ايران، به بی بی سی گفت: "در مورد ادامه اين روند، همه با ابهام صحبت می کنيم، زيرا کسانی که در آينده نزديک قدرت سياسی در ايران را تحويل خواهند گرفت، پيامهای روشن و مشخصی در مورد وضعيت هنر نداده اند و ما همه با قدری التهاب منتظر اين هستيم که سرنوشت هنر و جامعه هنر مندان ايران چگونه خواهد بود."

در ادامه، سخنرانان به ادامه به ارائه مطالب خود در اين کنفرانس پرداختند و سعی کردند از زوايای مختلف، به بحث در مورد هنر معاصر ايران و جنبه های مختلف آن بپردازند.

زبان تمثيل و اشاره

رز عيسی، کارشناس فيلم و هنرهای تصويری خاورميانه در روز اول، با آوردن مثال هايی از آثار عباس کيارستمی، سهراب سپهری، سهراب شهيد ثالث، کامران شيردل، کاوه گلستان و تعدادی ديگر از هنرمندان معاصر ايران، به بررسی زبان و مفاهيم در حال ظهور در هنر ايران پرداخت.

خانم عيسی همچنين به بررسی زبان تمثيل و اشاره ای پرداخت که بسياری به ويژه هنرمندان عکاس پس از انقلاب اسلامی در آثارشان از آن استفاده می کنند، نکته ای که حميد سوری، از موزه هنرهای معاصر تهران هم در مورد آن صحبت کرد و دليل آن را محدوديت های موجود در ايران دانست و گفت که هنرمندان جوان، به ويژه نسل جديد عکاسان هنری در ايران، به دليل اين محدوديت ها، روی به زبان تمثيل و اشاره و استفاده از عناصر سمبليک آورده اند و اين، کار آنها را پيجيده تر کرده است.

تاثير انقلاب بر هنر ايرانی به اعتقاد دکتر حميد کشميرشکن، در دوره اول که از زمان انقلاب در سال 1979 تا پايان جنگ ايران و عراق ادامه داشت، هنر مدرن، از ارزش های مادی و ناپسند شمرده می شد و هنرمندان به دليل کنترل تمام فعاليت های هنری توسط دولت، با وضعيتی روبرو شدند که ارتباط آنها با دنيا قطع شد.

آقای سوری سپس پروژه ها و آثار تعدادی از اين هنرمندان جوان را به همراه صحبت های آنها برای حضار نمايش داد.

در همين باره، مارک ايروينگ، روزنامه نگار و منتقد هنری روزنامه های تايمز و اينديپندنت که خود در سال 2004 ميلادی به ايران رفته و از موزه هنرهای معاصر نيز ديدن کرده، با اشاره به محدوديت های پيش روی هنرمندان در ايران، يکی از راه های مقابله با آن از سوی هنرمندان عکاس و نقاش داخل ايران را روی آوردن آنها به طبيعت و پرداختن به موضوعات مربوط به آن دانست که محدوديتی ندارند.

بعضی از سخنرانان در اين کنفرانس، همچون دکتر مهدی حسينی از دانشگاه تهران و پروفسور اولريخ مدزولف به تاريخچه هنر در ايران پرداختند و موضوعاتی همچون مدرنيته در نقاشی ايران از ديدگاه تاريخی، يا تصويرگری و چاپ در دوران قاجار و تاثير آن بر هنر معاصر ايران را مورد بررسی قرار دادند.

دکتر حميد کشميرشکن از دانشگاه آکسفورد نيز در ادامه در مورد نوزايش مدرنيته در ايران و هنر ايران پس از انقلاب اسلامی پرداخت و آن را به سه دوره مشخص تقسيم کرد.

به اعتقاد وی، در دوره اول که از زمان انقلاب در سال 1979 تا پايان جنگ ايران و عراق ادامه داشت، هنر مدرن، از ارزش های مادی و ناپسند شمرده می شد و هنرمندان به دليل کنترل تمام فعاليت های هنری توسط دولت، با وضعيتی روبرو شدند که ارتباط آنها با دنيا قطع شد.

هنر انقلابی ايران

در دوره دوم، يعنی پس از پايان جنگ تا زمان انتخاب محمد خاتمی به رياست جمهوری ايران، با توجه به شروع باز سازی کشور و جوان شدن جمعيت ايران، جوانان بسياری به هنر روی آوردند و در نتيجه توليدات هنری بسياری به وجود آمد و هنر مدرن ايرانی، بازسازی شد. و بالاخره دوره سوم، يعنی از زمان رياست جمهوری محمد خاتمی در سال 1997 تا کنون که به اعتقاد سخنران، نقطه عطفی در تاريخ هنر معاصر ايران بود و به دلايلی که او آنها را بر شمرد، گفتگوی فرهنگی با دنيای خارج گسترش پيدا کرد و هنر معاصر ايران دچار جهش چشمگيری شد.

هنر انقلابی  هنر انقلابی ايران بر خلاف ساير انقلاب ها، با گذشته اش ، مثل هنر مذهبی و زمينه های هنر ملی گذشته ايران هم دوباره ارتباط بر قرار کرد و نوعی بازگشت به گذشته هم بود.   آيدين آغداشلو

موضوع مهم ديگری که بعضی سخنرانان به آن اشاره کردند، هنر انقلابی در ايران بود که آيدين آغداشلو، نقاش و منتقد هنری به طوری خاص به آن پرداخت و خصوصيات هنر انقلابی ايران، شباهت ها و تفاوت های آن را با ديگر انقلاب های بزرگ دنيا مقايسه کرد و از جمله گفت که هنر انقلابی ايران بر خلاف ساير انقلاب ها، با گذشته اش ، مثل هنر مذهبی و زمينه های هنر ملی گذشته ايران هم دوباره ارتباط بر قرار کرد و نوعی بازگشت به گذشته هم بود.

آقای آغداشلو ساير خصلت های هنر انقلابی ايران را، خودجوش بودن، تبليغانی بودن و در سطوح وسيع و مخاطب قرار دادن مردم دانست. در اين ميان مبحث تصاوير ديواری از شهدا يا کشته شدگان جنگ ايران و عراق يا تصاوير ديواری ديگر همچون تصاوير شخصيت های سياسی-مذهبی هم در اين کنفرانس مطرح شد و آيدين آغداشلو، مارک ايروينگ، و نيز پروفسور پيتر چلکوفسکی از دامشگاه نيويورک، از زوايای مختلف آن را با نشان دادن مثال های فراوان، مورد بررسی قرار دادند و هر يک، آن را نوعی هنر دانستند که در بررسی تاريخ هنر معاصر ايران بايد به آنها نيز توجه نشان داد.

در روز پايانی کنفرانی، فيلمی از بهمن کيارستمی در مورد نمايشگاه باغ های ايرانی، و نيز دو ويديو آرت از سيمين کرامتی و باربد گلشيری هم به نمايش درآمد.

در هر صورت پس از برگزاری دو روز جلسات صبح و بعد از ظهر، به نظر می رسيد شرکت کنندگان در کنفرانس، از برگزاری اين کنفرانس و مطالب و موضوع های مطرح شده در آن راضی بودند و آن را گامی برای نزديکی بيشتر هنرمندان ايرانی داخل و خارج کشور و نيز مجامع علمی خارج از ايران، همينطور باز شدن باب بحث های تئوريک و نظری در مورد هنر معاصر ايران می دانستند.