پرويز جاهد کارشناس سينما

نمايی از فيلم زمانی در آوريل

در اين جشنواره که سازمان ديده بان حقوق بشر آن را برگزار می کند، ۱۹ فيلم مستند و داستانی از ۱۹ کشور جهان به مدت ده روز از ۱۶ تا ۲۵ مارس در سينماهای ريتزی، گيت و مرکز فرهنگی آی سی ای لندن به نمايش در می آيد.

اين جشنواره، شانزده سال قبل به منظور دفاع و حمايت از همه انسانهايی که حقوق آنها به نوعی توسط نظام های سياسی و اجتماعی پايمال شده، بوجود آمده و در طول هشت دوره برگزاری خود در لندن با فيلم های برانگيزاننده و چالش گرانه اش، تماشاگران را با اشکال مختلف نقض حقوق بشر در چهار گوشه جهان آشنا ساخته است.

اين جشنواره اساسا فيلمهايی را به نمايش می گذارد که با تم حقوق بشر ساخته شده باشند؛ اگرچه حقوق بشر مفهوم بسيارگسترده ای است که سينمای مستقل سياهان، حقوق همجنسگرايان، شکنجه و اعدام زندانيان، سرکوب مخالفان سياسی و عقيدتی، حقوق پناهندگان، زنان و کودکان و قربانيان فقر را در بر می گيرد.

در واقع از طريق چشمان تيزبين و حساس فيلمسازان شجاع و مسئول است که تماشاگران اين جشنواره می توانند شاهد تلاش های فعالان حقوق بشر و همه کسانی باشند که در سراسر جهان برای کسب آزادی و حيثيت فردی و حقوق دموکراتيک خود مبارزه می کنند.

با اينکه مسئله حقوق بشر از مسائل حاد و جدی جامعه امروز ايران است، متاسفانه هيچ فيلمی از ايران در اين جشنواره حضور ندارد. به نظر می رسد که مقررات مميزی و محدوديت های شديد و بازدارنده فيلمسازی در ايران به فيلمسازان ايرانی اين اجازه را نمی دهد که در اين زمينه فعاليت کنند.

فيلم های داستانی

فيلمهای آواهای بيگناه Innocent Voices ، حريم خصوصی Private و Baadassss سه فيلمی هستند که برای نخستين بار در اين جشنواره به نمايش در می آيند.

آواهای بيگناه ساخته لوئيس مندوکی، فيلمساز مکزيکی (سازنده فيلم گبی، يک داستان واقعی) است که درباره جنگ داخلی خونين ال سالوادور در اواسط دهه هشتاد ساخته شده و گوشه هايی از مقاومت شهروندان عادی را در سنين مختلف نشان می دهد.

"چاوا" قهرمان اين فيلم کودک يازده ساله ای است که موفق می شود که از سرنوشت دوستان و همسالان جوانش بگريزد اما خود را در مقابل خشونت بی رحمانه ای که همه جا را فرا گرفته ناتوان می يابد.

ساوريو کوستانزو در فيلم حريم خصوصی، که برنده پلنگ طلايی بهترين فيلم و پلنگ نقره ای بهترين بازيگر مرد( محمد بکری) از فستيوال لوکارنو۲۰۰۴ شد، به درگيری نيروهای فلسطينی و اسرائيلی از دريچه چشمان يک خانواده فلسطينی تحصيل کرده از طبقه متوسط که بين ماندن و ترک کردن خانه اش سرگردان است می پردازد.

وضعيت زندگی اين خانواده پس از اينکه يک گروه از سربازان اسرائيلی سرزده وارد خانه آنها می شوند و آنجا را به عنوان پست ديده بانی اشغال می کنند، شکل ديگری می گيرد. از اين پس آنها ناچارند که به يک توازن اجباری تن در دهند و به طور مشترک از آن خانه استفاده کنند.

ساوريو کوستانزو هيچ راه حل هاليوودی برای فيلم خود ارائه نمی کند چرا که می داند هيچ راه حل قطعی و بديهی برای ارائه وجود ندارد. او تنها روايتگر اين داستان غم انگيز، پيچيده و استعاری است.

بادبادک

فيلم بادبادک The Kite ساخته رندا کهال سباک ( که فيلم قبلی اش مردم متمدن برنده جايزه نستور المندروس از فستيوال HRWIFF ۲۰۰۱ شد)، محصول مشترک لبنان و فرانسه، نيز يکی ديگر از فيلم های قابل توجه جشنواره امسال حقوق بشر است که به مسئله اشغال اسرائيل می پردازد.

يک درام عاشقانه زيبا که در لبنان فيلمبرداری شده و داستان دختر شانزده ساله ای به نام لاميا را روايت می کند که در روز عروسی اش بايد از سيم خاردار مرزی که روستايش را از روستای پسر عمو و نامزدش که توسط اسرائيلی ها تصرف شده ، جدا کرده عبور کند.

نيروهای اسرائيلی مرز بين دو دهکده را شديدا کنترل می کنند و تنها به جنازه ها و عروس و داماد های جوان اجازه بازگشت به روستايشان داده می شود. لاميا مجبور است که برای ملحق شدن به خانواده نامزدش، برادر کوجک، مدرسه، مادر، بادبادک و کودکی اش را ترک گويد. اما او پايبند اين ازدواج نمی شود و به جای آن عاشق يک سرباز اسرائيلی می شود که از روز اولی که او از مرز عبور می کرد، چشمش به او بود.

با اينکه اين روزها اخبار جنگ، عنوانهای اصلی روزنامه ها و رسانه های گروهی را تشکيل می دهد اما بسياری از فيلمسازان لنز دوربين هايشان را به طرف مسائل بعد از جنگ برگردانده اند. برآمده از پاره سنگ، نامه های ويدئويی و رويای نيمه شب زمستان از جمله فيلم های اين جشنواره اند که جنبه های گوناگونی از زندگی پس از جنگ را در عراق، بوسنی و هرزگوين و صربستان به نمايش می گذارند.

رويای نيمه شب زمستان

رويای نيمه شب زمستان ساخته گوران پاسکال جويک به زخمهای پس از جنگ بالکان می پردازد. در زمستان ۲۰۰۴ لازار يک افسر ارتش صربستان پس از سالها محکوميت از زندان آزاد می شود و پس از بازگشت به خانه اش در می يابد که خانه اش توسط ياسنا يک زن تنها با دختر ۱۲ ساله اش جوانا اشغال شده است. مادر و دختر جای ديگری برای زندگی ندارند و لازار نيز نمی تواند آنها را از خانه اش براند.

فيلم های مستند

بخش مهمی از فيلمهای شرکت کننده در جشنواره فيلمهای حقوق بشر را مطابق هر سال فيلمهای مستند تشکيل می دهد. از جمله، مستند تکان دهنده رائول پک با عنوان زمانی در آوريل که در رواندا فيلمبرداری شده و تراژدی ۱۰۰ روز نسل کشی سال ۱۹۹۴ رواندا را روايت می کند.

سالوادور آلنده

همچنين فيلم سالوادور آلنده ساخته پاتريشيو گازمن فيلمساز شيليايی و سازنده مستند نبرد شيلی (۱۹۷۵) از فيلمهای ديدنی اين جشنواره است.

گازمن ۳۰ سال فعاليت فيلمسازی اش را وقف بازگويی تاريخ سياسی کشورش کرد. وی در مستند تازه اش با استفاده از تصاويری که خود از ظهور و سقوط آلنده تهيه کرد و گفتگو با بستگان و دوستان آلنده سعی کرده است شناخت دقيق تری از اين شخصيت برجسته سياسی تاريخ معاصر آمريکای لاتين به دست دهد.

گفتگوی صريح و انتقادی فيلمساز با سفير سابق آمريکا در شيلی که خاطرات خود را از طرح سيا برای براندازی آلنده به ياد می آورد، از قسمت های جذاب فيلم است.

برآمده از پاره سنگ

برآمده از پاره سنگ Pulled From the Rubble ساخته مارگارت لوئه شر از انگلستان بر حوادث پس از جنگ در عراق متمرکز شده است.

در سال ۲۰۰۳ گيل لوئه شر برای يک سفر تحقيقاتی دوستانه به بغداد می رود. زمانی که او و دوستانش همراه با رئيس سازمان ملل متحد در عراق در جلسه ای نشسته اند، کاميونی پر از مواد منفجره به ساختمان محل جلسه آنها برخورد می کند. گيل تنها کسی است که از اين ماجرای خونين و مرگبار جان سالم به در می برد. در اين فيلم، مارگارت دختر گيل با استفاده از يک روايت صادقانه و دوربين مشاهده گر توانسته فيلمی زيبا و تاثير گذار از اين حادثه غم انگيز بسازد.

Baadassss

Baadassss ساخته ماريو ون پيبلز يک نمونه درخشان سينمای مستند چريکی و يکی از جذابترين فيلمهايی است که درباره توليد يک فيلم ديگر ساخته شده است.

ماريو در اين فيلم ماجرای ساخته شدن فيلم Sweet Sweetback’s Baadassss Song ساخته پدرش ملوين ون پيبلز را بازگو می کند که در سال ۱۹۷۱ ساخته شد. فيلمی که يک شاهکار انقلابی ارزيابی شد و سينمای مستقل سياهان با آن پايه ريزی شد.

بستن گره Tying the Knot ساخته جيم دی سيو در باره حق ازدواج همجنسگرايان، حقوق زيستن Living Rights ساخته دوکو تله گن، هاوانا ساخته رامين گری و نامه های ويدئويی ساخته کاترينا رجگر از ديگر فيلمهای مستند اين جشنواره است.

در کنار نمايش فيلم، نمايشگاهی از عکس های استانلی گرين نيز با عنوان؛ چچن: زخم باز که در فاصله سالهای ۱۹۹۴ تا ۲۰۰۳ گرفته شده اند در ترولی گالری به نمايش درمی آيد.