سيد ابوالحسن مختاباد روزنامه نگار امور فرهنگی

ساختمان جديد کتابخانه ملی ايران - عکس از خبرگزاری فارس

در اين مراسم محمد خاتمی، رئيس جمهور ايران که در زمان آغاز ساخت اين ساختمان رياست کتابخانه ملی را برعهده داشت، محمد کاظم بجنوردی و محمدعلی عبدالعلی زاده وزير مسکن، رئيس کنونی کتابخانه ملی به سخنرانی پرداختند.

آقای خاتمی در سخنان خود به آغاز شروع به ساخت اين مرکز اشاره کرد و گفت: روزی که کار اين ساختمان شروع شد، تعداد عنوانها‌ی کتابی که نشر می‌يافت از ‌١٠ هزار عنوان تجاوز نمی‌کرد و امروز از مرز ‌٣٠ هزار عنوان هم گذشته است، گرچه هميشه نمی‌توان کميت را ملاک و معيار ارزيابی واقعيت انديشه در جامعه دانست ولی به هر حال کميت هم مهم است.

در ادامه آقای عبدالعلی زاده، به مطالعات درباره يافتن مکان اين کتابخانه اشاره کرد و گفت : "کار موقعيت يابی کتابخانه ملی به مدت يک سال در تهران انجام شد و نهايتا اراضی عباس آباد برای اين منظور انتخاب شد. پس ازانتخاب مکان، طراحی بنای کتابخانه به مسابقه گذاشته شد و پس ازمشخص شدن برنده طرح، کار ساخت آن آغاز شد."

آقای عبدالعلی زاده درباره ويژگی های بنای جديد کتابخانه ملی گفت: " اين ساختمان در برابر حوادث طبيعی، زلزله، آتش سوزی و نفوذ آب کاملا مقاوم است و در سال ۱۳۸۲ که سازه بتونی کتابخانه ملی مورد آزمايش قرار گرفت، از طرف انجمن بتون ايران عنوان بهترين سازه بتونی در ايران را از آن خود کرد."

محمد خاتمی پيش از آغاز دوران رياست جمهوری اش در سال 1376 ، رياست کتابخانه ملی ايران را بر عهده داشت - عکس از خبرگزاری فارس

از دلايل عمده ساختن کتابخانه ملی کنونی که گفته می شود در حالت عادی گنجايش ۴ ميليون جلد کتاب را دارد و در وضعيت قفسه بندی فشرده تا ۷ ميليون کتاب درآن جای می گيرد، پراکندگی ساختمانهای کتابخانه ملی قبلی بود که به دليل نيازهای زمانه و افزايش کتاب، تا ۸ ساختمان در نقاط مختلف تهران افرايش يافته بود.

از سوی ديگر گسترش شهر و قرار گرفتن ساختمان مرکزی کتابخانه سابق در يکی از پررفت و آمد ترين نقاط تهران دسترسی به اين کتابخانه را برای محققان داخلی و خارجی با دشواريهای فراوانی روبرو کرده بود.

ضمن آنکه فضای محدود کتابخانه سابق و امکانات سنتی آن سبب شده بود که بسياری از نسخه های خطی ارزشمند و نيز برخی از کتابها و نسخ اصلی دوره های مطبوعات ( مطبوعات دوره قاجار و اوايل حکومت رضاشاه ) در معرض خطر و حتی نابودی قرار بگيرد . اين مسائل و مشکلات به همراه برخی مشکلات ديگر چون پراکندگی اسناد تاريخ معاصر در چند مرکز سبب شد که دولت هاشمی رفسنجانی به صرافت يکپارچه کردن و توسعه و روز آمد نمودن کتابخانه بيفتد.

کتابخانه ملی نزديک به ۹۷ هزار متر مربع وسعت دارد ،‌ ضمن آنکه ساختمان کتابخانه ۳۰ تير نيز جزو کتابخانه ملی کنونی به شمار آمده است. در کنار کتابخانه ملی ساختمان اسناد ملی نيز قرار دارد که ۳۷ هزار متر مربع وسعت دارد و در آن نمايشگاه اسناد ، تالارهای خدمت دهی به متقاضيان و محققان و مخازن اسناد قرار دارد.

تا زمان گشايش نزديک به ۶۰ هزار متر مربع از کتابخانه ملی کنونی به بهره برداری رسيده است که تنها ۱۵ هزار متر مربع از آن به تالارهای مطالعه اختصاص دارد که گفته می شود همزمان ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ نفر می توانند از خدمات آن استفاده کنند. کتابخانه ملی دارای ۷ مخزن اصلی است که هر کدام از آنها به نام يکی از مشاهير ادب و فرهنگ ايران نامگذاری شده است.

ساختمان قبلی کتابخانه ملی ايران - عکس از وب سايت کتابخانه ملی

برای کتابهای مرجع تالار ابن نديم، کتابهای نفيس و نسخ خطی تالار خوارزمی، کتابهای علوم انسانی تالار ابن سينا، کتابهای اسلام شناسی و ايرانشناسی تالار سهروردی و کتابهای علوم و فنون تالار رازی و... نامگذاری شده اند.

برای کتابخانه ملی تاکنون نزديک به ۳۰ ميليارد تومان هزينه شده است و بنا بر تصويب مجلس شورای اسلامی ۱۲ ميليارد تومان ديگر هم برای تکميل پروژها به اين کتابخانه اختصاص داده شده است و از محل اعتبارات تکميل فن آوری اطلاعات که بودجه ای ۷۰ ميليارد تومانی را در سال به خود اختصاص داده است نيز سالانه يک ميليارد تومان به کتابخانه ملی اختصاص می يابد.

مجلس شورای اسلامی همچنين مسئولان کتابخانه ملی و دولت را موظف کرده است که در مدت ۱۰ سال آينده ۴ ميليون کتاب را از خارج از ايران تهيه کرده و نيز سالانه ۱۰۰ هزار جلد کتاب از داخل کشور خريداری کنند و همزمان به تعامل با کشورهای اسلامی برای خريد و مبادله کتاب بپردازند.

قانون و اساسنامه اين مرکز در سال ۱۳۶۹ به تصويب مجلس و تاييد شورای نگهبان رسيد و کلنگ آن در دوره دولت هاشمی رفسنجانی به زمين زده و اعتبار آن نيز در همان دوره تامين شده بود.

پيش از اين قرار بود اين مرکز در ۲۲ بهمن امسال به بهره برداری برسد که به دليل برخی کاستی ها با ۲۰ روز تاخير به بهره برداری رسيد. کار انتقال منابع ، کتب ، نسخ خطی و اسناد موجود در کتابخانه ی ملی جمهوری اسلامی که از ۲۵ مهر ماه آغاز شده بود ، تا چند روز مانده به زمان بهره برداری به طول کشيده بود و کتابخانه ابق کتابخانه ملی به دليل انبار گردانی و انتقال کتابها و نسخ خطی و دوره های مطبوعات از مهرماه تاکنون برای اعضاء هيچ خدمتی ارائه نمی کرد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ، امسال از سال تاسيس تاکنون بيشترين دوران تعطيلی خود را تجربه کرده است .

از حواشی بازگشايی کتابخانه ملی می توان به اهدای لوح از سوی رئيس جمهور به تعدادی از محققان و پژوهشگران ازجمله پوراندخت سلطانی، کامران فانی، زهرا شادمان، شيرين تعاونی، مهندس اميری، مرتضی هاشم‌پور و غلامرضا يزدجردی، صدور نخستين کارت عضويت ساختمان جديد سازمان اسناد و کتابخانه ملی جمهوری اسلامی ايران به‌ نام محمد خاتمی ، ديدار هانس هنريش ورد، رئيس اجرايی يونسکو با محمد خاتمی و اجرای سرود "ای ايران" و نيز دو تصنيف به نامهای کتاب و دانش از سوی ارکستر ملی به رهبری فرهاد فخر الدينی اشاره کرد .

اگرچه در منابع رسمی آغاز به کار کتابخانه ملی را سال ۱۳۱۶ می دانند، اما برخی از مورخان و محققان عرصه کتاب و مطبوعات شکل گيری کتابخانه ملی را به زمانی دورتر از اين نسبت می دهند.

فريد قاسمی مورخ و محقق شناخته شده عرصه کتاب و مطبوعات معتقد است که سال ۱۳۱۶ سال افتتاح ساختمان ۳۰ تير است ولی نخستين کتابخانه ملی در دوره معاصر در زمان حکومت مظفرالدين شاه بنا گذاشته شد و کتابهای همان کتابخانه بود که در سال ۱۳۱۶ به ساختمان ۳۰ تير انتقال داده شد.