تغییر در رویکرد جشنواره فیلم فجر؛ ویترینی برای سینما و سیاست ایران

در آستانه برگزاری جشنواره فیلم فجر و همزمان با بالا گرفتن اختلاف‌ها میان اعضای خانه سینما و معاونت سینمایی وزارت فرهنگ و ارشاد، محمد خزاعی دبیر این جشنواره از تغییر در نگاه و رویکرد برگزاری آن خبر داده است. محمد خزاعی، می‌گوید: "جشنواره فیلم فجر با تغییر در نگاه و رویکردهای محتوایی به تأسی از سیاست‌های کلان نظام و دغدغه‌های معاونت سینمایی به منظور هدفمندسازی به عالی ترین نیازها و ضرورتهای سینما بر پایه اخلاق، آگاهی و امید شکل گرفت."

جشنوارهٔ بین‌المللی فیلم فجر هر سال از اواسط تا اواخر بهمن و از سال ۱۳۶۱ تاکنون برگزار شده و فضای حاکم بر آن همیشه متناسب با سیاستهای وزارت فرهنگ و ارشاد بوده است. این بار نیز به نظر می‌رسد تحولات سال گذشته در بسیاری از کشورهای عربی، از موضوعات اصلی جشنواره امسال خواهد بود. تحولاتی سیاسی که بسیاری از رسانه‌های بین‌المللی آن را "بهار عربی" و مقامهای ایران همواره آن را به "بیداری اسلامی" این کشورها تعبیر کرده‌اند.

محمد خزاعی علاوه بر رویکرد تازه در جشنواره فیلم امسال می‌گوید که برای "رفع ابهامات و آسیب‌های سینما" با "علما و مراجع" مشورت شده است. آقای خزاعی گفته سینمای ایران به دنبال "انسجام جامعه سینمایی و هنری در جهان اسلام" است و یادآور شد "فضای حضور مؤثر سینمای کشورهای اسلامی" در قالب بخش‌های "بیرق طلایی، ققنوس زرین، سینمای سعادت و همین طور جایزه ایمان، امید و بصیرت" فراهم می‌شود که به گفته دبیر جشنواره "تصویرگر عظمت اسلام و مسلمانان" خواهد بود.

گفته‌های آقای خزائی در حالی است که امسال در بین هفده فیلم حاضر در بخش سینمای بین‌الملل، ده فیلم محصول کشورهای اروپایی هستند و تنها فیلم "هجده روز"، محصول سال ۲۰۱۱، به "بهار عربی" و تحولات صورت گرفته در کشورهای عربی در سال گذشته پرداخته است. این فیلم ده اپیزودی وقایع انقلاب سال ۲۰۱۱ در مصر را به تصویر کشیده است.

برگزاری کنفرانس "هالیوودیسم و سینما"

در جشنواره فیلم امسال در کنار توجه به سینمای کشورهای اسلامی و عربی، به نظر می‌رسد سینمای آمریکا و نقد و بررسی آثار "هالیوود" از برنامه‌های حاشیه‌ای مهم ترین جشنواره سینمایی کشور باشد. محمد خزایی که چهار ماه مانده به برپایی جشنواره فیلم فجر به عنوان دبیر آن معرفی شد، می‌گوید در این جشنواره، تهدیدهای سینمای غرب شناسایی می‌شود: "برگزاری کنفرانس بین المللی "هالیوودیسم و سینما" برای شناسایی و تحلیل آسیب ها و تهدیدات سینمای غرب و کالبدشکافی سناریوهای مغرضانه سینمایی غربی و صهیونیستی برای تخریب و تخطئه میراث ملی و بومی و تغییر استراتژی بین‌الملل مبتنی بر موضوعات و مضامین ظلم‌ستیزی، عدالت‌خواهی، تروریسم، حقوق بشر و بیداری ملت‌ها از محورهای پیش بینی شده در ساختار سی‌امین جشنواره است."

حمایت مشاور امور بین‌الملل رهبری

سیاست‌ تازه و رویکرد جدیدی که مسئولان سی‌امین جشنواره فیلم فجر به آن اشاره دارند، مورد حمایت علی‌اکبر ولایتی، مشاور امور بین‌الملل رهبر ایران، قرار گرفته است. آقای ولایتی که سابقه تصدی شانزده ساله وزارت خارجه ایران از سال ۱۳۶۰ تا ۱۳۷۶ را دارد، تغییر رویکرد جشنواره را مناسب، اما دیر می‌داند: "این که دراین دوره جشنواره رویکردها و زاویه نگاه و کارتان را تغییر دادید و با برداشت و رویکرد دیگری به قضیه نگاه می کنید کاراساسی و درستی کردید و باید مدت‌ها قبل و از سال ها پیش این کار را می‌کردیم و من از این اقدام وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی و معاونت سینمایی تشکر می‌کنم."

رضایت روزنامه کیهان

برنامه‌های اعلام شده در جشنواره فیلم امسال تاکنون با حمایت روزنامه کیهان همراه بوده است. این روزنامه که متعلق به نهاد رهبری در ایران است و در سالهای گذشته به ویژه در دوران ریاست‌جمهوری محمد خاتمی از منتقدان اصلی سیاستهای مسئولان سینمای ایران بوده استقبال خود را از از برنامه‌های تازه در جشنواره نشان داده، ولی در عین حال تأکید کرده که باید فضای حاکم بر سینمای ایران باید مدتها قبل تغییر می‌کرد: "شعار جشنواره اگر چه با هوشمندی انتخاب شده و گویی درجهت منویات عالی ترین مقام فکری و راهبردی کشور نیز هست، اما دغدغه اجرا و تحقق آن در وضعیتی که سینمای کشور حال و روز زیاد خوبی ندارد، کمی ناامید کننده است. به عبارت بهتر، این شعار باید پیش از آغاز ماراتن تولید سینمایی درکشور در فضای سینمایی ایران دمیده می شد."

سایه انحلال خانه سینما بر سر جشنواره

مسئولان سینمای ایران در شرایطی آماده برگزاری جشنواره فیلم فجر می‌شوند که پس‌لرزه‌های انحلال خانه سینما در ایران همچنان خبرساز است.

مرکز پژوهش‌های مجلس ایران پس از بررسی جزئیات حکم انحلال خانه سینما، اعلام کرده روند تاسیس خانه سینما قانونی نبوده و این تشکل از ابتدا، از سال ۱۳۷۷ تاکنون، به طور غیر قانونی فعالیت کرده است. این مرکز مهم ترین تخلف خانه سینما را "تغییرات مکرر و غیرقانونی اساسنامه بدون مصوب کردن آن در شورای فرهنگ عمومی کشور" دانسته است.

در همین حال دیوان عدالت اداری ایران اعلام کرده دادخواست هیات مدیره خانه سینما در این دیوان رد شده و دیوان عدالت تنها از وزارت ارشاد خواسته درباره این انحلال، توضیحات خود را ارائه دهد که البته معاونت حقوقی و پارلمانی این وزارتخانه هم از دریافت این نامه اظهار بی‌خبری کرده است.

وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ایران ‌می‌گوید اساس‌نامه خانه سینما، بزرگ‌ترین نهاد صنفی ایران، ایراد دارد و حکم به تعطیلی آن داده است. تصمیمی که با اعتراض بسیاری از اصناف خانه سینما و حتی بعضی از نمایندگان مجلس ایران روبرو شد. آن چنان که بهمن فرمان‌آرا، کارگردان سرشناس ایرانی در اعتراض به این تصمیم، جوایز خود از جشنواره فجر را پس فرستاده، اما با این حال محمد حسینی، وزیر ارشاد ایران، می‌گوید کار خانه سینما از نظر دولت تمام شده است.

هیأت ساماندهی صنوف سینمایی، جانشین خانه سینما

محمد حسینی در عین حال پس از انحلال خانه سینما از تشکیل کارگروه ساماندهی صنوف سینمایی خبر داده که به گفته او وظیفه‌ آن "سر و سامان دادن به امور جاری صنوف اعم از مشکلات معیشتی، بیمه و خدمات رفاهی" و همینطور "مدیریت سالن سینمایی صنوف سینمایی در جشنواره" است. هیأتی که در اولین جلسه آن، حسین زندباف، تدوین‌گر فیلم‌های مارمولک و شب‌های روشن به عنوان رئیس آن انتخاب شد.

با این که وزارت ارشاد ابتدا از ذکر نام اعضای این گروه خودداری می‌کرد، ولی بعد از مدتی، خبرگزاری ایسنا در این ارتباط حکم جواد شمقداری، معاون سینمایی وزارت ارشاد و اسامی ده عضو این هیأت را منتشر کرد که بیشتر آنها از سینماگران نزدیک به دولت ایران هستند. جهانگیر الماسی، جمال شورجه، ابوالقاسم طالبی، پرویز شیخ‌طادی و پوران درخشنده از جمله اعضای سرشناس این هیأت هستند.

به این ترتیب بزرگ‌ترین جشنواره سینمایی ایران در حالی برگزار می‌شود که نه تنها اهالی سینما به گفته خود از "داشتن خانه قانونی" محروم شده‌اند که به نظر می‌رسد هیأتی تازه تأسیس هم جانشین آن شده است. جشنواره‌‌ای که به گفته مسئولان قرار است رویکردی "اسلامی‌تر" و "ضد غرب‌تر" از گذشته داشته باشد. این جشنواره‌ که درابتدا قرار بود "ویترینی" برای سینمای ایران باشد، انتظار می‌رود امسال، ویترینی هم برای سیاستهای دولت ایران باشد.