از راست به چپ: جاناتان بلوم، پيتر باتکه و چارلز ملويل. ملويل از مديران پروژه شاهنامه است
ليلی ابوالحسنی
سومين کنفرانس جهانی تصاوير شاهنامه روزهای هشتم و نهم مارس سال جاری ميلادی با شرکت انديشمندان حوزه ادب و هنر ايرانی و اسلامی و متخصصين علوم کامپيوتر و آمار در شهر ادينبورگ اسکاتلند و از سوی دانشگاه های ادينبورگ و کمبريج و بنياد فرهنگی ايران برگزار شد.
دو کنفرانس قبلی شاهنامه يکی در سال 2000 در کمبريج و ديگری در سال 2001 در ادينبورگ برگزار شده بود.
امين مهدوی، از سازمان دهندگان اين کنفرانس اظهار اميدواری کرد که کنفرانس بعدی شاهنامه در ايران برگزار شود.
سخنرانان از آمريکا، آسيا و اروپا به کنفرانس شاهنامه دعوت شده بودند. آنها درباره تاثير متون شاهنامه بر نقاشی روی کاشی و ظروف سفالی، تاثير تصاوير شاهنامه بر تصاوير کتبی چون تاريخ بلعمی، ارتباط متن و تصوير و اينکه کاتب چگونه به نقاش امکان تفسير متن را می دهد تا او نقاشی مربوط را رسم کند، سخنرانی کردند.
ترزا فيتزربرت، چپ، درباره تاثير تصاوير شاهنامه بر تصاوير تاريخ طبری صحبت کرد. سمت راست: شيلا بلر، رييس تعدادی از جلسات
آنها در باره شاهنامه های موجود از جمله شاهنامه تين ماوت، که در حال حاضر در مجموعه فرهنگی صدرالدين آقاخان در ژنو نگهداری می شود، شاهنامه بزرگ عهد مغول و شاهنامه طهماسبی صحبت کردند.
يوکا کادويی، از کشور ژاپن به تصاوير شاهنامه بزرگ عهد مغول و تاثيری که اين تصاوير از زندگی اهالی مشرق زمين گرفته پرداخت و پروفسور رابرت هيلن برند از دانشگاه ادينبورگ و از مديران "پروژه بزرگ شاهنامه" درباره نقاشی های مراسم سوگواری در اين شاهنامه صحبت کرد.
وی گفت در شاهنامه بزرگ عهد مغول به مراسم سوگواری و مرگ پرداخته شده و مرگ رستم، اسفنديار، اسکندر و تابوت ايرج، پسر فريدون در آن نقاشی شده است.
به گفته پروفسور هيلن برند، اين نقاشی ها سرشار از احساسات، جزئيات و رنگ است.
وی گفت نقاشی های اين شاهنامه نشان دهنده سنت های مغولی است و با وجود آنکه نقاشان اين تصاوير مسلمان بوده اند و متون متعلق به شاهنامه فردوسی و ايران است، در اين تصاوير سوگواری، بيشتر شاهد سنت های عهد مغول هستيم تا سنت های اسلامی.
سومين کنفرانس شاهنامه بخشی از پروژه بزرگ شاهنامه است، پروژه ای که هدف آن، ايجاد يک بانک اطلاعاتی از چهارده هزار تصوير شاهنامه و ترغيب تحقيقات در اين زمينه است. تامين مالی اين پروژه را آکادمی علوم بريتانيا بر عهده دارد.
دکتر فرهاد مهران، متخصص علوم آمار سازمان ملل مستقر در ژنو و از مسوولان پروژه بزرگ شاهنامه گفت که اين پروژه در سال 1999 آغاز شده و فعالان آن تا کنون موفق شده اند که حدود 8000 تصوير شاهنامه را از نقاط مختلف جهان جمع آوری و با مشخصات کامل، در بانک اطلاعاتی تصاوير شاهنامه در کامپيوتر قرار دهند.
يکی از سخنرانان به مقايسه نقاشی های تصاوير شاهنامه و اين کاشی که در موزه شهرداری لاهه نگهداری می شود، پرداخت
به گفته دست اندرکاران پروژه شاهنامه، تصاوير نسخ خطی شاهنامه علاوه بر ايران در موزه ها و دانشگاه های سراسر جهان نگهداری می شود.
اين تصاوير را می توان از جمله در لندن، پاريس، نيويورک، برلين، ژنو، استانبول، لاهور، عشق آباد، رامپور هند، سن پترزبورگ و حتی کويت پيدا کرد.
دکتر فيروزه عبداله يوا، اهل سن پترزبورگ که از دانشگاه کمبريج در پروژه شاهنامه شرکت دارد درباره تصاوير موجود در سن پترزبورگ می گويد که در مجموع حدود يک هزار تصوير از شاهنامه در اين شهر موجود است.
وی می گويد سن پترزبورگ زمانی پايتخت يک امپراطوری بزرگ بوده و بيشتر نسخ خطی شاهنامه که در روسيه موجود است، در سن پترزبورگ گردآوری شده که اين نسخ عمدتا از نسخ بسيار قديمی هستند.
دست اندرکاران پروژه معتقدند شاهنامه نه فقط ادبيات بلکه تاريخ است. آنها اميدوارند که با چنين کنفرانس هايی بتوانند تصاوير موجود شاهنامه را يک جا در گنجينه ای گردآوری کنند و در دسترس علاقمندان قرار دهند.
تلاش دست اندرکاران پروژه شاهنامه در ماندگار کردن اين شاهکار ادبی ايران تحسين انگيز است اما در کنفرانس ادينبورگ جای خالی انديشمندانی که هم اکنون در موطن شاهنامه يعنی ايران به تحقيق درباره آن مشغولند، به شدت احساس می شد.
