کتاب ماه ادبيات و فلسفه که خوانندگان سايت فارسی بی بی سی با برخی فعاليت های آن يعنی جلسات هفتگی که در زمينه شعر و ادبيات و فلسفه برگزار می کند آشنايی دارند، نشريه ای است که از سالها پيش توسط وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ايران منتشر می شود.
اين نشريه که تا کنون 63 شماره از آن منتشر شده، اوايل کار چندان رونقی نداشت اما آهسته آهسته در جامعه فکری ايران جای خود را باز کرد و به ويژه با جلساتی که در زمينه شعر و فلسفه و ادبيات برگزار می کند به عنوان يک نهاد روشنفکری محل آمد و شد برخی نويسندگان و متفکران شده است.
می توان گفت کتاب ماه ادبيات و فلسفه نشريه ای جدی در زمينه ادبيات است و همتش مصروف آن است که خوانندگان فارسی زبان را با جدی ترين مباحث ادبيات جهان آشنا کند. نشريه ای کاملاً جدی که از فرط جديت ممکن است کمی خشک و کسالت بار به نظر برسد و مخاطبان عام را در بر نگيرد، اما برای مخاطبان خاص مجله ای است که در بازار مطبوعات ايران کمتر مانند آن می توان يافت.
مهترين خصيصه اين نشريه دولتی آن است که با ديدگاهی وسيع به ادبيات می نگرد و از پرداختن به نويسندگان و شاعرانی که جريان روشنفکری ايران را می سازند و با مقوله حکومت و دولت به طور معمول سر و کاری ندارند، پرهيز نمی کند.
مهترين خصيصه کتاب ماه ادبيات و فلسفه آن است که با ديدگاهی وسيع به ادبيات می نگرد و از پرداختن به نويسندگان و شاعرانی که جريان روشنفکری ايران را می سازند و با مقوله حکومت و دولت به طور معمول سر و کاری ندارند، پرهيز نمی کند
موضوع مجله همانگونه که از نامش بر می آيد ادبيات و فلسفه است اما ادبيات به مفهوم جهانی کلمه را در نظر دارد و از تازه ترين آثار پديد آمده در عرصه جهانی تا ديوان ادب فارسی و ادبيات کلاسيک ايران را در دستور کار خود قرار می دهد.
برای مثال در شماره دی ماه اين نشريه مصاحبه ای با منوچهر آتشی، شاعر نوپرداز معاصر، نقد و بررسی رمان پوست انداختن اثر کارلوس فوئنتس، نويسنده نامدار آمريکای لاتين، نقد و بررسی آثار احمد محمود و سيمين دانشور را در کنار مطالبی چون نقد و بررسی چاپ تازه ديوان ظهير الدين فاريابی با هم می بينيم.
شماره آذرماه کتاب ماه ادبيات و فلسفه به معرفی خاطرات گابريل گارسيا مارکز زيستن برای گفتن، گفتگوهای خورخه لوييس بورخس و مکاتيب سنايی غزنوی پرداخته است.
گويا همين چند مثال که از سر تصادف برگزيده شده، بتواند نشان دهد که در ديدگاه سردبير و اداره کنندگان کتاب ماه ادبيات و فلسفه، به صرف آنکه در يک مرکز دولتی کار می کنند، ادبيات به شيوه رايج با آنچه در اين سالها به شکل رسمی از آن حمايت می شود، خلط نمی شود يا ادبيات کلاسيک و کهن در چشم آنان ادبيات کهنه معنی نمی دهد و می دانند که ای بسا گذشتگان که از بسياری معاصران با ماترند.
علاوه بر اين، اين مثال ها نشان دهنده آن است که دست اندرکاران نشريه به ادبيات به مفهوم جهانی کلمه نظر دارند و سعی شان بر اين است که خوانندگان فارسی زبان را با تازه ترين پديده ها در زمينه ادبيات و خلاق ترين پديد آورندگان در دنيای معاصر آشنا کنند.
لطف کار و شيوه کتاب ماه ادبيات و فلسفه ضمناً در اين است که خود را به « نُک» زدنی از موضوعات قانع نمی کند، بلکه چون به موضوعی می پردازد حتی المقدور تمام و کمال در آن غور می کند و همه همتش را به کار می گيرد تا هر آنچه ضرورت دارد درباره آن موضوع گفته شود.
اين امر البته سبب می شود که مقالات و مصاحبه ها بيش از حد معمول و مرسوم در مجلات و مطبوعات، مفصل و طولانی شود و از اين جهت شايد برای خوانندگان عادی کسالت بار به نظر آيد اما در عوض اين حسن را دارد که ارزش نوشته ها را تا حد مأخذ و مرجع بالا می برد به طوری که هر کس بخواهد به موضوع و مطلبی بپردازد که قبلاً کتاب ماه ادبيات و فلسف بدان پرداخته است، از مراجعه به آن بی نياز نخواهد بود. در اين زمينه به ويژه بايد از مصاحبه هايی ياد کرد که اين نشريه تا کنون درباره شخصيت های ادبی و فلسفی چاپ کرده است.
موضوع اين مجله همانگونه که از نامش بر می آيد ادبيات و فلسفه است اما ادبيات به مفهوم جهانی کلمه را در نظر دارد و از تازه ترين آثار پديد آمده در عرصه جهانی تا ديوان ادب فارسی و ادبيات کلاسيک ايران را در دستور کار خود قرار می دهد
از نظر سابقه کار، کتاب ماه هر چند از نخستين شماره خود که در آبان 76 منتشر کرد تا کنون سبک و روال خود را حفظ کرده، اما واقع اين است که در نخستين شماره ها اين نشريه مطلب چندانی نداشت و بدنه اصلی آن را فهرست و خلاصه کتابهای منتشر شده در هر ماه تشکيل می داد، کاری که هنوز هم به وسعت گذشته ادامه دارد اما آهسته آهسته مطالب تنومند شد و چه از نظر حجم و چه از نظر محتوا بر فهرست کتابها چربيد و از همان شماره های هشت و نه آن را به انتهای مجله فرستاد.
اين نکته نيز گفتنی است که روش کتاب ماه اين بوده است که هر چه بر حجم مطالب خود افزوده، شماره صفحات خود را نيز بالا برده است. يعنی وقتی که نشريه فقط هشت صفحه مطلب داشت و بقيه آن را فهرست کتابها تشکيل می داد، تعداد صفحات مجله 24 بود. کم کم مطالب بيشتر شد و شماره صفحات مجله به 60 و بيشتر رسيد تا امروز که ماهنامه در حدود 200 صفحه منتشر می شود. اين در حالی است که فهرست کتابهای ماه همان حجم هميشگی را دارد و بقيه آن را مطالبی تشکيل می دهد که تحريريه کتاب ماه توليد می کند.
کتاب ماه توسط « خانه کتاب» منتشر می شود و يکی از نشريات وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی است که به نسبت نشريات غير دولتی از امکانات خوبی در حد نشر يک مجله ماهانه برخوردار است، ولی بايد به دست اندرکاران آن تبريک گفت که به همان نسبت که از امکانات برخوردارند، نشريه ای پر بار، خواندنی و ماندنی ارايه می دهند.
