'شام آخر' اثر حسين خسرو جردی. يکی از پرکارترين آثار نمايشگاه همين شام آخر است
سينا سعدی
موزه هنرهای معاصر اين روزها غلغله است. جوانان و هنردوستان گروه گروه به موزه می روند تا آثار هنر جديد را تماشا کنند.
نمايشگاه هنر مفهومی سال گذشته برای اولين بار در موزه هنرهای معاصر تشکيل شد، اما امسال با استقبال بيشتری مواجه شده است.
روز افتتاح نمايشگاه - سه شنبه 9 مهر - نيز موزه از جمعيت موج می زد.
گذر از موزه هنرهای معاصر اين مفهوم را به ذهن متبادر می سازد که نمايشگاه که امسال نام«هنر جديد» به خود گرفته، يک حادثه در عالم هنر ايران به شمار می آيد.
خيل جمعيت ديدار کننده می گويد که مردم بيش از حد تصور تشنه دنياهای نو و ناشناخته اند.
هنرمندان ايرانی نيز در اين نمايشگاه نشان می دهند که چه اندازه در وادی های نو استعداد به خرج می دهند.
آثار متعدد عرضه شده در نمايشگاه که يکسره ايرانی است در بسياری موارد قابل توجه است، به ويژه آنکه آنان ضمن استفاده از ابزار های نو مانند تصوير، صدا، ويدئو، هنرهای چند رسانه ای و ابزارهای تکنولوژيک ديگر، از بيان مسايل فرهنگی و تاريخی و ملی خود دور نيافتاده اند.
شمار هنرمندان شرکت کننده و آثار عرضه شده در نمايشگاه نيز حکايتگر آن است که هنرهای نو همچنانکه از طرف مخاطبان با استقبال عظيمی رو بروست، در بين هنرمندان نيز پرطرفدار است.
هنر مفهمومی ( conceptual) هرچند از بيش از سی سال پيش دوره اوج خود را در اروپا و آمريکا سپری کرده است، اما تحولات اجتماعی سال های اخير سبب شده که جامعه ايرانی فرصت شناختن و پرداختن به آن را پيدا نکند. اکنون که تا حدی از تحولات اجتماعی فراغت يافته و به خود آمده است در فکر شناختن دنياهای شگفت انگيز نو در حرکت است.
هنرمندان ايرانی نيز که طبعا در حين تحولات اجتماعی با مردم در حرکت بوده اند، تازه به هنرهای مفهمومی روی آورده اند. البته عيبی هم نيست. درست مثل شعر کلاسيک که دوره اوج خود را در دوره حافظ سپری کرده اما وقتی اخوان ثالث در همين دوره شعر معروف « ديدی دلا که يار نيامد» را می سرايد، برای همه تازگی دارد. بی آنکه قصد مقايسه باشد می توان گفت که شعر رودکی، داستان رستم و اسفنديار و غزل حافظ را هر وقت بخوانيم تازه است.
همچنين بی آنکه قصد مقايسه باشد پاره ای آثار عرضه شده در نمايشگاه بيننده را به ياد واقعه ای می اندازد که سال پيش در لندن رخ داد. در يکی از نمايشگاههای « کانسپچوال»، هنرمندی تمام هنری که عرضه کرده بود اين بود که لامپی در اتاقکی تاريک خاموش و روشن می شد. گويا اين اثر برنده جايزه هم شد اما مردم با تخم مرغ های گنديده به سراغ او رفتند. از اين دست هنرها نيز البته در نمايشگاه موزه هنرهای معاصر ديده می شود اما مخاطبان ايرانی فقط بی اعتنا از کنار آن می گذرند.
اسرار حروف اثر صادق تير افکن. صادق تير افکن عکاس است و اين اثر شايد تنها کار به نمايش در آمده در نمايشگاه باشد که در آن از عکاسی استفاده شده است. تيرافکن در باره اين اثر نوشته است: « به ياد نمی آورم اين جمله از کيست: در گذر از هر جمعی به هزاران چهره برخورد می کنيم. بدون اينکه همديگر را بشناسيم، از کنار هم می گذريم. هر کدام قصه و ماجراهای خود را داريم. اينها را از چهره های هم می توان حدس زد. همه می خواهيم با يک نگاه اسرار قلب و روح خود را برای هم بازگو کنيم ولی آن نگاههای زود گذر با هزاران معنی و حرف در يک چيز مشترکند: الف - ب - پ - ت...
مناجات اثر رامين ملکوتی. کلاف های رنگين کاموا که سر نخ همه آنها به سقف وصل شده است. اين دعا نيز در کنار اثر آمده است: " خدايا زيبايی را گوناگون آفريدی، اين گوناگونی را مظهر يگانگی کن. خدايا اين مناجات را اجابت نما ".
سهروردی در جعبه های نور اثر بهنام کامرانی. در ادب فارسی چند تن به سهروردی اشتهار دارند اما گويا مقصود هنرمند از سهروردی همان شيخ اشراق است که به شيخ شهيد نيز معروف است. سهروردی، عارف بزرگ، از حکمت ايرانی می گفت و از اصطلاحات دين زرتشتی استفاده می کرد. متعصبان او را به کفر و الحاد متهم کردند و در سال 587 ه. ق. در زندان او را کشتند. قضيه مربوط به هشتصد نهصد سال پيش است اما با ديدن اين قباها احتمالاً بيننده از خود خواهد پرسيد راستی کی سهروردی را کشتند؟
منطق اطير اثر حميد دستگردی. اين هم نوع ديگری از پرواز مرغان. يک اتومبيل اسقاط رنگ شده و چند پرنده فلزی بر بالای آن.
خروس جنگی اثر مشترک خسرو خسرو جردی، احمد خليلی فرد و محمد مهدی طباطبايی. دو خروس فلزی بی توجه به يکديگر مدام جنگ خروس ها را تماشا می کنند، منتها هر يک در تلويزيون خودش.
پايان اثر آرمان فهندژ. يک تصوير تلويزيونی که به صورت محو و سايه وار در حال فرار ديده می شود. در نمايشگاه هنر مفهمومی از زبان تصوير بسيار استفاده شده و هنرمندانی همچون ابراهيم حقيقی از اين شيوه بهره گرفته اند اما متاسفانه از اين کارها که پاره ای از آنها فوق العاده جذاب است، با وسايل معمولی عکاسی نمی توان عکس گرفت.
دخيل اثر مرتضی دره باغی. دخيل البته اين شکلی نيست اما هنرمند از پنجه های رو به آسمان قصد دخيل دارد.
پيش از ورود به موزه، علاقه مندان با نشانه هايی مواجه می شوند دال بر اينکه اين بار با يک نمايشگاه متعارف رو به رو نخواهند بود. از جمله اين شولاهای نمدی که مخصوص شبانان و کوچ نشينان است و لابد در جای خود يک اثر هنری به شمار می آيد. ياد آور استنلی براون هنرمند هلندی که در سال 1960 اعلام می کرد تمام کفش فروشی های شهر آمستردام نمايشگاهی از آثار من اند.
حروف اثر حسن ياقوتی.
بازيافت اثر مشترک فريدون اميدی و فرشاد مهران. در سال 1960 نمايشگاهی در پاريس تشکيل شد که در آن محموله دو کاميون زباله به نمايش گذاشته شد. اکنون هنرمندان ايرانی محموله زباله ای را به نمايش گذاشته اند که در آن يک تلويزيون دور انداخته شده روشن است و به خوبی کار می کند.
