حاتمی کيا طبقه ای را به تصوير می کشد که خواست آدمهايش داشتن يک زندگی کاملاً معمولی است
سينا سعدی
در مراسم جشن خانه سينما که روز پنجشنبه 21 شهريور ماه در تهران برگزار شد، جايزه بهترين فيلم، و بهترين کارگردانی به ابراهيم حاتمی کيا به خاطر فيلم ارتفاع پست تعلق گرفت. اين فيلم از دوم مرداد ماه در سينماهای تهران روی پرده آمد و تماشاگران بسياری را به خود جلب کرد.
چند سال پيش اتفاق غريبی در ايران افتاد که شايد در تمام جهان بی سابقه باشد. 22 نفر که همگی وابستگی خانوادگی داشتند يک هواپيمای مسافربر ياک را که از اهواز به بندرعباس می رفت، ربودند تا به خارج از کشور و احتمالاً به اسراييل پناهنده شوند.
ربايندگان اين بار چريک يا مخالفانی نبودند که قصدشان از هواپيما ربايی ايجاد سروصدا عليه حکومت باشد. آنان افرادی عادی بودند که از دست زندگی بويژه از حيث اقتصادی به جان آمده بودند و قصد رفتن به سرزمين يا سرزمين هايی را داشتند که در تصور آنها در مقابل جهنمی که در آن می زيستند، بهشت بود.
از اين جهت ماجرا تکان دهنده تر از هواپيماربايی های معمول است که آنان از دست زندگی به جان آمده بودند و برای بهتر کردن آن به هر دری می زدند. درست مانند آن افغانی که در سالهای اخير، برای رسيدن به سرزمين های ديگر سوار کاميون می شد و يا در کانتينر پنهان می گشت و ای بسا که به هنگام رسيدن به مقصد خفه شده بود.
داستان واقعی؟
هواپيماربايان هم شکست خوردند و محاکمه شدند و به زندان افتادند اما حديث شان فراموش نشد بلکه موضوع فيلمنامه ای قرار گرفت که به ارتفاع پست معروف شد.
البته حاتمی کيا در آن داستان دست برده است و از آن ماجرا، ماجرای ديگری ساخته است. می توان گفت اگر دادگاه آن 22 نفر را محاکمه و محکوم و راهی زندان کرد، در فيلم حاتمی کيا آنان نه تنها محکوم نشده اند بلکه واقعيت تلخ زندگی آنها که همانا درماندگی است به رشته تصوير کشيده شده است. نگاه مهربان و انسانی هنرمند با نگاه خشک و قانونی قاضی دادگاه، اين تفاوت آشکار را داشته است که او چند تنی را به زندان فرستاد و اين به تمام مخاطبان خود از جمله مقامات اعلام کرد که واقعيتی سهمگين بر کشور سايه افکنده است، تا عمق فاجعه را دريابند.
اهميت فيلم در نگاهی است که کارگردان به بی پناهی آدم هايی کرده است که تمام عمر برای بهبود زندگی کوشيده اند و به جايی نرسيده اند
در داستان ارتفاع پست، قاسم که برای بهتر کردن زندگی خود به هر دری زده و ناکام مانده است برای افراد خانواده و فاميل خود بليت هواپيما تهيه می کند تا آنها را به جايی ببرد که ادعا می کند برای همه آنها کار پيدا کرده است.
همه آنان بعدا در طول هواپيما ربايی از قصد پنهان قاسم آگاه می شوند. ولی پس از وقوف به قاسم می پيوندند تا زندگی خود را بهبود بخشند. هواپيما تا فرودگاه دبی پيش می رود و زمانی که قصد فرود دارد، يکی از محافظان که در طول کشاکش قاسم با ديگر محافظ هواپيما ناشناخته مانده و برای ناشناخته ماندن خود را به هواپيما ربايان نزديک و با آنان همراه شده است، موفق می شود در آخرين لحظات هواپيما را نجات دهد.
اما همسر قاسم که از ابتدا اسلحه ای در کيف داشته و آن را در ترديد ها و نگرانی های خود، از قاسم پنهان کرده بوده است، کنترل هواپيما را به دست می گيرد و بار ديگر به اميد نجات، جان می بخشد. البته ديگر بنزين هواپيما به پايان رسيده و هواپيما در سرزمينی ناشناخته ناچار به فرود است.
اهميت فيلم در ماجرايی نيست که طی آن می گذرد چون برخلاف فيلم های پر هيجان و اکشن، کارگردان سعی نکرده فيلمی بسازد که در آن ماجرای هواپيما ربايی، تماشاگران بر صندلی سينما ميخکوب شوند
در زمان فرود يا در واقع سقوط، همسر قاسم که حامله است فرزند خود را به دنيا می آورد و تمام سرنشينان در خيال، خود را در سرزمينی بهشت آسا می يابند. همچنانکه تصورشان از کشورهای ديگر بهشت آسا بود. از تولد آن کودک و تصور اين سرنشيان، به تولد پس از مرگ تعبير شده است و ظاهراً معنای ديگری هم ندارد.
در کشاکش دست به دست شدن هواپيما و ماجراهايی که می گذرد، تماشاگر درمی يابد که هواپيماربا همانقدر درمانده است که افراد ديگری که ابتدا با قصد او مخالفت می کنند. سهل است که محافظ هواپيما نيز فردی چون ديگران است و تفاوتی با آنان ندارد. مسافران که همه به نوعی وابستگی خانوادگی دارند نيز به همان اندازه درمانده و بيچاره اند و به محض يافتن فرصت با قاسم همراه می شوند، بلکه از فلاکتی که بدان دچارند نجات يابند.
اهميت فيلم در ماجرايی نيست که طی آن می گذرد چون برخلاف فيلم های پر هيجان و اکشن، کارگردان سعی نکرده فيلمی بسازد که در آن ماجرای هواپيما ربايی، تماشاگران بر صندلی سينما ميخکوب شوند.
داستان با همه هولناکی و خشونتش گرهی ندارد که منتظر گشودن آن باشيم. اهميت فيلم در نگاهی است که کارگردان به بی پناهی آدم هايی کرده است که تمام عمر برای بهبود زندگی کوشيده اند و به جايی نرسيده اند. حاتمی کيا طبقه ای را به تصوير می کشد که خواست آدمهايش رسيدن به ثروت و مکنت نيست، بلکه داشتن يک زندگی کاملاً معمولی است. گره اصلی جستجويی هولناک برای زندگی بهتر است که در روزگار ما متاسفانه از دست رفته است.
