گفتگو با مرتضی مميز به مناسبت افتتاح نمايشگاه گرافيک
مرتضی مميز: بی ينال های ما تلاشی است برای حضور داشتن
سينا سعدی
هفتمين نمايشگاه دوسالانه آثار طراحان گرافيک ايران روز سه شنبه 23 بهمن ماه با حضور جمع کثيری از گرافيست ها و مدعوين در تالار فرهنگسرای نياوران گشايش يافت. در اين بی ينال که تا 21 اسفند ماه ادامه خواهد داشت، مجموعاً 330 اثر از بين 1893 اثر که از 569 شرکت کننده، به نمايشگاه رسيده بود، در زمينه های مختلف گرافيک به نمايش گذاشته شده است.
يک روز پس از افتتاح نمايشگاه دوسالانه گرافيست های ايران، آثار سه تن از گرافيست های خارجی که مهمان بی ينال هستند نيز در تالار آبی کاخ نياوران به نمايش در آمد. اين سه تن عبارتند از: آقای ميمو کاسته لانو از ايتاليا، آقای اووه لوش از آلمان و آقای آلن لوکرنک از فرانسه که کارهای درخشانی به نمايشگاه عرضه کرده است.
آثار قباد شيوا طراح پيشکسوت گرافيک نيز که امسال، انجمن گرافيک بزرگداشت او را برگزار می کند، در کنار آثار گرافيست های خارجی در تالار آبی به نمايش گذاشته شده است. همچنانکه برای بزرگداشت جلال شباهنگی استاديار دانشکده هنرهای زيبا، تالاری در فرهنگسرای نياوران برای نمايش نقاشی های او اختصاص يافته است.
به مناسبت برپايی نمايشگاه دو سالانه آثار طراحان گرافيک ايران، با آقای مرتضی مميز گرافيست و استاد صاحب نام اين رشته که مديريت برنامه ريزی نمايشگاه دوسالانه را به عهده دارد، به گفتگو نشسته ايم.
اکنون هفت دوره پياپی است که نمايشگاه دوسالانه طراحان گرافيک تشکيل می شود. هدف از اين نمايشگاه چيست و تأثير آن بر پيشرفت گرافيک ايران چه بوده است؟
در اين هفت دوره ما صرفاً از نظر تکنيک و شيوه اجرايی کار پيشرفت کرده ايم که آن هم مديون کامپيوتر است نه چيز ديگر. از کامپيوتر هم تعداد اندکی از همکاران ما خوب استفاده می کنند و برخورد بيشتر آنها با کامپيوتر هنوز ابتدايی است. در هرحال از نظر کيفيت ما هيچ پيشرفتی نداشته ايم.
چرا در اين مدت کيفيت کار پيشرفت نکرده است؟
دلايل آن زياد است. يک دليل اين است که کار بلافاصله در دست نيروهای جوان و تازه کار قرار گرفت و آنها هم بطور طبيعی برای اينکه به بازار و مشتری برسند، مجبور بودند با قيمت های پايين کار کنند. ديگر اينکه اکثر قريب به اتفاق کارفرمايان در واقع به تجربه و ايده توجهی ندارند و فقط می خواهند کارشان بگذرد.
در نمايشگاه دوسالانه گرافيک 68 طرح نشانه، 78 طرح پوستر، 42 طرح روی جلد کتاب، 36 طرح بروشور، 19 طرح بسته بندی، 32 طرح تبليغات، 17 طرح وب و مالتی مديا و 38 طرح ديگر زير عنوان ساير آثار به نمايش گذاشته شده است
البته اين يک امر عمومی است وهمه جای دنيا همينطور است. منتها فرق ما با دنيای پيشرفته اين است که در آنجا استاندارد کيفيت و نيز توقع جامعه از کار اطلاع رسانی تصويری بالاست و اين توقع بالا از نظر ايده در کار گرافيک اثرگذار است.
در اروپا و آمريکا گرافيست ها واقعاً مسابقه استاندارد گذاشته اند. يعنی آمريکا استاندارد بالاتری دارد و اينها سعی دارند به آمريکا برسند.
به نسبت اروپا و آمريکا، ما که در خاورميانه هستيم و در شرايط خاص به سر می بريم، کار ما قهقرائی است. حتی اگر خود را با کشورهای خاورميانه هم مقايسه بکنيم، ايران در آخرهای صف قرار می گيرد.
يعنی گرافيک آنها جلوتر از گرافيک ماست؟
نه. جلوتر نيست چون خودشان صاحب گرافيک نيستند. گرافيک آنها در دست متخصصان اروپايی، هندی و لبنانی است. ولی به هر حال از آنجا که کمپانی های اروپائی کار را اداره می کنند، از نظر کيفيت کار برترند. حتی برخی شرکت های تبليغاتی اروپايی در اين کشورها شعبه دارند. چه بسا اگر شرکتهای اروپايی اينجا هم بودند، گرافيک ما هم به نسبت رشد می کرد. خلاصه اينکه در حال حاضر لبنانی ها از استاندارد بالايی برخوردارند. کويت، عربستان و امارات هم از ما جلوترند. ترک ها هم با خارج ارتباط دارند و در حال مسابقه با آنها هستند. ما رابطه مان با دنيا قطع است و در مسابقه شرکت نداريم. اما اگر ارتباط ما برقرار شود مسلماً دوباره بالا می آييم و در جای بهتری از آنها قرار می گيريم.
پس هدف نمايشگاهی مثل نمايشگاه دوسالانه چيست؟
هدف بی ينال های ما اين است که تلاش کنيم به قهقرا سقوط نکنيم. اينها تلاش هايی است که اگر باعث پيشرفت نشود، دست کم سبب می شود که بيشتر از اينها سقوط نکنيم.
شما در سخنرانی روز افتتاح نمايشگاه، گفتيد که گرافيک امروز ايران نسبت به 30 سال پيش عقب رفته است. آيا اين عقب ماندگی به لحاظ همين قطع ارتباط است يا علل ديگری دارد؟
دقيقاً به خاطر قطع ارتباط است. اينجا در کيفيت بحث نمی شود. آدم جويده جويده حرف می زند. کارها نقد نمی شود. در چنين شرايطی کار پيشرفت نمی کند. در همين نمايشگاهی که در کاخ گذاشته ايم ( اشاره به نمايشگاه مهمانان بی ينال در تالار آبی کاخ نياوران ) ملاحظه می کنيد که آنها چقدر پيشرفت کرده اند. البته اين عقب ماندگی در گرافيک خلاصه نمی شود. در روزنامه نگاری و رشته های ديگر هم همينطور است. بحث ظروف مرتبطه است. بنا براين بی ينال های ما تلاشی است برای حضور داشتن.
در نمايشگاه دوسالانه کار تازه به ندرت ديده می شود. آيا قرارنيست که ما در نمايشگاه دوسالانه کارهای تازه ببينيم؟
چرا حتماً بايد ببينيم. اما طبعاً بی ينال مثل نمايشگاه نقاشی نيست که آخرين کارها و جستجوهای هنرمند را به نمايش بگذارد. در بی ينال، ما کارنامه دو سال گذشته را به نمايش می گذاريم. يعنی کارنامه دو سال گذشته را دستچين می کنيم و می گوييم اين محصول عالی دو سال گذشته است.
بنابراين ممکن است کسانی که با اين امور سرو کار دارند بيشتر کارها را ديده باشند اما مطمئناً خيلی ها نديده اند و اين « خيلی ها » مخاطب بی ينال هستند. بی ينال سعی دارد آنها را مخاطب قرار دهد و در ارتقاء ذوق و سليقه آنها بکوشد.
در بی ينال قرار نيست کار بکر عرضه شود. اين کارها حتماً بايد چاپ شده باشد يعنی از مسير سخت توليد گذشته باشد تا معلوم شود که طراح عليرغم محدوديت هايی که داشته، چقدر توانسته است حرف تازه بزند و قدم های تازه بردارد.
مرتضی مميز طراح و استاد گرافيک
30 سال پيش يا حتی 20 سال پيش گرافيک در ايران تا اين اندازه کاربرد عمومی نداشت. امروزه عموم مردم در اتوبان ها و تبليغات خيابانی و روی بيل بورد ها يا حتی در آذين هايی که به مناسبت های مختلف مانند 22 بهمن در شهر می بندند، با گرافيک سرو کار دارند. بنابراين به نظر می رسد وظيفه طراحان گرافيک بسيار سنگين تر شده است. چون بايد بتوانند ضمن هماهنگ شدن با سليقه همگانی، سطح سليقه مردم را بالاتر ببرند. انجمن طراحان گرافيک که برگزار کننده نمايشگاه دوسالانه هم هست در برابر اين وظيفه سنگين چه برنامه ای دارد؟
ما داريم سعی می کنيم که که در انجمن يک کميته دائمی بی ينال ايجاد کنيم تا بطور مداوم روی جزئيات کار کند و بتواند تحولی در کار نمايش گرافيک به وجود بياورد. بخصوص ميل داريم با همه گرافيست ها ارتباط برقرار کنيم تا آنها را در انتخاب بهتر کارهايشان ياری کنيم و بازار بی ينال را گرم نگه داريم.
امتياز جنبی بی ينال همين است که بطور غير مستقيم در آموزش حرفه و تخصص تأثير می گذارد. در جذب افراد برای آمدن به اين رشته و درس خواندن و کار کردن تأثير می گذارد. همچنين اثر می گذارد بر عموميت بخشيدن به گرافيک.
سابق بر اين ابعاد آن تا اين اندازه وسيع نبود برای اينکه دانشجويش هم کم بود. تعداد حرفه ای هايی که در گرافيک کار می کردند در دوره گذشته، حدود 150 تا 200 نفر بود. الآن حدود 2000 نفر است. در آن زمان ما چند نفر بوديم که در راه گرافيک فرهنگی تلاش می کرديم نه گرافيک تجارتی. به همين دليل گرافيک ما چهره فرهنگی داشت.
در حال حاضر به نظر می رسد که نه استادان گرافيک از کار طراحان راضی اند و نه مخاطبان چندان احساس رضايت می کنند. چه بايد کرد که ميزان رضايت در هر دو گروه بالا برود؟
هيچ وقت نبايد رضايت حاصل شود چون رضايت سبب توقف پيشرفت می شود. اگر مخاطبان راضی باشند با طراح جر و بحث نمی کنند، خيال همه تخت و جنب و جوش کم می شود. ما بايد همواره در حال گفتگو باشيم تا کار ارتقاء پيدا کند. اين نارضايی اسباب پيشرفت است و نشان می دهد که توقع بالاتر رفته است. عدم رضايت امثال بنده هم اين فايده را دارد که سبب می شود جوان ها به آنچه دارند بسنده نکنند. ما ميل داريم جوان ها با تلاش بيشتر از يکنواختی و تکرار مکررات بيرون بيايند.
