BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 11:36 گرينويچ - يکشنبه 16 مارس 2008 - 26 اسفند 1386
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد   صفحه بدون عکس
خشت اول: بررسی کیفیت محتوای کتابهای درسی افغانستان
 

 
 
کتاب دری
در بخش نخست بررسی وضعیت کتابهای درسی در افغانستان، به رسم الخط، حروفچینی و اشتباه های پرشمار املایی این کتابها پرداختیم. در بخش دوم و پایانی این بحث، به کیفیت محتوای کتابهای درسی می پردازیم.

کاظم کاظمی نویسنده و پژوهشگر، عزیز رویش کارشناس امور تدریسی و عبدالغفور غزنوی معاون تدریسی در وزارت معارف افغانستان، در این بحث حضور دارند.

در بحث محتوا، شاید چند محور را بشود مطرح کرد: محور نخست می تواند این باشد که تا چه حدی از لحاظ محتوایی این کتاب ها کاربردی است؟ تا چه اندازه جنبه علمی دارد؟ با توجه به این که در شرایط افغانستان اغلب دانش آموزان نمی توانند ادامه تحصیل بدهند و به مقاطع بالاتر بروند، آنچه می آموزند، تا چه اندازه می تواند آنان را در زندگی کمک کند؟

کاظم کاظمی: این بحث را به دو قسمت می کنم: یکی بحث متون ساینس کتابهای علمی و دیگری بحث متون اجتماعیات.

در قسمت ساینس، واقعیت این است که در مسائل کاربردی که شاگردان بتوانند از آن استفاده کنند، خلل دارد. حتی مباحثی هست که در کتاب مفقود است و در کتاب ها مطرح نشده است.

از سوی دیگر این مسئله باعث می شود که ذهن شاگرد از مباحثی که در زندگی عملی و زندگی اجتماعی و، در کل، در همه ابعاد زندگی قابل استفاده نیست، پر شود. این مباحث چون کاربردی نیست غالبا فراموش می شود و در ذهن دانش آموز ما نمی ماند.

به طور مثال، در فیزیک، در کتابهای درسی ما بحث هایی پیچیده در باره آیینه های مقعر و محدب و عدسی های مقعر و محدب داریم؛ ولی واقعیت این است که این ها در زندگی عموم مردم کاربردی ندارند. و در بیولوژی اجزای مختلف ساختمان سلول یا حجره توضیح داده شده است. در کیمیا یا شیمی بحث های مفصلی در رابطه به ملکول های عضوی توضیح داده است. اینها در کل جنبه کاربردی آن کم است.

فخر فروشی
دانش آموزان افغان
 فخر فروشیهای فاضلانه در افغانستان یک مد شده است. از سیاستمدار گرفته تا عالم، تا کسی که در زمینه چاپ کتابهای درسی کار می کند، همه کوشش می کنند تا به شکلی بفهمانند که ما کسانی هستیم که خیلی چیز ها می دانیم که شما نمی دانید
 
عزیر رویش
به جای آن می شود بحث های کاربردی تری را مطرح کرد. مثلاً در باره محیط زیست، در باره سلامتی، در باره تغذیه. در علوم اجتماعی باز مشکلاتی دیگری داریم که در قسمت دیگر این بحث شاید مطرح شود .

آقای رویش، نگاه شما به این مسائل و در کل جنبه های محتوایی و کاربردی کتابها و متون درسی وزارت معارف افغانستان چگونه است؟

عزیز رویش: با تأسف باید بگویم که ما در افغانستان با روح علم جدید بیگانه هستیم. در اینجا یک نوع عقده عقب افتادگی از گذشته وجود داشته و تلاش می شده با طرح مسائل شکلی این عقده به شکلی اشباع شود .

به همین خاطر فخر فروشیهای فاضلانه در افغانستان یک مد شده است. از سیاستمدار گرفته تا عالم، تا کسی که در زمینه چاپ کتابهای درسی کار می کند، همه کوشش می کنند تا به شکلی بفهمانند که ما کسانی هستیم که خیلی چیز ها می دانیم که شما نمی دانید و یا اینکه گویا ما از هیچ چیزی که دیگران دارند کم نداریم.

فکر می کنم استفاده از دستاوردهای مثبت و نیکوی دیگران، ولو هر که باشند، عیبی نیست. ما می توانیم از دستاوردها و تجارب پاکستان، هند، ایران و حتی کشورهای اروپایی استفاده کنیم و برای دانش آموزان خود یاد بدهیم. استغنا نشان دادن و این استغنا را با فضل فروشی های غیر اصولی پنهان کردن کار درستی نخواهد بود.

آن چه در علم جدید مطرح است این است که چگونه می توان دانش آموزان را کمک کرد تا بتوانند تجربه های روزانه خود را تبدیل به شعور کنند و سپس همین شعور را رهنمای عمل خود بسازند. این مسائل در معارف افغانستان، در کل و حتی در سطح تحصیلات عالی، که مدخلی است به سوی زندگی عملی، مغفول است.

کسی به این نمی اندیشد که کتابی را که داریم به دانش آموزان یا دانشجویان خود یاد می دهیم در واقع به چه درد می خورد. تأسف بارتر از آن، بحث هایی در کتاب های درسی ما وجود دارند که مربوط به دریافت های علمی سی، چهل و حتی صد سال گذشته بشر است. در حالی که تازه ترین بحث های علمی اصلاً در کتاب های ما مطرح نیستند. این یک مشکل بزرگ است، چه در بخش علوم ساینسی و چه در بخش علوم اجتماعی.

آقای غزنوی، دوستان به جنبه های محتوایی این کتاب ها اشاره کردند، یک بحث مهم دیگر این است که تا چه اندازه مسائلی که در کتابها هست، جنبه کاربردی برای شاگردی دارد که وارد زندگی عملی و مشغول کار می شود؛ یا این که ذهن شاگرد انباری از مسائل مختلف می شود، بدون اینکه روش تجزیه و تحلیل را یاد بگیرد.

عبدالغفور غزنوی: در قسمت ساینس و تکنولوژی، در معارف، اگر ما توجه خاص نکنیم سخت پس می مانیم. ما باید تدریس خود را شکل عملی بدهیم تا شاگرد بهتر بیاموزد. کتابهای در عرصه تخنیکی (تکنیکی یا فنی) و مسلکی همه در حال تجدید نظر است.

آقای کاظمی! ما اگر از کتابهای ساینسی و علوم تجربی بگذریم و وارد بحث های اجتماعی شویم، وضع چگونه است؟

کاظمی: من در بحث دروس اجتماعیات یک مشکل عمده می بینم و آن این که مبنای کار ما بر حفظ کردن و از یاد کردن مباحث است و نه در یافت و تحلیل قضایا.

فقدان مسائل کاربردی
یک دانش آموز افغان
 ما متون ادبی گذشتگان را حفظ (ازبر) می کنیم؛ ولی خود مفاهیم ادبیات را یاد نمی گیریم؛ مثلاً مسایل مربوط به نقد ادبی، تاریخ ادبیات، مکاتب و سبک های ادبی، گرایشها و ژانرهای ادبی و از این قبیل مباحث، که جوانب کاربردی آن است، در متون درسی ما کاملاً غایب است
 
کاظم کاظمی
در متون ادبیات دری مشکلات زیاد است؛ در تاریخ، در جغرافیا و دیگر متون به همین ترتیب. ما در بسیاری مواقع یک متن را می دهیم که شاگرد ما یاد بگیرد؛ ولی در باره خود همان علم چیزی به شاگرد یاد نمی دهیم.

مثلاً در مورد تاریخ، ما به شاگرد می گوییم که در این فاصله زمانی این واقعه رخ داده است؛ ولی در مورد خود علم تاریخ، نوع تاریخ نویسی، نوع نگاه به جهان، مکاتبی که در تاریخ نویسی وجود داشته، تحولاتی که در علم تاریخ نویسی ایجاد شده هیچ صحبتی نمی کنیم و دانش آموز ما نمی داند که دانش تاریخ چه چیزی است. فقط متن تاریخی را می خواند.

گذشته از این که در مورد این متن وقایع را تحلیل نمی کند، غالباً ازبر می کند، که مثلاً در سلسله درانی، در کدام سال، کدام شاه برتخت نشست و در کدام سال سرنگون شد؛ ولی این را نمی بیند که منشا این تحولات چه بود؟ دلایلش چه بود؟ زمینه های اجتماعی آن چه بود؟

در درس فارسی یا دری هم این مشکلات زیاد است. به شکلی ما متون ادبی گذشتگان را حفظ (ازبر) می کنیم؛ ولی خود مفاهیم ادبیات را یاد نمی گیریم؛ مثلاً مسایل مربوط به نقد ادبی، تاریخ ادبیات، مکاتب و سبک های ادبی، گرایشها و ژانرهای ادبی و از این قبیل مباحث، که جوانب کاربردی آن است، در متون درسی ما کاملاً غایب است.

به آقای رویش بر می گردیم. لیسه ای (دبیرستانی) که شما از مدیران آن هستید، یک سلسله کتابهایی را به تازگی تدوین کرده. می خواستم بپرسم چه دلیلی داشته که در حالی که متون درسی وزارت معارف وجود داشته، شما دست به تدوین کتاب زده اید؟

رویش: اولاً خدمت شما عرض کنم که ما تدوین کتاب های درسی خود را با توجه به نیاز و ضروت هایی که وجود داشت در پاکستان شروع کردیم. وقتی وارد کابل شدیم نیز از همان کارهای خود استفاده کردیم و یک مقدار اصلاحاتی را نیز همه ساله در آنها اعمال کردیم.

متأسفانه کتابهایی که در وزارت معارف وجود دارد هنوز هم کتاب هایی است که متأثر از کارهای دوران جنگ های ایدئولوژیک در افغانستان است. در آن دوران از جوانب مختلف تلاش شد تا از کتاب ها و مکاتب به عنوان سکویی برای جنگ های ایدئولوژیک استفاده شود. کتابهای جدید نیز تا جایی که به چاپ رسیده و در دسترس دانش آموزان قرار دارند متأسفانه دارای نقایص جدی فراوانی می باشند. اغلاط چاپی در کتاب ها نشانه آن است که هنوز هم در نظام معارف دید بسیار جدی و مسئولانه در قبال نصاب تعلیمی شکل نگرفته است.

تجد نظر
کتاب دری
 در سایه ساینس و تکنولوژی، در معارف، اگر ما توجه خاص نکنیم سخت پس می مانیم. ما باید تدریس خود را شکل عملی بدهیم تا شاگرد بهتر بیاموزد. کتابهای در عرصه تکنیکی (فنی) و مسلکی همه در حال تجدید نظر است
 
عبدالغفور غزنوی
به نظر می رسد کسانی که در بخش تالیف و ترجمه، در وزارت معارف هستند، اغلباً به گفته خود آقای غزنوی افراد ان جی اویی و مربوط به سازمانهای غیر دولتی هستند و اینها فرهنگ ان جی اویی را به داخل وزارت معارف نیز انتقال داده اند. یعنی برای یک کتاب یک پروژه درست می کنند و در آخر امضا می کنند که این کتاب را فلان کس تصحیح نمود و پروژه بسته می شود؛ ولی متأسفانه نتیجه کار آنها مشکل بزرگی را برای نظام معارف ایجاد کرده و مسئولیت های بزرگی را متوجه این نظام ساخته است.

توجیه این همه مصارف با کاری که می شود به هیچ صورت امکان پذیر نیست. به طور مثال، نمی شود گفت که وزارت معارف با آن تشکیلات گسترده و با آن مصارف میلیونی نتوانسته یک کتاب صنف اول یا دوم را درست و بدون اغلاط چاپی تالیف کند؛ در حالی که لیسه ما، بدون کوچکترین کمک بیرونی و فقط با توان بنیه ای که در خود مکتب بوده، تا صنف نهم کتاب تدوین کرده و در تمام این کتاب ها نتیجه خوبی نیز رونما شده که میزان اغلاط یا کاستی های آن را می شود در حد ناچیز و یا حتی هیچ قلمداد کرد.

آقای غزنوی! همانطوری که قبلاً خدمت شما عرض کردم، در یک حجم کوچک یک کتاب درسی ابتدایی (مربوط به صنف دوم) صدها غلط پیدا می شود. من اول تصورم این بود که شاید یک نفر با عجله یک کتاب را زیر چاپ برده باشد؛ ولی به اول کتاب که نگاه کردم دیدم در حدود ده پانزده نفر این کتاب را نگاه کرده اند، غلط گیری کرده اند، تصحیح کرده اند و زیر نظر آنان بوده؛ ولی باز هم چه از نظر محتوایی و چه از نظر شکلی و رسم الخط و چاپ، همراه با مشکل است.

غزنوی: من از زحماتی که لیسه آقای رویش کشیده، کتاب چاپ کرده است و خوب چاپ کرده است تمجید می کنم؛ ولی از اتهاماتی که بر وزارت معارف وارد نمودند انکار می کنم و این بجا نیست.

از هر سو در طول تاریخ کسانی آمدند و چیزهایی نوشتند و گفتند این کتابها برای افغانستان است. جنگ و پدیده های آن تاثیرات خود را بالای این کتاب ها گذاشته است؛ ولی همانطور که گفتم این کتاب ها قابل اصلاح هستند.

 
 
کتاب های درسی افغانستان خشت اول
بررسی کتابهای درسی افغانستان - بخش نخست
 
 
دانش آموزان افغان آموزش در نا امنی
'کاهش' شمار دانش آموزان در افغانستان
 
 
انتخاب شهردار مکتب در هرات 'آموزش شهروندی'
انتخاب نخستین 'شهردار مکتب' در هرات
 
 
کودکان افغان نان آوران کوچک
کودکان افغان؛ آموزش به جای کار
 
 
دانش آموزان افغان در پاکستان مهاجران
دانش آموزان 'گلیم نشین' افغان در پیشاور
 
 
کتاب درسی آموزش و پرورش
نیاز مبرم افغانستان به مبارزه با بیسوادی
 
 
دانش آموز افغان دنگ دنگ دنگ ...
آغاز سال نو آموزشی افغانستان و شش ميليون چشم منتظر
 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد   صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران