BBCPersian.com
  •    راهنما
تاجيکستان
پشتو
عربی
آذری
روسی
اردو
 
به روز شده: 11:41 گرينويچ - دوشنبه 09 اکتبر 2006 - 17 مهر 1385
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
نگاهی به يک دهه شاعری قهار عاصی
 

 
 
قهار عاصی که ناگهان به چهره برتر شعر معاصر افغانستان در دهه شصت خورشيدی تبديل شد ناگهان نيز در يک حادثه انفجار راکت در ميزان سال ۱۳۷۳ در شهر کابل درگذشت.

او شاعری پرکار بود و ظرف سالهای محدودی که با جديت به شعر پرداخت تقريبا هر سال يک مجموعه را روانه بازار کرد.

از عاصی به دليل نوآوری ها و عاطفی بودن شعرهايش به عنوان شاعر دردهای مردم ياد می کنند و شعرش را ارج می نهند.

امروز دوازده سال پس از خاموشی عاصی نگاهی به شعر و کارنامه های هنری او چگونه است؟

آيا هنوز هم در افغانستان از او به عنوان شاعر برتر ياد می کنند؟

اين مسايل را در يک ميز گرد با دکتر سميع حامد و مسعود حسن زاده هر دو از شاعران افغان در ميان نهادم:


اگر امروز بخواهيم به عاصی نگاه کنيم جايگاه او را در شعر معاصر چگونه می بينيم؟

قهار عاصی در پای پيکره فردوسی در مشهد
سميع حامد: به نظر من قهارعاصی در زمينه ديدگاهی که تلقی های تازه را در شعر افغانستان جاری کرد يکی از پيشکسوتان است.

يعنی پيش از او رويکردهای نو در شعر معاصر افغانستان آغاز نشده بود؟

سميع حامد: البته قبلا بود ولی قبلا در شعر معاصر افغانستان فقط ديدنی ها عوض شده بود اما ديد عوض نشده بود از نظر من دو نفر در داخل افغانستان ديد را عوض کردند، يکی استاد واصف باختری و يکی هم قهار عاصی. اين دو شاعر حق زياد به گردن شعر معاصر در داخل افغانستان دارند.

آقای حسن زاده نظر شما چيست؟ شما اگر به حيث يک شاعر بخواهيد امروز پس از گذشت دوازده سال از خاموشی عاصی به کارنامه او نگاه کنيد جايگاه او را در شعر معاصر چگونه می بينيد؟

حسن زاده: من با اين موافق هستم که عاصی آغازگر موقعيت نوی به نام شعر در افغانستان است. افزون بر آن من فکر می کنم که عاصی نماد بسيار خوب شعر بيانگر و شعر روايت گر با مولفه های بومی و محلی بود. عاصی کسی است که ما بالقوه چه در زبان و چه در محتوايی که ارايه می کند نشانه های بسيار بارز بومی را در آن به صورت مشخص می توانيم ببينيم، چيزی که شايد در شعرهای واصف باختری بسيار کمتر بوده و در شعرهای دکتر سميع حامد مشخصا به آن پرداخته نشده است.

منظور شما استفاده از واژگانی هست که عمدتا عاصی در شعر بر آنها تاکيد می ورزيد؟

حسن زاده: قهار عاصی به اضافه استفاده از واژه های خاص از ضرب المثل استفاده می کند و در کل روحيه ای که مخصوصا در دوبيتی های عاصی جاری است آن قدر عامی و روزمره و مردمی است که در شعرای سابق چنين چيزی را بسيار کم می بينيم.

آقای حامد! در يک مقطع عاصی شاعر مطرح افغانستان شد به نظر شما دليل اين مطرح شدن در همان زمان چه بود؟

سميع حامد: نخست بايد بگوييم که عاصی شاعر شعر افغانستان است اگر قرار باشد که ما بتوانيم بگوييم که شعر افغانستان مولفه های جداگانه ای هم دارد.

يکی موضوع بومی گرايی قهار عاصی است که آقای حسن زاده به آن اشاره کردند اين بومی گرايی از گزينش واژه ها گرفته تا تعبير ها، تصويرها و تا يک نوع آشنايی زدايی بر اين بنياد در شعر عاصی ديده می شود.

به گونه نمونه تشبه گيسو به شام يا پيوند گيسو به شام يک پيوند کلاسيک و تا حدی زياد حتا يک پيوند مبتذل شده است اما عاصی وقتی می گويد که نيت کردم ادا سازم نماز شام گيسويت اينجا يک آشنايی زدايی هست و اين يک بخش اقبال مردم به شعر عاصی بود، مساله ديگر اين بود که عاصی شاه فرد شعر مقاومت بود در داخل افغانستان يعنی آنچه را که ما از آن به شعر مقاومت تعبير می کنيم - حالا اين تعبير درست است و يا نيست اين بحث جداگانه هست - اما در داخل افغانستان چنين چيزی مطرح بود. در همان زمان عاصی طلايه دار شعر مقاومت در افغانستان بود و آن زمانی بود که يک واژه می توانست جامعه را تکان دهد و شعر عاصی واقعا می توانست تکانه ايجاد کند. مسئاله سوم که بسياری وقت ها از ديد دور می ماند پيوند عاصی و فرهاد دريا بود.

يعنی رابطه شعر و موسيقی؟

سميع حامد: بله، پيوند عاصی و دريا اثر گذاری دو جانبه داشت، دريا را به عنوان خواننده مقاومت مطرح کرد و عاصی را نيز در ميان عام شهرت بيشتر بخشيد. به همين بنياد هم بود که کتاب عاصی زياد به فروش می رفت و عاصی از جمله شاعرانی بود که می توانست از طريق فروش کتاب های خود برخی مخارج خود را حداقل تامين کند.

طوری که آقای حامد هم اشاره کردند در يک مقطع مسايل سياسی هم در شعر عاصی بازتاب زياد داشت به نظر شما آقای حسن زاده سياسی گرايی در شعر عاصی سبب شهرت و محبوبيت او در همين مقطع تاريخی نشد؟

در مورد عاصی
سميع حامد، شاعر و نويسنده افغان
 به نظر من قهارعاصی در زمينه ديدگاهی که تلقی های تازه را در شعر افغانستان جاری کرد يکی از پيشکسوتان است
 
سميع حامد، شاعر و نويسنده افغان
حسن زاده: من فکر می کنم عاصی در دوره ای مطرح شد که جايگاه چنين شاعری به شکل مشخص خالی بود. يک صف طويلی از شاعران ظاهرا چپ گرا در افغانستان بازار شعر را در دست داشتند و سکه شعر هميشه به نام همين ها زده می شد و از طرف ديگر يک تعداد شاعرانی داشتيم که بازمانده عجيب و غريب از دوره مشروطه در افغانستان بودند که تمام تلاش اين ها اين بود که مثلا تا اندازه ای زبان شعر را به زبان مردم عادی نزديک کنند.

اما چيزی که در کار عاصی بسيار پر رنگ بود مساله تمايز ذهنيت شاعرانه او بود از بقيه کسانی که در آن دوره شعر می گفتند. پيشتر به بومی گرايی عاصی شد که اين پرداختن بيش از حد به مساله بومی گرايی در زبان اين کم کم به ذهنيت شاعرانه عاصی هم رسوخ پيدا می کند. تا جای که حتا می بينيم وقتی مسايل سياسی مطرح می شود مشخصا از يک پايگان بسيار روزمره و مردمی مطرح می شود تا جای که گاهی آدم به اشتباه فکر می کند که عاصی در مورد مسايل سياسی قضاوت بسيار سطحی دارد، در حالی که به نظر من سطحی نيست عاصی تلاش دارد ذهنيت شاعرانه خود راهم از بعد سياسی به مردم نزديک بسازد.

در يکی دو دفتر که شديدا بوی مسايل سياسی می دهد از جمله دو دفتر مشهور که شعرهای در تقبيع برخی از اشخاص دارد و يا اين که جريان های سياسی خاصی را مورد حمله قرار می دهد من فکر می کنم که يک مقدار شعار هست. در چنين شعرهايی چرا که پرداختن به مقوله سياست به صورت مشخص در شعر و در ادبيات پيش از همه نيازمند يک زبان است، من فکر می کنم وقتی قهار عاصی با آن زبان عاشقانه دوبيتی های محلی به سراغ مسايل سياسی می رود اين جا است که يک تداخل ايجاد می شود و تقريبا شاهد يک تناقض در کار عاصی هستيم ولی به صورت مشخص آنچه باعث مطرح شدن بيش از حد عاصی در آن دوران شده يکی از مسايل پيرا متنی را آقای حامد مطرح کردند که فرهاد دريا تاثير بسيار بسزايی داشت چون يکی از وسايلی بود که زودتر می توانست شعر عاصی را به دست مردم و به گوش مردم برساند و از طرف ديگر جای به نظر من عاصی برای ما نمونه يک وطن پرست مومن بود، وطن پرست مومن به آرمان های بسيار بومی مردم، آرمان های شديدا سياسی در عاصی به صورت مشخص وجود نداشت به همين خاطر عاصی هيچ وقت جذب کدام جريان سياسی مشخصی در داخل افغانستان نشد و هميشه در وضعيت بسيار بد زندگی کرد. من فکر می کنم همين دلايل سبب شد که در يک دوره عاصی را از ديگر شاعران ممتاز تر نشان دهد.

آقای حامد! ما در عاصی شاهد کار انبوه هستيم يعنی اگر از يک سو زياد شعر می گويد به ديگر جوانب نيز توجه دارد و از جمله نثر نويسی آيا چنين انبوهی سبب لطمه دار شدن جوهر هنری نمی شود؟

سميع حامد: من دو مساله را می خواهم يادآوری کنم يکی اين که در مجموع شاعرانی که در داخل افغانستان بودند و آنها مشهور بودند به شاعران ضد دولت و ضد قدرت با تعمد دو جريان در کار اين افراد وجود داشت يکی سلسله کارهای که برای خود و برای به اصطلاح فواره زدن ديدگاه و تلقی ويژه خود در زمينه شعر می گفتند و يک سلسله ديگر کارهای بود که واقعا شعار بود و برخی هم شعر و شعار و در حقيقت بيانيه ها بود و اين را آنها می فهميدند و اين مساله ای است که در نقد شعر معاصر افغانستان در نظر گرفته نشده و فکر می شود که فراز و فرود بسيار زياد و چشمگير را می توان در کارشان ديد که چنين نيست. از جانب ديگر از نقد کلاسيک گرفته تا نقد مدرن، ما دو گونه شاعر داريم که يکی شاعر مقل می گفتند و ديگری را شاعر مکثر که باز اين تقسيم می شد به مکثر مجيد و غير مجيد و اين مسايل و يا اين که کسانی که طبع کارگاه ای دارند و کسانی که طبع فورانی دارند و عاصی از جمله شاعران مکثر بود که شعر زياد می گفت و به همين حساب هم در همان شعرهای که برآيند تلقی ويژه او از شعر هست هم فراز و فرود ديده می شود و اين در کار شاعران مکثر يک امر طبيعی است. در کنار اين عاصی شاعری بود که شعر ملحون هم زياد می گفت و به اصطلاح ترانه سرا هم بود.

آقای حسن زاده! اگر امروز عاری از حب و بغض های متعارف جامعه بخواهيم به کمبودها و کاستی های شعر عاصی همچون حرکت منتقدانه نظر بيندازيم به چه نکاتی رو به رو می شويم؟

شاعر بومی
مسعود حسن زاده، شاعر و نويسنده افغان
 من فکر می کنم که عاصی نماد بسيار خوب شعر بيانگر و شعر روايت گر با مولفه های بومی و محلی بود
 
مسعود حسن زاده، شاعر و نويسنده افغان
حسن زاده: چيزی را که به صورت مشخص می توانم يادآوری کنم چند دستگی زبان است. در انواع کارهای که عاصی ارايه می کند از دوبيتی ها بگيريد با آن زبانی که حتا تصويرها بومی شده اند و حتا تشبهات نيز در خدمت يک بومی گرايی صرف قرار می گيرد که اين بومی گرايی گاهی در حد افراط مطرح می شود در کار عاصی می رسيم به کارهای نيمايی، اين ملت من است که دستان خويش را برگرد آفتاب کمربند کرده است، مخصوصا در مورد کارهای نيمايی من علاقمند هستم بيشتر صحبت بکنم. من فکر می کنم که يکی دو تا سه کار موفق ديده ام در شعر های نيمايی عاصی و آن هم به دلايل بسيار مشخص که من فکر می کنم اگر نفس زبان در کار نيمايی عبارت از قرار دادن زبان در مجرای اصلی آن يعنی زبان توصيفی باشد به گفته نيما در کار عاصی کمتر با اين مساله برخورد می کنيم. قهار عاصی در حقيقت کل زبان را در خدمت پيام آوری آن جستجو می کند و اگر تشبيهات و تصاويری هم که در اين ميان استفاده می کند با توجه به اين که گذشته عاصی گذشته دوبيتی سرايی هست و با اين ذهنيت به سراغ شعر نيمايی می رود در حالی که زبان نيمايی با مسايل به شدت امروزی سر و کار دارد و در تشبيهات و تصاوير هم بايد از چيزهای دم دست و ملموس استفاده شود. اگر توجه داشته باشيم در يک شعر نيما مثلا از توصيف های طبيعی شروع می کند و بعدا صنعت تشخيص را به کار می برد و توصيف های طبيعی را که در ابتدای شعر آورده در خدمت موضوعی که قرار است مطرح کند استفاده می کند. در شعر عاصی تزاحمی از اين مسايل است و چون عاصی در اين قالب ها کم کار کرد زبان به آن پختگی لازم نرسيد و در مورد شعرهای سياسی هم که با اهداف خاصی برای کوبيدن يک جريان خاص سياسی سروده شده نيز عاصی به مقوله زبان هيچ توجه نکرده است.

آقای حامد! نظر شما چيست اگر بخواهيد نگاهی منتقدانه به نواقص و کاستی های شعر عاصی داشته باشيد؟

سميع حامد: از ديدگاه من عاصی در يک مرحله کاملا الهام پذيری قرار داشت. عاصی از يک واژه گرفته تا يک شعر مثلا گارسيا لورکا تا يک شعر شاملو تا يک شعر سيمين بهبهانی تا يک دوبيتی عاميانه الهام می گرفت و حتا گاه با تعمد می ديدی که شش ماه عاصی اوزان غريب را تجربه می کرد يک وقت هم که رباعيات خيام را می خواند می ديدی که فردا پنجاه رباعی با تاثير پذيری خيام گفته است و در مجموع عاصی در يک مرحله الهام و در يک مرحله گذار قرار داشت و کاستی ديگر عاصی فشرده بودن زبان بود، زبان عاصی زبان به هنجار و يک دست نبود و اين به نظر من کاستی اساسی شعر عاصی بود.


 
 
پشت جلد کتابی از قهار عاصی'من آهنگ سفر دارم'
بزرگداشت قهار عاصی شاعر افغان، در ایران
 
 
جلد کتاب آدمی پرنده نيستسرنوشت برگ
چهره تازه قنبرعلی تابش در کتاب 'آدمی پرنده نيست'
 
 
خليل الله خليلیسالگرد
سکوت در پانزدهمين سال سکوت خليلی
 
 
گل زرد در باور برخی از افغانها، نشانه جدايی استآن روزها بهار
آنگاه که شاعران بهاريه های حزن می سرودند
 
 
جلد کتاب حوضنامه هرات، اثر صابر هرویحوضنامه هرات
کتابی ارجمند از پژوهشگری گمنام
 
 
استاد براتعلی فدايیبه بهانه نکوداشت
براتعلی فدايی، شاعر ديروز و امروز افغانستان با سبک کهن و نو
 
 
ناديا انجمن'ناديا با ناگفته هايش رفت'
روايتی از درگذشت شاعر جوان افغان که "قربانی خشونت خانوادگی" شد
 
 
اخبار روز
 
 
اين صفحه را برای دوستان خود بفرستيد صفحه بدون عکس
 
 
   
 
BBC Copyright Logo بالا ^^
 
  صفحه نخست|جهان|ايران |افغانستان |تاجيکستان |ورزش |دانش و فن |اقتصاد و بازرگانی |فرهنگ و هنر |ویدیو
روز هفتم |نگاه ژرف |صدای شما |آموزش انگليسی
 
  BBC News >>|BBC Sport >>|BBC Weather >>|BBC World Service >>|BBC Languages >>
 
  راهنما | تماس با ما | اخبار و اطلاعات به زبانهای ديگر | نحوه استفاده از اطلاعات شخصی کاربران