20ú Meán Fómhair 2007

Dreigítí

Tá fiosrúchán ag dul ar aghaidh i láthair na huaire le heolas a chruinniú faoi dhreigít a thit i bPeiriú tamall gairid ó shin agus a d’fhág cráitéar tríocha méadar trasna agus sé mhéadar ar doimhne. Cé go bhfuil amhras faoi cé acu arbh dreigít cheart í nó an raibh cúis eile leis an chráitéar, titeann dreigítí ar thalamh an Domhain níos minice ná mar a shíltear. Bíonn a mbunús chomh beag le cloch duirlinge ach is féidir leo a bheith chomh mór le tríocha ciliméadar trasna. Agus bíonn luas ollmhór leo uilig, thart fá thríocha ciliméadar sa soicind. A mhéid iad, sin mar is mó dochair a dhéanann siad nuair a thuirlingíonn siad ach is fíor a rá fosta gur a mhéid iad, is teirce iad.

Cad iad na dreigítí seo? Caithfimid smaoineamh siar níos mó ná ceithre billiún go leith bliain. Bhí réalta mhór ann a phléasc agus a d’fhág ina diaidh néal gáis agus deataigh. Tugtar ollnóva ar an phléascadh seo. Bhí an néal seo ag rothlú agus thar am, trí dhomhantarraingt, tháinig an damhna le chéile agus cruthaíodh an Ghrian i lár agus na pláinéid i bhfithis thart uirthi. Ba é sin grianchóras s’againne. Ach níor cheangail iomlán an damhna le chéile; fágadh dríodar idir phíosaí cloiche agus phíosaí iarainn, iad ar gach méid agus iad i bhfithis thart ar an Ghrian fosta. Tríd am, bhuail an mhórchuid acu an Ghrian nó ceann de na pláinéid ach tá cuid acu ann go fóill agus buaileann siad an Domhan s’againne ó am go céile.

Tá bunús na ndreigítí seo beag agus bíonn aer an Domhain mar chosaint againn. Nuair a bhuaileann dreigít an t-aer, tarlaíonn frithchuimilt nó tá an t-aer tiubh. Dónn sí agus ní shroicheann sí an talamh. Má bhíonn sí níos mó ná méid d’ordóige sroichfidh sí an talamh ach is beag dochair a dhéanfaidh sí. Sa bhliain 1969, thit dreigít go talamh i gContae Aontroma a bhí os cionn cúig chileagram meáchain agus ní dhearna sí dochar ar bith. Sa bhliain 1908, tháinig ceann a bhí thart fá thríocha méadar trasna go talamh sa tSibéir sa Rúis agus scriosadh crainn ar fud na gcéadta mílte cearnógacha. Thart fá sheasca milliún bliain ó shin, meastar, thuirling dreigít a bhí ní ba mhó ná tríocha ciliméadar trasna agus rinneadh an oiread sin dochair gur éag na dineasáir uilig.

I láthair na huaire, níl cosaint éifeachtach againn ina n-éadan. Tá a fhios ag eolaithe cá bhfuil cuid acu agus is féidir a bhfithis a oibriú amach. Is féidir ansin ríomhaireacht a dhéanamh le fáil amach an mbuailfidh siad an Domhan amach anseo, fiú más i gcionn roinnt mhaith blianta sin. Má bhíonn an t-am againn, tá seans ann go mbeimid ábalta teicníocht úr a úsáid leis an dreigít a thiontú ar shiúl uainn. Go fóill is beag uilig an seans go dtarlóidh an t-imbhualadh sin. Ach tá dreigítí eile ann agus níl a fhios againne cá bhfuil siad. Má tá ceann acu seo ag dhul a bhuaileadh dromchla an Domhain, seans go mbeidh réamhfhógra mí nó dhó againn. Agus níl dóigh ar bith go mbeimid ábalta rud ar bith a dhéanamh.

Ach ar eagla go dtiocfadh an t-alt seo idir thú agus codladh na hoíche, cuimhnigh gur beag an seans go dtarlóidh imbhualadh ollmhór le linn do shaoil; tarlóidh sé ach gach seans nach bhfeicfidh an glún seo é.

Sanas:

Cráitéar crater
Damhna matter
Domhantarraingt gravity
Dreigít meteorite
Dríodar residue
Dromchla surface
Fiosrúchán investigation
Fithis orbit
Frithchuimilt friction
Grianchóras solar system
Imbhualadh collision
Ollnóva supernova
Rothlú rotating
Tearc/is teirce scarce/scarcer

Tuilleadh eolais:

http://newsvote.bbc.co.uk/mpapps/pagetools/print/news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/7001897.stm

The BBC is not responsible for the content of external websites

back to science homepage