BBC HomeExplore the BBC
This page was last updated in January 2005We've left it here for reference.More information

22 September 2014
Accessibility help
Text only
Blas Banner
spacer

BBC Homepage

BBC NI
Radio Ulster


Contact Us

Like this page?
Send it to a friend!

 
Astronomy

NIGHTLIFE WITH THE STARS / AN CLUB OÍCHE IS GNÍOMHAÍ OS ÁR gCIONN!

péir na Féile Vailintín 2004


stars

 


Níl aon bhaint díreach idir Vailintín agus an réalteolas ach tá scéilín amháin ann faoi go raibh sé ina lia agus ina shagart sa Róimh i dtús ré na Críostaíochta. Deirtear ina leith gur leigheas sé níon an bhairdéara a bhí mar gharda air i ngéibheann dó sular cuireadh chun báis é. Bhí an cailín dall ó lá a breithe agus le linn do Vailintín í a leigheas d'éirigh cion eadarthu. Nuair a fuair sí radharc na súl don chéad úr ina saol dúirt sí gur thug an lia 'gathanna na gréine' di. In amanna taispeántar é agus é ag iompar na gréine ina lámh. Sin ceann de na finscéalta a nascann an Naomh seo leis an ghrá. Ar ndóigh, titeann an fhéile seo sa séasúr díreach roimh theacht an Earraigh agus na deasghnáthanna a bhaineann le torthúlacht, atáirgeadh agus athghiniúínt na beatha. Bíonn an cónocht ann 21ú de Mhárta - sin lá na hathbhliana fadó. Is ionann fad do lá agus oíche ag an am seo agus lena chois, scoilteann sé an bhliain ina dhá leath. D'aistrigh an Eaglais féile na hathbhliana go lár an Gheimhridh, an grianstad, nuair a fuair siadsan údaras ar an fhéilire sna meánaoiseanna ach tá lá na hathbhliana ann go fóill ar an chóncht ó thaobh na réalteolaíochta de. Seo an lá a thrasnaíonn conair na gréine an meánchiorcal neamhaí ag 'Túsphointe Aries', an suíomh ar an spéir óna thosnaíonn an córas comhordanáidí neamhaí. Glacann lucht na hastralaíochta leis an chónocht mar thús na bliana chomh maith ach sin scéal eile, ní fios domhsa cad é tá in ann duit 'insna réaltaí'. Scéal cinnte áfach go bhfuil tionchar ag an Ghealach orainn ar a lán dóigheanna, mar shampla is í an Ghealach a choinníonn fithis an Talaimh seasmhach buan, rud a thugann faill agus am don éabhlóid an iliomad cineálacha beatha a chothú.



Night sky for 14 Feb
Click image to enlarge



The night sky for Valentine's night 2004

Díreach thuas ó dheas agus tá An Leon agus An Cúpla i radharc, na "réaltaí" geala sin atá le feiceáil istigh leofa, ní réaltaí iad ach pláinéid mar atá Iúpatar agus Satarn, fathaigh an ghrianchórais. Tá Iúpatar ag gabháil níos faide síos chuig an mheánchiorcal san am i láthair, nó i bhfriotal eile, tá a dhiallas ag laghdú (Ciallaíonn an focal 'diallas' an oiread seo de chéimeanna atá sé ón mheánchiorcal neamhaí). Bionn an radharc is fearr againn ar phláinéad ach é a bheith in urchomhireacht (os comhar na Gréine), díreach i lár an gheimhridh sa suíomh is airde ar spéir dhorcha dó.

Ní hamhlaidh a bhéas an scéal go cionn roinnt de bhlianta amach anseo. Beidh an pláinéad le feiceáil thríd an chuid is tibhe den atmaisféar agus cuirfidh sé sin as don radharc. A mhalairt ar fad ar ndóigh más sa leathsféar theas duit mar a bheidh an pláinéad i bhfad níos airde ar an spéir. Tharla an rud céanna le Mars ar na mallaibh ach tá sin ar biseach anois agus plána an phláinéid ag druidim le plána 's againne. Mars an pláinéad atá sa nuacht san am i láthair de thairbhe an dá 'fánaí' de chuid NASA ar an dromchla ag bailiú faisnéise faoina chomhdhéanamh. Tá ionstraimí mothálacha ar na taiscéalaithe seo chomh maith le físcheamaraí agus eile, a chuirfidh méid bocht eolais ar ais chugainn sa trí mhí atá romhainn. Ní mhairfidh siad níos faide ná sin mar gheall ar go bhfuil siad ag imeacht ar chumhacht na gréine agus sin ag gabháil i laige de réir a chéile. Is lú i bhfad an radaíocht ghréine a thiteann ar Mhars ná ar an Talamh's againne agus ní fada go raibh na griancheallraí ar na déithe deiridh. Tá trí spástaiscéalaí eile i bhfithis thart ar Mhars chomh maith leis na cinn ar an dromchla agus is cosúil go bhfuil tús curtha le tionscnamh dáiríre taighde i ndeireadh na dála i ndiaidh cuid mhór loicthe agus tús bréige. Deá-scéal eile ó iarracht taiscéalaí Stardust a bhain an cóiméad Wild 2 amach ar na mallaibh. Chomh maith le pictiúir iontacha a chur chugainn, thóg sé caithníní beaga as ruball an chóiméid agus bheirfidh sé ar ais iad i gcionn cúpla bliain. Tá na caithníní seo ar an damhna is sine sa ghrianchóras agus é gan truailliú de shórt ar bith. De thairbhe sin beidh an t-eolas ba chruinne riamh againn roimh i bhfad ar an bhundamhna a bhí ann sula raibh na pláinéid agus na baill eile den ghrianchóras ann. Misean iontach tábhachtach atá ann agus níl sé críochnaithe go fóill, ach féach an pictiúir seo de chroí an chóiméid, tá sé clúdaithe le cráitéir agus cráitéiríní, rud nach rabhthas ag dréim leis.


cratear
Click image to Enlarge
Is léir go raibh an cóiméad seo i dteagmhas forneartach le corpáin eile ar a aistear isteach go lár an ghrianchórais.


Gluais

Túsphointe Aries - First Point of Aries (Vernal equinox)
Cónocht - Equinox
Grianstad - Solstice
Fithis - Orbit
Plána fhithis - Orbital plane
Diallas - Declination
Meánchiorcal neamhaí - Celestial equator
Taiscéalaithe - Probes
Griancheallraí - Solar cells
Cráitéiríní - Craterlets

Click here to access glossary of Pól’s astronomy terms/ Buail anseo d’fhoclóir réalteolaíochta Phóil

 » Giota Beag
    A Wee Bit

........................................

 » Giota Beag Eile
    Another Wee Bit

........................................

 » Beginners' Blas

........................................

 » Colin And Cumberland


» Improve my Irish
» Listen to Blas

 
» How good is your Irish?     Take our animated test     to find out...



About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy