Plac i gofio am löwr a weithiodd am 73 mlynedd

Perthnasau David Davies yn Maerdy Perthnasau David Davies adeg dadarchuddio'r plac

Mae glöwr a weithiodd dan ddaear am 73 blynedd wedi ei gofio trwy osod plac ar flaen ei hen dŷ.

Dechreuodd David Davies ei yrfa mewn pwll glo ym Maerdy yn y Rhondda pan yn blentyn saith oed yn 1849 ac erbyn iddo wneud ei shifft olaf yn 1922 roedd yn 80.

Mae rhai yn dweud mai ef oedd un o'r bobl wnaeth weithio dan ddaear am y cyfnod hiraf erioed.

Rwan mae plac wedi ei ddadorchuddio i nodi ei gamp gan faer y Rhondda, y cynghorydd Ann Crimmings.

Addysgu ei hun

Roedd Geraint Davies, gor-ŵyr David Davies yno ar gyfer y foment fawr ac mae'n cofio treulio hafau yn y cartref. Wnaeth o erioed gyfarfod y dyn ond mae'n dweud fod ei bresenoldeb i deimlo yn y cartref:

"Aeth lawr i bwll Lockett yn gyntaf, yn saith oed. Roedd yn agor y drysau i adael y tramiau glo trwodd ac fe orffennodd e yn 80 fel prif beirianwr Maerdy.

"Fe ddysgodd e ei hunan i ddarllen ac ysgrifennu ac wedyn fe astudiodd e beirianwaith. Ar ol gwneud shifft dan ddaear fe fyddai e yn dod adref a dysgu popeth roedd e'n wybod i'w blant."

Cafodd David Davies eni ym Mhont-rhyd-y-fen yng Ngwm Afan ar Chwefror 19 1842 ac fe ddysgodd ei hun i ddarllen ac ysgrifennu yn Gymraeg a Saesneg.

Plac Roedd David Davies yn 80 oed erbyn iddo orffen gweithio yn y pwll glo

Byddai yn aml yn ceisio dysgu glowyr eraill ei sgiliau ac roedd yn adnabyddus am drin clwyfau ei gydweithwyr. Roedd ganddo falm roedd o wedi gwneud ei hun oedd yn lleddfu unrhyw anafiadau i'r llygaid.

Moscow Fach

Credir iddo fod yn flaenllaw yn undeb y glowyr yn Ne Cymru yn y 20au pan etholwyd y comiwynydd Arthur Horner fel cynrychiolydd undeb. Dyma sut y cafodd y dref y llysenw Moscow Fach.

Roedd gan Arthur Horner feddwl mawr ohono a phan benderfynodd David Davies i ymddeol gofynnodd y comiwnydd i arlunydd proffesiynol wneud portread o'r glöwr.

Mae'r llun hwnnw dal i'w weld yn yr oriel gelf yn un o amgueddfeydd St Petersburg. Mae rhai hefyd yn credu ei fod yn perthyn i'r actor adnabyddus Richard Burton.

Cafodd ef a'i wraig Elizabeth 11 o blant a bu fyw nes ei fod yn 86 oed.

Dim ond un llyfr sydd gan Geraint Davies i gofio amdano a hwnnw yn llawn nodiadau o'r feddyginiaeth y defnyddiodd i wella'r glowyr.

Ond mae'n dweud bod ei gyfraniad wedi bod yn un mawr: "Oherwydd David, maen nhw, a'r rhai ohonom ni fydd yn dod wedyn, wedi cael mwy o fanteision yn y byd yma nag y gafodd ef."

Mwy Am y Stori Hon

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.

Gwleidyddiaeth

Pigion

Help / Cymorth

BBC © 2014 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.