R.S. Thomas: 'Nid y dyn blin'

RS Thomas Fe fu farw RS Thomas yn y flwyddyn 2000 yn 87 oed

Straeon Perthnasol

Doedd R.S. Thomas ddim yn ddyn blin, pigog, yn ôl llyfr newydd sy'n cael ei gyhoeddi'r wythnos hon.

Ynddo mae cymdogion yn hel atgofion am y bardd wrth ddathlu canrif ers ei eni.

Fe symudodd Ronald Stuart Thomas, oedd wedi dysgu Cymraeg yn ei dridegau, i Ben Llŷn yn 1967 ac yno ysgrifennodd farddoniaeth am natur a'i berthynas gyda Duw.

Mae'n aml yn cael ei gofio fel dyn oedd â mwy o ddiddordeb mewn adar na mewn pobl ond dyw hynny ddim yn dweud y stori gyfan.

'Galwyni o de'

Bu'r bardd Gareth Neigwl yn gymydog am flynyddoedd ac mae'n cofio'r oriau dreulion nhw'n siarad a sgwrsio.

"Am gyfnod maith fyddai hi ddim yn nos Wener heb i R.S. alw heibio. Yn wir, galwai ar ambell noson arall hefyd, a hynny heb unrhyw reswm amlwg, dim ond galw i sgwrsio.

"Cyrhaeddai yn ddieithriad tua naw a fyddai o byth yn meddwl ei throi hi tan oddeutu hanner awr wedi hanner i un o'r gloch y bore.

"Dwi'n cofio darllen rhywbeth amdano unwaith mewn rhyw bapur newydd Saesneg.

Cael cam

"Roedd y newyddiadurwr yn honni ei fod o'n berson digon rhyfedd gan nad oedd o'n yfed te o gwbl. A finna' wedi tywallt galwyni o de iddo fo dros y blynyddoedd."

Dywedodd fod R.S. Thomas wedi cael cam gan ambell i newyddiadurwr oedd ddim yn gweld y darlun cyfan.

"Peth bach digon dibwys yw hynny wrth gwrs," meddai, "ond mae cymaint wedi cael ei 'sgwennu amdano fo, a hynny'n aml gan rai nad oeddynt yn amlwg yn ei adnabod yn iawn.

"Roedd angen am gyfrol fel hon - ysgrifau gan ei gyfeillion sydd yma, pobl oedd yn ei adnabod ac yn meddwl y byd ohono."

Gwylio adar

Un arall sy'n ei gofio o'r amser roedd yn byw yn Llŷn yw Ann Owen Vaughan, sy'n wreiddiol o Fynytho.

Yn y gyfrol mae'n dweud: "Roedd caredigrwydd a ffraethineb yn rhan fawr o'i bersonoliaeth, a hiwmor hefyd - roedd o wrth ei fodd yn tynnu coes.

"Fe dreuliais i oriau yn ei gwmni fo wrth fynd i wylio adar, roedd o yn ei elfen wrth siarad am fyd natur ac roedd o'n wybodus iawn am y pwnc.

"Dwi'n siŵr ei fod o'n arfer dewis ei leoliadau pregethu ar y Sul yn ôl lle'r oedd yr adar difyrraf i'w gweld."

Mae Ann yn cytuno gyda Gareth bod llawer o bobl ond wedi gweld un ochr o gymeriad dyn oedd â phersonoliaeth ddofn a chymhleth.

"Mae'r llyfr hwn yn gyfle gwych i ddod i nabod yr R.S. Thomas go iawn.

"Roedden ni i gyd, fel ffrindiau iddo, yn teimlo bod digonedd wedi cael ei 'sgwennu am ei waith gan ysgolheigion ar hyd a lled y wlad.

"Ond yn wahanol i'w waith o, fyddwn ni oedd yn nabod y cymeriad go iawn ddim yma am byth ac mae sawl un wedi'n gadael ni'n barod.

"Mae cyhoeddi'r gyfrol hon yn hollbwysig er mwyn cael y straeon a'r hanesion am ochr gymdeithasol ei fywyd ar gof a chadw am byth."

Cofio R.S., Cleniach yn Gymraeg? Gwasg y Bwthyn

Mwy Am y Stori Hon

Straeon Perthnasol

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.

Gwleidyddiaeth

Pigion

  • Catrin BeardAdolygiad y wasg a'r blogiau Cymraeg

    Dyfodol yr Eisteddfod Genedlaethol, enwau Americanwyr enwog o dras Gymreig a dysgu Cymraeg i oedolion yw rhai o'r pynciau dan sylw.


  • Coron Blaenau FfestiniogPrynu Coron Blaenau ar eBay

    Mae Coron a Chadair Eisteddfod Genedlaethol o Oes Fictoria yn ôl hefo'i gilydd ym Mlaenau Ffestiniog.


  • Dewi PwsGormod o Saesneg ar Radio Cymru?

    Mae Dewi Pws yn gwrthod cyfrannu at Radio Cymru nes bod polisi caneuon Saesneg yn cael ei newid.


  • banciau bwydArchesgob yn ymgyrchu

    Dr Barry Morgan ac esgobion yn ymuno ag ymgyrch y banciau bwyd wrth i ffigyrau ddangos bod dwywaith gymaint o bobl yn defnyddio banciau bwyd nag yn 2012-13.


Help / Cymorth

BBC © 2014 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.