90 mlynedd ers clywed y Gymraeg ar y radio am y tro cyntaf

Mostyn Thomas yn canu yn stowdio 5WA Caerdydd yn 1923 Mostyn Thomas yn perfformio yng ngorsaf 5WA Caerdydd yn 1923

Straeon Perthnasol

Ar Chwefror 13 1923 y darlledwyd y geiriau Cymraeg cyntaf ar donfeddi'r radio.

Cychwynnodd darlledu drwy gyfrwng yr iaith gyda chân werin Gymraeg.

Flwyddyn yn gynharach roedd y Postfeistr wedi cyhoeddi fod trwyddedau ar gael i sefydlu gorsafoedd radio.

Yn eu plith yr oedd Caerdydd, y gyntaf yng Nghymru.

5WA oedd yr arwyddair a lleolwyd y stiwdio fach uwchben siop gerddoriaeth yn 19 Stryd y Castell, Caerdydd.

Rhaglen i blant yn Saesneg oedd y darllediad cyntaf.

Baritôn

Roedd un awr ar hugain o ddarlledu yn ystod yr wythnos, y rhan fwyaf yn rhaglenni cerddorol.

Y geiriau Cymraeg cyntaf ar yr orsaf oedd y baritôn Mostyn Thomas yn canu 'Dafydd y Garreg Wen'.

Dydi'r fersiwn wreiddiol ddim wedi goroesi ond mae 'na fersiwn o Thomas yn canu'r gân tua 1948.

Dywedodd yr arbenigwr ar ganeuon gwerin, Roy Saer, fod y dôn wedi ei chyhoeddi fel cainc delyn yn 1784 gan Edward Jones, Bardd y Brenin.

"Fe hefyd oedd y cyntaf i gofnodi bod y Dafydd hwn yn trigo ar fferm Garreg Wen ger Porthmadog, iddo ganu'r delyn tra ar ei wely angau, ac iddo hefyd ddeisyf iddi gael ei chlywed yn ei angladd.

"Hawliwyd y dôn fel un Albanaidd, a hyd yn oed Rwsiaidd.

"Ychwanegwyd y geiriau, sy'n cyfleu'r diweddglo uchod ar fywyd Dafydd, bron canrif yn ddiweddarach gan Ceiriog ar gyfer cyfrol The Songs of Wales (gol. Brinley Richards, 1873), ac yn sgîl hynny daeth y gân yn ffefryn arbennig am lawer cenhedlaeth."

Mwy Am y Stori Hon

Straeon Perthnasol

Dyw'r BBC ddim yn gyfrifol am safleoedd rhyngrwyd allanol.

Gwleidyddiaeth

Pigion

Help / Cymorth

BBC © 2014 Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd allanol.

Mae'r dudalen hon yn ymddangos ar ei gorau mewn porwr cyfoes sy'n defnyddio dalennau arddull (CSS). Er y byddwch yn gallu gweld cynnwys y dudalen hon yn eich porwr presennol, fyddwch chi ddim yn cael profiad gweledol cyflawn. Ystyriwch ddiweddaru'r porwr os gwelwch yn dda, neu alluogi dalennau arddull (CSS) os yw'n bosib i chi wneud hynny.