22 Ionawr 2013 Diweddarwyd 11:21

Yr eira sy'n newyddion da

Dim ond yn gymharol ddiweddar y mae'r morlwyau Danaidd wedi symud o'r arfordir

I un planhigyn bach, mae'r tywydd oer a'r eira yn newyddion cadarnhaol.

Wrth i'r tymheredd ostwng, bydd y peiriannau graeanu sy'n dosbarthu halen ar y ffyrdd yn helpu i'r morlwyau Danaidd (Cochlearia danica) ffynnu.

Dim ond ar arfordir Prydain yr arferai'r blodyn bach gwyn dyfu. Ond ers y 1980au, mae wedi lledaenu ledled Prydain yn gyflymach nag unrhyw blanhigun arall bron.

Cawn wybod mwy am gyfrinach llwyddiant y planhigyn yma gan Dr Trevor Dines o Lanrug, sy'n wyneb newydd rhaglen natur Wild Things ar Channel 4, a gynhyrchwyd gan Cwmni Da yng Nghaernarfon.

Tirwedd hallt

Mae'r tîm cynhyrchu wedi ffilmio enghraifft o'r planhigyn ar glogwynau Traeth Coch ar Ynys Môn.

Ond yn 1980, sylweddolodd un arbenigwr fod y planhigyn yn tyfu ar ochr y ffordd ger Caergrawnt, ac erbyn heddiw, mae'n bosib gweld y blodau bach gwyn ar ochr ffyrdd ledled Prydain ym misoedd Mawrth ac Ebrill.

Ond roedd y rheswm am hyn yn ddirgelwch tan i arbenigwyr sylweddoli bod y morlwyau Danaidd, sy'n hoffi tirwedd hallt, yn ffynnu wrth i'r ffyrdd cael eu paratoi ar gyfer tywydd oer.

Ers y 1960au, mae halen wedi cael ei ddefnyddio i atal damweiniau oherwydd rhew ac eira. Mae dros ddwy filiwn o dunnelli yn cael eu lledaenu dros ffyrdd Prydain yn flynyddol.

Mae hyn, felly, wedi creu cynefin ardderchog ar gyfer y planhigyn.

Mae Dr Trevor Dines yn gyfrifol am ddiogelu planhigion prin yng Nghymru

Planhigion annisgwyl

Dywedodd Dr Trevor Dines o sefydliad cadwraeth Plantlife ym Mangor:

"Dwi'n sicr wedi gweld y morlwyau Danaidd ar strydoedd Caerdydd, Bangor ac Abertawe ac ar hyd yr A55.

"Fel arfer, os wnewch chi luchio halen ar blanhigyn bydd y dail yn marw o fewn munudau. Ond mae 'na rywbeth arbennig yng nghemeg y planhigyn yma sy'n gwneud iddo ffynnu mewn cynefin hallt.

"Wrth iddyn nhw raeanu'r ffyrdd, cawn rywbeth o'r enw llosg halen, a bydd yr holl fywyd gwyllt ar y stribyn o bridd ar hyd y lonydd yn marw. Mae'r morlwyau Danaidd wedi gallu manteisio ar hyn ac wedi symud i ffwrdd o'r arfordir.

"Gyda bron bob tŷ, pentref, tref a dinas nawr wedi eu cysylltu gan ffyrdd, mae'n bosib i blanhigion ymuno â ni ar ein siwrne," meddai.

"Mae rhai hadau yn mynd yn sownd i'n teiars am filltiroedd tra bod eraill yn cael eu chwythu ar hyd y ffyrdd gan gerbydau.

"Mae lot fawr o blanhigion newydd yn ymddangos ac yn ymledu ar hyd ochrau ein ffyrdd ac maent yn lleoedd gwych i ddod ar draws pethau annisgwyl."

Llwyddodd Dr Dines a'r tîm ffilmio'r planhigyn ar ochr yr M6 ar gyfer y gyfres, a oedd yn cychwyn ar nos Lun, Ionawr 21.