Nàisean am broinn nàisein - na Gàidheil ann an Alba

  • 7 An t-Samhain 2013
Alba
Am bu chòir coimhead air Alba tro phrospaig eile?

Tha gu leòr ga ràdh mu dheidhinn "nàiseantas" agus "còirichean nàisean" anns an deasbad mu referendum neo-eisimeileachd na h-Alba.

Ach, tha beachd ùr inntinneach air nochdadh gur dòcha gur e "nàisean" a th' anns na Gàidheil cuideachd - aon de ghrunn "nàiseanan" a tha nam pairt de dh'Alba.

Agus, tha an argamaid a' dol, bu chòir na Gàidheil agus culturan eile còirichean a bhith aca ann an stàit "ioma-nàiseantach."

Tha Iain MacFhionnghain na rannsaiche air coimhearsnachdan is cultar, agus ann an artaigil air-loidhne tha e a' cur ceist anns an dòigh sa bheileas a' coimhead air a' Ghàidhlig, agus dualchasan eile, taobh a-staigh na h-Alba.

Nàisean de dh'eileamaidean

"An-dràsta tha daoine air feadh Alba a' bruidhinn agus a' smaoineachadh mu dheidhinn an deasbaid air neo-eisimeileachd," thuirt e.

"Air mo shon-sa, mar Ghàidheal, tha ceistean mòra ann nach eil mise a' cluinntinn.

"'S e na ceistean sin a tha mi a' togail anns a' phìos a sgrìobh mi.

"Ceistean mar dè bhiodh neo-eisimeileachd a' ciallachadh dha na Gàidheil?

"Agus dè an t-àite a th' aig a' Ghàidheal ann an Alba an-diugh? Gu dearbha, cò sinn an-diugh?

"Dè seòrsa ceangail a th' againn ri Alba gu lèir?

"'S e ceangal làidir agus dlùth a th' ann, ach chan e ceangal sìmplidh a th' ann, agus chan e ceangal buileach toilichte a th' ann," thuirt e.

Tha Mgr MacFhionnghain a' togail air mar a tha gu leòr de dh'Albannaich an aghaidh na Gàidhlig, 's cultar nan Gàidheal, ga faicinn mar rud nach buin dhaibh, agus mar sin, mar rud a bu chòir a chumail air falbh bhuapa.

'S e an argamaid a tha MacFhionnghain a' dèanamh, gu bheil daoine a' faicinn cultair is fèin-aithne Albannaich mar aon rud, agus fear Gàidhealach mar rud eile.

An àite sin, tha e a' togail na ceiste, a bheil còir a bhith a' faicinn nan Gàidheal mar aon nàisean am measg grunn eile a tha a' dèanamh an-àirde na h-Alba, 's air a' bun-stèidh sin, a bhith a' tagradh airson chòirichean mar a dhèanadh nàisean sam bith, mar phàirt de nàisean mhòr iomadh-fhillte.

"Mar Ghàidheil, ma tha sinn a' creidsinn rud a tha eadar-dhealaichte, no sònraichte, agus ma tha sinn a' tuigsinn gum bu chòir an rud sin a ghlèidheil, dè na dòighean a th' againn airson sin a dhèanamh?" thuirt e.

"Agus dè na còirichean a tha a dhìth oirnn airson an rud sin a chumail no a ghlèidheil?

"Ciamar a tha na còirichean sin ceangailte ri neo-eisimeileachd no fèin-dearbhadh?

"Sin an t-seòrsa cheistean a tha mi a' togail anns an artaigil seo," thuirt e.

An àite a bhith a' gabhail eagail ron Ghàidhlig, 's ro na Gàidheil, am b'urrainn do dhaoine an Alba nach eil a' faicinn gum buin i idir dhaibh, gabhail rithe mar aon eileamaid de nàisean mhòr na h-Alba a tha airidh air còirichean nàisein cuideachd ged nach eil iad fhèin airson a bhith nam pàirt dhith?

Tha fhios nach fhaigh an t-seòrsa feallsanachd sin cus àite san deasbad mhòr ron referendum.

Ach dh'fhaodadh gu bheil toiseach-tòiseachaidh an seo air dòigh ùr air cor nan Gàidheal a chur an cèill.