BBC HomeExplore the BBC
This page has been archived and is no longer updated. Find out more about page archiving.

MERCHER
18fed Mehefin 2014
Hygyrchedd
Geiriau Yn Unig
Legacies - De Orllewin Cymru

BBC Homepage
 Legacies
 UK Index
 De Orllewin Cymru
 Erthygl
Digwyddiadau
Eich straeon
 Archif
 Gwybodaeth Safle
 BBC Hanes
 Lleol i Mi

Ymateb

Cymorth

Wedi mwynhau'r ddalen hon?
Anfonwch hyn at gyfaill!

 
Myths and Legends
Tref Tregaron heddiw
© BBC
Twm Siôn Cati - Y Robin Hood Cymreig

Mae gwahanu'r dyn oddi wrth y chwedl yn dasg anodd, gan bod mwy o storïau wedi goroesi am ei anturiaethau yn ystod ei ieuenctid nag sydd o gofnodion ffeithiol am ei fywyd go iawn. Er hynny, cafodd ei fywyd ei gofnodi gan ddramodwyr a chofianwyr fel ei gilydd, felly mae ambell ffaith ar gael ar ein cyfer ni. Enw iawn Twm Siôn Cati oedd Thomas Jones, a oedd, mewn gwirionedd, yn fardd ac achestrydd Cymreig. Roedd yn byw rhwng 1530 a tua 1620, a chafodd ei eni mewn ty o'r enw Porth y Ffynnon, ger Tregaron, Sir Aberteifi.

Tra bod y stori'n mynnu bod Jones yn fab anghyfreithlon i sgweier lleol,- Syr John Wynn o Gwydir, ei dad mewn gwirionedd oedd John, mab Dafydd ap Madog ap Howel Motheu. Ei fam oedd Catherine, merch Meredydd ap Ieuen, a dyna o lle y daeth y ‘Cati' yn ei enw.

Yn ystod ei flynyddoedd cynnar, datblygodd Jones enw iddo'i hun fel Twm Siôn Cati, y lleidr pen ffordd, gan ddim ond dwyn, yn ôl y sôn, oddi ar y cyfoethog, er nad es yna fawr o dystiolaeth y byddai'n rhoi'n rheolaidd i'r tlawd. Ym 1833 ysgrifennodd Samuel Lewis ei fod yn "mwynhau, yn ôl traddodiad, hynodrwydd llai dymunol, oherwydd ei arfer o ysbeilio'i gymdogion, a chael ei ystyried yn leidr arbennig a deheuig". ('A Topographical Dictionary of Wales' 1833).

Mae'n hysbys bod Jones wedi derbyn peth addysg ffurfiol a'i fod yn cael yr enw o fod yn fedrus ac yn gyfrwys, yn gastiwr a allai dwyllo ffermwyr ac arglwyddi fel ei gilydd. Yn y rhan fwyaf o storïau am Twm, efallai y caiff ei gofio orau am ei garedigrwydd i’w ddioddefwyr. Er mwyn osgoi eu brifo'n arw neu eu lladd, roedd yn osgoi anafu ei elyn trwy anelu a gollwng saeth wedi ei lleoli'n gelfydd gan sodro'i 'nemesis' i'w gyfrwy.


Tudalennau: [ 1, 2, 3, 4 ] Nesaf


Eich sylwadau




Argraffu tudalen
English
Archive
Look back into the past using the Legacies' archives. Find nearly 200 tales from around the country in our collection.

Read more >
Internet Links
WorldwideWales TV
– A short film about Llandovery featuring Twm Sion Cati
Rhandirmyn
– Find out more about the village of Rhandirmyn
Nid yw'r BBC yn gyfrifol am gynnwys safleoedd gwe allanol.
North Yorkshire
Mother Shipton
Related Stories
Watch your back, it's Spring-Heeled Jack!
The competing legends of Farnley Wood
The Border Reivers




About the BBC | Help | Terms of Use | Privacy & Cookies Policy